วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพดิจิทัลและนวัตกรรม

การพัฒนารูปแบบความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพของสามเณร ในโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญศึกษา จังหวัดศรีสะเกษ

อิศราภรณ์ หงษ์ทอง — Mon, 04 May 2026 00:00:00 +0700

ความรอบรู้ด้านสุขภาพเป็นปัจจัยสำคัญของการพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพในกลุ่มเด็กและเยาวชน รวมถึงสามเณรซึ่งอยู่ในช่วงวัยที่สามารถปลูกฝังพฤติกรรมสุขภาพได้อย่างมีประสิทธิภาพ งานวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์พฤติกรรมการดูแลสุขภาพของสามเณร ศึกษาปัจจัยส่วนบุคคล ปัจจัยทางสังคมและสิ่งแวดล้อม และความรอบรู้ด้านสุขภาพที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการดูแลสุขภาพ พัฒนารูปแบบความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการดูแลสุขภาพ และประเมินผลการใช้รูปแบบ ดำเนินการในโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญศึกษา จังหวัดศรีสะเกษ จำนวน 9 แห่ง กลุ่มตัวอย่างระยะสำรวจ 252 รูป และกลุ่มประเมินผลรูปแบบ 180 รูป เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์เชิงลึก และแบบประเมินความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สหสัมพันธ์ การถดถอยพหุคูณ และ paired t-test ผลการวิจัยพบว่า สภาวะสุขภาพ ปัจจัยทางสังคมและสิ่งแวดล้อม ความรอบรู้ด้านสุขภาพ และพฤติกรรมการดูแลสุขภาพของสามเณรอยู่ในระดับปานกลาง โดยมีค่าเฉลี่ย 3.35, 3.56, 3.46 และ 3.51 ตามลำดับ ปัจจัยทางสังคมและสิ่งแวดล้อม (r = 0.737, p < .01) และความรอบรู้ด้านสุขภาพ (r = 0.896, p < .01) มีความสัมพันธ์ทางบวกกับพฤติกรรมการดูแลสุขภาพ และร่วมกันพยากรณ์พฤติกรรมการดูแลสุขภาพได้ร้อยละ 80.7 ภายหลังการใช้รูปแบบ คะแนนเฉลี่ยหลังการใช้รูปแบบสูงกว่าก่อนการใช้รูปแบบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติในทุกด้าน สรุปได้ว่า รูปแบบที่พัฒนาขึ้นมีประสิทธิผลและเหมาะสมต่อการประยุกต์ใช้ในโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญศึกษา

การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงแบบมีส่วนร่วมของศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ ตำบลจานใหญ่ อำเภอกันทรลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ

วุฒิเทพ ตั้งพิทักษ์ไกร — Mon, 04 May 2026 00:00:00 +0700

การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์และปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง พัฒนารูปแบบการดูแลแบบมีส่วนร่วมของศูนย์ดูแลผู้สูงอายุตำบล และประเมินประสิทธิผลของรูปแบบต่อความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน ดำเนินการวิจัย 3 ระยะ ได้แก่ การวิเคราะห์สถานการณ์ การพัฒนารูปแบบ และการทดลองใช้รูปแบบ กลุ่มเป้าหมายรวม 193 คน ประกอบด้วยผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง 132 คน และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในระบบการดูแล 61 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถาม แบบประเมิน Barthel Activities of Daily Living Index แบบสัมภาษณ์เชิงลึก และแนวคำถามการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา การทดสอบที การวิเคราะห์ความแปรปรวน สหสัมพันธ์เพียร์สัน การถดถอยพหุคูณ และ paired t-test ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า ผู้สูงอายุส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 68.18 อายุเฉลี่ย 74.58 ปี คะแนน ADL ก่อนดำเนินการเฉลี่ย 12.94 คะแนน ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อ ADL ได้แก่ อายุ ความรุนแรงของโรค ความรุนแรงของภาวะสมองเสื่อม การมีส่วนร่วมของครอบครัว และการสนับสนุนจากครอบครัว โดยอธิบายความแปรปรวนได้ร้อยละ 64.7 รูปแบบที่พัฒนาขึ้นคือ “จานใหญ่โมเดล” ประกอบด้วย 4 ภาคี 3 กลุ่ม 2 กลไก 1 ศูนย์ หลังการใช้รูปแบบ คะแนน ADL เพิ่มจาก 12.94 ± 7.87 เป็น 15.24 ± 4.76 คะแนน แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ p < .001 ผลการศึกษาชี้ว่ารูปแบบดังกล่าวสามารถยกระดับการดูแลระยะยาวในชุมชนโดยใช้ข้อมูล ADL การจัดการรายกรณี และการมีส่วนร่วมของภาคีเป็นกลไกขับเคลื่อนระบบ

การพัฒนาระบบเฝ้าระวังพฤติกรรมเสี่ยงการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับระดับครัวเรือนโดยใช้เทคโนโลยีดิจิทัลและแผนที่ความเสี่ยงเชิงพื้นที่ อำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ

ธีระชัย พรหมคุณ — Wed, 03 Jun 2026 00:00:00 +0700

การติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย โดยเฉพาะพื้นที่ที่ประชาชนยังมีพฤติกรรมบริโภคปลาน้ำจืดดิบหรือปรุงไม่สุก การวิจัยแบบผสมผสานนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาระบบเฝ้าระวังพฤติกรรมเสี่ยงการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับระดับครัวเรือนโดยใช้เทคโนโลยีดิจิทัลและแผนที่ความเสี่ยงเชิงพื้นที่ ดำเนินการในอำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ ครอบคลุม 19 ตำบล ระหว่างเดือนพฤษภาคม 2568 ถึงเดือนเมษายน 2569 กลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณ คือ ตัวแทนครัวเรือนในหมู่บ้านต้นแบบควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับ จำนวน 327 ครัวเรือน และผู้ให้ข้อมูลเชิงคุณภาพ จำนวน 42 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบประเมินความพึงพอใจ และระบบบันทึกข้อมูลเชิงพื้นที่ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สหสัมพันธ์ การถดถอยพหุคูณ paired t-test การวิเคราะห์เนื้อหา และระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ ผลการวิจัยพบว่า ความรู้ ทัศนคติ และความพร้อมหรือการมีส่วนร่วมต่อระบบเฝ้าระวังสุขภาพดิจิทัลสามารถร่วมกันทำนายพฤติกรรมเสี่ยงได้ร้อยละ 16.9 โดยความรู้เกี่ยวกับโรคพยาธิใบไม้ตับและความพร้อมหรือการมีส่วนร่วมต่อระบบเฝ้าระวังสุขภาพดิจิทัลเป็นตัวแปรทำนายสำคัญอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ระบบที่พัฒนาขึ้น คือ H-OV GIS Model ประกอบด้วยฐานข้อมูลครัวเรือน แบบประเมินผ่าน QR Code หรือ Line OA ระบบให้คะแนนและจำแนกระดับความเสี่ยง แผนที่ความเสี่ยงเชิงพื้นที่ Dashboard ระบบแจ้งเตือนและติดตาม และการคืนข้อมูลสู่ชุมชน การวิเคราะห์เชิงพื้นที่พบพื้นที่เสี่ยงสูง 5 ตำบล และพื้นที่เสี่ยงปานกลาง 14 ตำบล ภายหลังการใช้ระบบ กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนความรู้ ทัศนคติ และการมีส่วนร่วมเพิ่มขึ้น ขณะที่คะแนนพฤติกรรมเสี่ยงลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .001 และมีความพึงพอใจต่อระบบอยู่ในระดับสูง สรุปได้ว่า H-OV GIS Model เป็นระบบเฝ้าระวังเชิงรุกที่สามารถแปลงข้อมูลพฤติกรรมเสี่ยงระดับครัวเรือนเป็นสารสนเทศเชิงพื้นที่ เพื่อสนับสนุนการคัดกรอง การติดตามครัวเรือนเสี่ยง การวางแผนเยี่ยมบ้าน และการตัดสินใจด้านสาธารณสุขระดับพื้นที่ได้อย่างเป็นรูปธรรม

การพัฒนารูปแบบการจัดการศูนย์พักพิงชั่วคราวภายใต้ระบบบัญชาการเหตุการณ์และผลลัพธ์ด้านสุขภาพจิตของผู้อพยพ: กรณีศึกษาอำเภอนาจะหลวย จังหวัดอุบลราชธานี

สุวิทย์ชัย ทองกูล, พิมพ์ลักษณ์ อมรไชย, อุไรวรรณ ฐิติวัฒนากูล — Thu, 11 Jun 2026 00:00:00 +0700

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อถอดบทเรียนการจัดการศูนย์พักพิงชั่วคราวในสภาวะฉุกเฉิน และเปรียบเทียบสภาวะสุขภาพจิตของผู้อพยพตามรูปแบบการจัดการ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) ตามกระบวนการ PAOR ของ Kemmis & McTaggart (1990) ในสถานการณ์ ความไม่สงบตามแนวชายแดนไทย-กัมพูชา กรณีศึกษาอำเภอนาจะหลวย จังหวัดอุบลราชธานี ระหว่าง เดือนกรกฎาคมถึงธันวาคม 2568 กลุ ่มเป้าหมายประกอบด้วย ผู ้มีส่วนได้ส่วนเสีย 20 คน และกลุ่ม ตัวอย่างผู้อพยพ 382 คนผลการวิจัยพบว่า ปัญหาหลักในการจัดการระลอกที่ 1 คือ “สภาวะสายบังคับบัญชาซ้อนทับ (Dual Command)” ทำให้การสั่งการล่าช้าและเกิด “ศูนย์พักพิงนอกแผน” ที่ขาดทรัพยากร ผู้วิจัยจึง พัฒนารูปแบบ “นาจะหลวยโมเดล”โดยปรับโครงสร้างสู่ระบบบัญชาการเหตุการณ์ (ICS) แบบ Single Command ที่มีผู้บัญชาการเหตุการณ์ (IC) ชัดเจน การใช้ Dashboard ข้อมูลแบบ Real-time และ การทำงานเชิงรุก (Proactive Approach) ของทีม MCATT ผ่านกระบวนการคัดกรองสุขภาพจิต 100% ภายหลังการประยุกต์ใช้นาจะหลวยโมเดลในเหตุการณ์ระลอกที่ 2 สภาวะสุขภาพจิตของผู้ อพยพดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ โดยกลุ่มเสี่ยงมากที่สุดลดลงจากร้อยละ 0.39 เหลือร้อยละ 0.07 และไม่พบเหตุการณ์ทำร้ายตนเองสำเร็จ นอกจากนี้ ผลการวิเคราะห์สถิติพบว่า “เพศ” และ “การเจ็บป่วย” มีความสัมพันธ์กับระดับความเครียดและภาวะซึมเศร้าอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) ขณะที่ “จำนวนครั้งในการอพยพ” มีผลโดยตรงต่อภาวะซึมเศร้า และ “อายุ” มีความสัมพันธ์ทางบวกกับ ระดับความเครียดและภาวะซึมเศร้าอย่างมีนัยสำคัญ (r = 0.160, 0.178, p < 0.01) สรุปได้ว่า รูปแบบนาจะหลวยโมเดลช่วยลดปัญหาความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงบริการและเพิ่ม ประสิทธิภาพการบริหารจัดการภาวะวิกฤตอย่างเป็นระบบ งานวิจัยนี ้เสนอแนะให้หน่วยงาน สาธารณสุขระดับเขตบรรจุรูปแบบดังกล่าวเป็นแนวทางมาตรฐานในการจัดการภัยพิบัติชายแดน พร้อม ทั้งพัฒนาระบบฐานข้อมูลสุขภาพแบบ Offline เพื่อรองรับความต่อเนื่องในการดูแลกลุ่มเปราะบางใน สภาวะที่โครงสร้างพื้นฐานสื่อสารอาจถูกตัดขาด อันจะเป็นกลไกสำคัญในการคุ้มครองสวัสดิภาพและ เยียวยาบาดแผลทางจิตใจของผู้อพยพอย่างยั่งยืน คำสำคัญ: รูปแบบการจัดการศูนย์พักพิงชั่วคราว, ระบบบัญชาการเหตุการณ์, นาจะหลวยโมเดล, สุขภาพจิต, การวิจัยเชิงปฏิบัติการ