แบบจำลองการทำนายโอกาสการเกิดการแพ้สารทึบรังสี ที่มีไอโอดีนเป็นส่วนประกอบโดยใช้เทคนิคการเรียนรู้ของเครื่อง - สันธนพิพัฒน์กุล พลสันต์; จิราพงษ์ ลักขณา; ชอบประดิถ จันจิรา; ลิขิตเทียนทอง ธนกร; กิตติชยารักษ์ ณพวุฒิ; ชอบประดิถ ภัคจีรา (วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพและการพยาบาล โรงพยาบาลสมุทรสาคร, 2026)
ที่มาของการวิจัย ปัจจุบันการคัดกรองการแพ้สารทึบรังสีที่ใช้ที่แผนกรังสีวิทยา คือ เมื่อพบผู้ที่มี ปัจจัยเสี่ยงเจ้าหน้าที่คัดกรองต้องมีการปรึกษารังสีแพทย์เพื่อประเมินความเสี่ยงอีกครั้งว่า จำเป็นต้องให้ยาเพื่อป้องกันการแพ้ หรือเปลี่ยนวิธีการวินิจฉัย ซึ่งขึ้นกับดุลยพินิจของรังสีแพทย์ และมีความไม่สะดวกในช่วงนอกเวลาราชการ วัตถุประสงค์ เพื่อพัฒนาแบบจำลองการทำนายโอกาสเกิดการแพ้สารทึบรังสี ในผู้รับบริการการตรวจวินิจฉัยด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ที่ต้องได้รับการฉีดสารทึบรังสีที่มีไอโอดีนเป็นส่วนประกอบ (iodinated contrast media) ที่สามารถใช้งานได้ 24 ชั่วโมงและมีมาตรฐานเดียวกัน วัสดุและวิธีการศึกษา เป็นการวิจัยเชิงพรรณนาโดยเก็บข้อมูลแบบย้อนหลัง รวบรวมข้อมูลจากโปรแกรมสารสนเทศภายในของโรงพยาบาล (HOSxP) ในผู้รับบริการการตรวจวินิจฉัยด้วย เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ที่ต้องได้รับการฉีดสารทึบรังสีที่มีไอโอดีนเป็นส่วนประกอบ (iodinated contrast media) ที่แผนกรังสีวิทยา โรงพยาบาลสมุทรสาคร ตั้งแต่เดือนมกราคม 2554 - ธันวาคม 2564 จำนวนทั้งสิ้น 32,489 ราย ทำการศึกษาปัจจัยเสี่ยงทั้งหมด 1,353 ปัจจัยเสี่ยงโดยมีผู้ที่มีอาการแพ้ทั้งหมด 315 ราย และสร้างแบบจำลองการใช้โปรแกรมในการจำแนกข้อมูล โดยใช้เทคนิคการเรียนรู้ของเครื่อง (machine learning) แบบ supervised learning มาพัฒนาแบบจำลองและทดสอบประสิทธิภาพ ผลการศึกษา จากข้อมูลการแพ้สารทึบรังสี โดยใช้เทคนิคการเรียนรู้ของเครื่อง พบปัจจัย ทำนายโอกาสการแพ้สารทึบรังสี ได้แก่ ประวัติการแพ้ยาสารทึบรังสี โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจขาดเลือด และโรคเอดส์ (โรคภูมิคุ้มกันบกพร่อง) รวมทั้งการรับประทานยา theophylline และยาแก้แพ้ chlorpheniramine ซึ่งเมื่อนำมาทดสอบประสิทธิภาพ พบว่า accuracy, precision, recall, F1-score เท่ากับ 0.99, 0.98, 0.98 และ 0.99 ตามลำดับ โดยแบบจำลองจะแสดงผลในรูปของโปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่สร้างขึ้นมาเพื่อดูแลการสนทนาของผู้ใช้ในรูปแบบตัวอักษร แบบ real time (line chatbot) ชื่อว่า Consult Raidiologist บน application line สรุปผลและข้อเสนอแนะ แบบจำลองการทำนายโอกาสการแพ้สารทึบรังสี โดยใช้เทคนิคการเรียนรู้ของเครื่องที่สามารถใช้งานได้ 24 ชั่วโมง และสามารถผ่านการทดสอบประสิทธิภาพได้เป็นอย่างดี