การศึกษาเรื่องความชุกของภาวะเม็ดเลือดขาวผิดปกติในผู้ป่วยโรคทางจิตเวช โรงพยาบาลราชบุรี ที่ได้รับยาโคลซาปีนในช่วง 5 ปีย้อนหลังและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง

สหคุณ อุดมแสวงโชค

ผู้แต่ง

สหคุณ อุดมแสวงโชค กลุ่มงานจิตเวชและยาเสพติด โรงพยาบาลราชบุรี จังหวัดราชบุรี

คำสำคัญ:

โรคจิตเภท, โรคจิตเภทที่ดื้อต่อการรักษา, ภาวะนิวโตรฟิลต่ำ, ภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำชนิดแกรนูโลไซต์, ภาวะอีโอซิโนฟิลสูง

บทคัดย่อ

ที่มาของปัญหา: ยาโคลซาปีนเป็นยาเพียงตัวเดียวที่ใช้รักษาผู้ป่วยโรคจิตเภทที่ดื้อต่อการรักษาหรือมีพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรง หรือมีความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย แต่การใช้ยายังถูกจำกัดเนื่องจากผลข้างเคียงเรื่องนิวโตรฟิลต่ำชนิดแกรนูโลไซต์ซึ่งมีอันตรายถึงชีวิต

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาหาความผิดปกติของเม็ดเลือดขาวในผู้ป่วยจิตเวชที่ได้รับยาโคลซาปีนและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง

วิธีการศึกษา: การทบทวนเวชระเบียนย้อนหลังของผู้ป่วยจิตเวชทุกรายที่มีอายุมากกว่า 18 ปี ในขณะที่ได้รับการรักษาด้วยยาโคลซาปีนและมีการตรวจค่าความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด เวชระเบียนที่ข้อมูลไม่ครบถ้วนจะถูกคัดออก โดยเก็บข้อมูลทั่วไป โรคประจำตัวทางจิตเวช ขนาดยาโคลซาปีน ระยะเวลาที่ได้รับยาโคลซาปีน และขนาดยาจิตเวชตัวอื่น ๆ ที่ใช้ร่วมกับยาโคลซาปีน เพื่อนำมาวิเคราะห์หาความสัมพันธ์กับค่าเม็ดเลือดที่ผิดปกติ

ผลการศึกษา: เวชระเบียนผู้ป่วยทั้งหมด 157 ราย เป็นเพศชาย ร้อยละ 62.42 เป็นโรคจิตเภทร้อยละ 79.61 มีผลการตรวจค่าความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดรวม 1,093 ครั้ง ขนาดยาโคลซาปีนเฉลี่ย 216.55 มก./วัน และระยะเวลาที่ได้รับยาโคลซาปีนเฉลี่ย 3,007 วัน พบภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำ 5 ครั้ง เป็นภาวะนิวโตรฟิลต่ำ 3 ครั้ง และไม่พบภาวะนิวโตรฟิลต่ำชนิดแกรนูโลไซต์เลย โดยปัจจัยเรื่องอายุที่มากขึ้นของผู้ป่วย (ค่าเฉลี่ย 62.20 ± 2.95 ปี) สัมพันธ์กับภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) เมื่อเทียบกับภาวะเม็ดเลือดขาวปกติ (ค่าเฉลี่ย 47.69 ± 10.77 ปี) หรือภาวะเม็ดเลือดขาวสูง (ค่าเฉลี่ย 45.12 ± 11.01 ปี) และพบว่าระยะเวลาที่ได้รับยาโคลซาปีน (2,176 วัน) มีความสัมพันธ์กับภาวะนิวโตรฟิลต่ำอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = 0.042) เมื่อเทียบกับกลุ่มนิวโตรฟิลปกติ (3,037 วัน) หรือกลุ่มนิวโตรฟิลสูง (2,830 วัน)

สรุป: การศึกษานี้พบว่าภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำสัมพันธ์กับอายุที่มากขึ้นของผู้ป่วย และภาวะนิวโตรฟิลต่ำสัมพันธ์กับระยะเวลาที่ได้รับยาโคลซาปีนที่น้อยกว่า โดยไม่พบภาวะนิวโตรฟิลต่ำชนิดแกรนูโลไซต์เลย

เอกสารอ้างอิง

Brandt AS, Nucifora FC Jr, Zandi PP, Margolis RL. The timing and severity of clozapine-associated neutropenia in the US: Is the risk overstated? Schizophr Res. 2024;272:104-9. doi: 10.1016/j.schres.2024.08.018.

Mijovic A, MacCabe JH. Clozapine-induced agranulocytosis. Ann Hematol. 2020;99(11): 2477-82. doi: 10.1007/s00277-020-04215-y.

Gupta S, Bannon A, Nodiyal S, Sinha B. Management of clozapine-associated neutropenia. BJPsych Advances. 2025;31(2):113-23. doi:10.1192/bja.2024.51.

Paribello P, Manchia M, Zedda M, Pinna F, Carpiniello B. Leukocytosis Associated with Clozapine Treatment: a case series and systematic review of the literature. Medicina (Kaunas). 2021;57(8):816. doi: 10.3390/medicina57080816.

Ward HB, Nemeroff CB, Carpenter L, Grzenda A, McDonald WM, Rodriguez CI, et al. Substance use disorders in schizophrenia: prevalence, etiology, biomarkers, and treatment. Pers Med Psychiatry. 2023;39-40:100106. doi: 10.1016/j.pmip.2023.100106.

Fazel S, Långström N, Hjern A, Grann M, Lichtenstein P. Schizophrenia, substance abuse, and violent crime. JAMA. 2009;301(19):2016-23. doi: 10.1001/jama.2009.675.

Myles N, Myles H, Xia S, Large M, Kisely S, Galletly C, et al. Meta-analysis examining the epidemiology of clozapine-associated neutropenia. Acta Psychiatr Scand. 2018;138(2):101–9. doi: 10.1111/acps.12898.

Fabrazzo M, Prisco V, Sampogna G, Perris F, Catapano F, Monteleone AM, et al. Clozapine versus other antipsychotics during the first 18 weeks of treatment: a retrospective study on risk factor increase of blood dyscrasias. Psychiatry Res. 2017;256:275-82. doi: 10.1016/j.psychres.2017.06.068.

Kikuchi Y, Otsuka Y, Ito F, Yada Y, Tanifuji H, Komatsu H, et al. Relationship between clozapine-Induced inflammation and eosinophilia: a retrospective cohort study. Schizophr Bull. 2026;52(1):sbae213. doi: 10.1093/schbul/sbae213.

Siskind D, Northwood K, Pillinger T, Chan S, Correll C, Cotes RO, et al. Absolute neutrophil count and adverse drug reaction monitoring during clozapine treatment: consensus guidelines from a global delphi panel. Lancet Psychiatry. 2026;13(1):77-86. doi: 10.1016/S2215-0366(25)00098-7.