ความชุกและปัจจัยเสี่ยงที่สัมพันธ์อาการปวดคอและไหล่ในนักเรียน ระดับมัธยมศึกษาตอนปลายชาวไทย - หยั่น ชฎากาญจน์; หลายสิน อธิคม; จรสธรรมรัตน์ กันต์ฤทัย; สิงห์มณี ชมพูนุท (วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 2025)
อาการปวดคอและไหล่ (Neck and shoulder pain; NSP) เป็นปัญหาทางระบบกล้ามเนื้อและกระดูกที่พบได้บ่อยมากขึ้นในกลุ่มวัยรุ่น สอดคล้องกับแนวโน้มการเพิ่มขึ้นของพฤติกรรมที่ใช้หน้าจอดิจิทัลทั่วโลก การใช้อุปกรณ์ดิจิทัลเป็นเวลานาน ท่าทางที่ไม่เหมาะสม และอาการล้าทางสายตา ถูกระบุว่าเป็นปัจจัยที่มีส่วนเกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตาม ข้อมูลเกี่ยวกับภาระและปัจจัยที่สัมพันธ์กับ NSP ในกลุ่มวัยรุ่นเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ยังมีอยู่อย่างจำกัด การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินความชุกของ NSP ในกลุ่มนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายชาวไทย และเพื่อระบุปัจจัยเสี่ยงอิสระที่สัมพันธ์กับการเกิดอาการดังกล่าว โดยมุ่งเน้นที่พฤติกรรมการใช้หน้าจอ ลักษณะทางกายภาพ และอาการล้าทางสายตา การศึกษาภาคตัดขวางนี้ดำเนินการในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2568 โดยใช้แบบสอบถามออนไลน์ที่มีโครงสร้างและให้นักเรียนกรอกด้วยตนเอง ในกลุ่มนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย อายุ 15–18 ปี จากทั่วประเทศ แบบสอบถามเก็บข้อมูลด้านประชากรศาสตร์ พฤติกรรมการใช้อุปกรณ์ดิจิทัล พฤติกรรมการใช้ชีวิต และอาการ NSP ซึ่งนิยามว่าเป็นอาการปวดคอหรือไหล่ระหว่างหรือหลังการใช้หน้าจอภายในช่วง 7 วันที่ผ่านมา จากผู้เข้าร่วมจำนวน 214 คน (เพศชาย 54.7%; อายุเฉลี่ย 16.42 ± 0.98 ปี) พบว่าความชุกของ NSP อยู่ที่ร้อยละ 86.9 การวิเคราะห์ตัวแปรเดียวพบความสัมพันธ์ที่มีนัยสำคัญกับส่วนสูง ดัชนีมวลกายในช่วงปกติ (mOR: 9.47; 95% CI: 1.20–74.96) และช่วงน้ำหนักเกิน (mOR: 46.79; 95% CI: 1.22–1797.14), การใช้แท็บเล็ต (mOR: 26.08; 95% CI: 2.70–252.16) และอาการล้าทางสายตา (mOR: 48.63; 95% CI: 6.98–338.65) เป็นปัจจัยทำนายอิสระที่มีนัยสำคัญต่อ NSP ในขณะที่ระยะเวลาใช้หน้าจอสูญเสียความสัมพันธ์ทางสถิติหลังการปรับค่ารบกวนแล้ว ผลการศึกษานี้แสดงให้เห็นว่า NSP มีความชุกสูงในกลุ่มวัยรุ่นไทย และมีความสัมพันธ์กับปัจจัยเสี่ยงด้านพฤติกรรมและการยศาสตร์ที่สามารถปรับเปลี่ยนได้ ดังนั้นควรมีการดำเนินมาตรการส่งเสริมสุขภาพในโรงเรียนที่มุ่งเน้นการจัดท่าทางการใช้หน้าจอที่เหมาะสม การดูแลสุขภาพสายตา และการส่งเสริมสุขภาพระบบกล้ามเนื้อและกระดูก เพื่อลดภาระของ NSP ในประชากรวัยรุ่น