การเปรียบเทียบผลลัพธ์การผ่าตัดไส้ติ่งอักเสบระหว่างการผ่าตัดผ่านกล้องและการผ่าตัดแบบเปิดในโรงพยาบาลทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี

บุญฤทธิ์ ทองพิสิฐสมบัติ

ผู้แต่ง

บุญฤทธิ์ ทองพิสิฐสมบัติ กลุ่มงานศัลยกรรม โรงพยาบาลทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี

คำสำคัญ:

การผ่าตัดไส้ติ่งแบบเปิด, การผ่าตัดไส้ติ่งผ่านกล้อง, ประเทศไทย, ระยะเวลานอนโรงพยาบาล, โรงพยาบาลชุมชน

บทคัดย่อ

ที่มาของปัญหา: การผ่าตัดไส้ติ่งผ่านกล้อง (laparoscopic appendectomy, LA) เป็นหนึ่งในวิธีผ่าตัดมาตรฐานในโรคไส้ติ่งอักเสบชนิดไม่ซับซ้อน (uncomplicated) ในโรงพยาบาลขนาดใหญ่ทั้งในประเทศ และนอกประเทศ แต่ข้อมูลจากโรงพยาบาลชุมชนของประเทศไทยยังจำกัด

วัตถุประสงค์: การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบผลลัพธ์การผ่าตัดระหว่าง LA และการผ่าตัดแบบเปิด (open appendectomy, OA) ในโรงพยาบาลทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี

วิธีการศึกษา: การศึกษาแบบย้อนหลังเชิงวิเคราะห์ (retrospective cohort study) ทบทวนเวชระเบียนผู้ป่วยอายุตั้งแต่ 12 ปีขึ้นไปที่ได้รับการผ่าตัดไส้ติ่ง จำนวน 195 ราย แบ่งเป็นกลุ่ม LA จำนวน 84 ราย และกลุ่ม OA จำนวน 111 ราย ตัวแปรหลักคือระยะเวลานอนโรงพยาบาลหลังผ่าตัด (LOS, ชั่วโมง) ตัวแปรรองได้แก่ ระยะเวลาผ่าตัด, VAS pain score post-op day 1, ปริมาณการเสียเลือด (EBL) และอัตราการส่งตรวจ CT scan ก่อนผ่าตัด ความรุนแรงของไส้ติ่งอักเสบควบคุมในฐานะตัวแปรกวนด้วย Multivariable linear regression

ผลการศึกษา: ระยะเวลานอนโรงพยาบาลหลังผ่าตัดไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติระหว่างสองกลุ่ม (LA: median 38.7 ชั่วโมง [IQR 34.9–45.8] vs OA: 38.5 ชั่วโมง [IQR 26.1–51.8]; p=0.504) กลุ่ม LA มีคะแนนความปวด (VAS) ในวันที่ 1 หลังผ่าตัดต่ำกว่าอย่างมีนัยสำคัญ (median 2.2 vs 3.4; p<0.001) และมีปริมาณการเสียเลือดที่น้อยกว่า (median 5 vs 10 mL; p=0.029) แต่ใช้ระยะเวลาผ่าตัดนานกว่า (median 48 vs 40 นาที; p=0.003) ส่วนอัตราการส่งตรวจ CT scan ก่อนผ่าตัด (ร้อยละ 25.0 เทียบกับ 29.7; p=0.569) อัตราภาวะแทรกซ้อนรุนแรง และอัตราการกลับมารักษาซ้ำ ไม่แตกต่างกันระหว่างสองกลุ่ม จากการวิเคราะห์ Multivariable linear regression (adjusted analysis) ที่ควบคุมความรุนแรงของโรค อายุ BMI เพศ ระดับ ASA และศัลยแพทย์ผู้ผ่าตัด พบว่าวิธีการผ่าตัดไม่ใช่ปัจจัยทำนาย LOS อย่างมีนัยสำคัญ (adjusted β = −6.71 ชั่วโมง; 95% CI −16.53 ถึง +3.11; p=0.179) ขณะที่ความรุนแรงของไส้ติ่งอักเสบเป็นปัจจัยทำนาย LOS ที่สำคัญที่สุด (adjusted β = +30.15 ชั่วโมงต่อระดับความรุนแรง; 95% CI +21.05 ถึง +39.24; p<0.001) แม้ควบคุม surgeon ในโมเดลแล้ว

สรุป: การผ่าตัดไส้ติ่งผ่านกล้องในโรงพยาบาลทองผาภูมิมีความปลอดภัยเทียบเท่าการผ่าตัดแบบเปิด โดยมีอัตราภาวะแทรกซ้อนและระยะเวลานอนโรงพยาบาลที่ไม่แตกต่างกัน และมีปริมาณการเสียเลือดที่น้อยกว่าเล็กน้อย ส่วนคะแนนความปวดที่ต่ำกว่าในกลุ่ม LA นั้น เนื่องจากผู้ป่วยกลุ่มนี้ได้รับยาชาเฉพาะที่ที่แผลผ่าตัดร่วมด้วยซึ่งกลุ่ม OA ไม่ได้รับ จึงไม่อาจสรุปได้ว่าเป็นผลจากวิธีผ่าตัดโดยตรง อย่างไรก็ตาม ระยะเวลานอนโรงพยาบาลไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งสะท้อนว่า ปัจจัยด้านความรุนแรงของโรคและการบริหารจัดการหลังผ่าตัดส่งผลต่อ LOS มากกว่าวิธีการผ่าตัดในบริบทของโรงพยาบาลชุมชน

เอกสารอ้างอิง

GBD 2021 Appendicitis Collaborators. Trends and levels of the global, regional, and national burden of appendicitis between 1990 and 2021: findings from the Global Burden of Disease Study 2021. Lancet Gastroenterol Hepatol. 2024;9(9):825–58. doi: 10.1016/S2468-1253(24)00157-2.

Ferris M, Quan S, Kaplan BS, Molodecky N, Ball CG, Chernoff GW, et al. The global incidence of appendicitis: a systematic review of population-based studies. Ann Surg. 2017;266(2):237–41. doi: 10.1097/SLA.0000000000002188.

Khongcharoen N, Khiawthuam N, Chouchuen P, Surachat K, Sirichamratsakul K, Sangkhathat S. Epidemiology, seasonal variability, and factors associated with increased mortality in patients with acute appendicitis in Thailand: a study using data from the National Health Security Office. PSU Med J. 2024;4(1):3-15. doi: 10.31584/psumj.2024264804.

Sartelli M, Baiocchi GL, Di Saverio S, Ferrara F, Labricciosa FM, Ansaloni L, et al. Prospective observational study on acute appendicitis worldwide (POSAW). World J Emerg Surg. 2018;13(1):19. doi: 10.1186/s13017-018-0179-0.

Schildberg C, Weber U, König V, Linnartz M, Heisler S, Hafkesbrink J, et al. Laparoscopic appendectomy as the gold standard: what role remains for open surgery, conversion, and disease severity? an analysis of 32,000 cases with appendicitis in Germany. World J Emerg Surg. 2025;20(1):53. doi: 10.1186/s13017-025-00626-2.

Di Saverio S, Podda M, De Simone B, Ceresoli M, Augustin G, Gori A, et al. Diagnosis and treatment of acute appendicitis: 2020 update of the WSES Jerusalem guidelines. World J Emerg Surg. 2020;15(1):27. doi: 10.1186/s13017-020-00306-3.

Kumar SS, Collings AT, Lamm R, Haskins IN, Scholz S, Nepal P, et al. SAGES guideline for the diagnosis and treatment of appendicitis. Surg Endosc. 2024;38(6):2974–94. doi: 10.1007/s00464-024-10813-y.

Garbutt JM, Soper NJ, Shannon WD, Botero A, Littenberg B. Meta-analysis of randomized controlled trials comparing laparoscopic and open appendectomy. Surg Laparosc Endosc. 1999;9(1):17–26. doi: 10.1097/00019509-199901000-00004.

Zhang G, Wu B. Meta-analysis of the clinical efficacy of laparoscopic appendectomy in the treatment of acute appendicitis. World J Emerg Surg. 2022;17(1):26. doi: 10.1186/s13017-022-00431-1.

GlobalSurg Collaborative. Laparoscopy in management of appendicitis in high-, middle-, and low-income countries: a multicenter, prospective, cohort study. Surg Endosc. 2018;32(8):3450–66. doi: 10.1007/s00464-018-6064-9.

Chartchaiyarerk S. Retrospective study in laparoscopic versus open appendectomy in Bangkok Metropolitan Administration General Hospital. Vajira Med J. 2020;64(1):33–40. doi: 10.14456/vmj.2020.4.

Patel PY, Rathod R, Akhani MK. Laparoscopic versus open appendectomy in complicated and uncomplicated appendicitis in adults: a two-year single-center retrospective cohort study. Cureus. 2025;17(9):e92258. doi: 10.7759/cureus.92258.

Trejo-Ávila ME, Romero-Loera S, Cárdenas-Lailson E, Blas-Franco M, Delano-Alonso R, Valenzuela-Salazar C, et al. Enhanced recovery after surgery protocol allows ambulatory laparoscopic appendectomy in uncomplicated acute appendicitis: a prospective, randomized trial. Surg Endosc. 2019;33(2):429–36. doi: 10.1007/s00464-018-6315-9.

Williamson A, Hoggart B. Pain: a review of three commonly used pain rating scales. J Clin Nurs. 2005;14(7):798–804. doi: 10.1111/j.1365-2702.2005.01121.x.