การพัฒนาโปรแกรมการจัดการภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูงสำหรับผู้ป่วยฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม
คำสำคัญ:
ภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูง, การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม, การวิจัยเชิงปฏิบัติการ, แบบแผนความเชื่อเรื่องสุขภาพบทคัดย่อ
บทคัดย่อ
วัตถุประสงค์: เพื่อพัฒนาและประเมินผลโปรแกรมการจัดการภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูงในผู้ป่วยฟอกเลือด โดยใช้กรอบแนวคิด Health Belief Model และกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการ
วิธีวิจัย: เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบ 2 วงรอบ (Plan–Act–Observe–Reflect: PAOR) ดำเนินการในหน่วยไตเทียมโรงพยาบาลมหาสารคาม กลุ่มตัวอย่างระยะที่ 1 เป็นผู้ป่วยฟอกเลือดประจำ จำนวน 79 คน เพื่อศึกษาข้อมูลพื้นฐาน ส่วนระยะที่ 2 เป็นผู้ป่วยที่มีระดับโพแทสเซียมในเลือด ≥ 6.0mEq/L อย่างน้อย 1 ครั้ง ภายใน 3 เดือนก่อนเข้าร่วม จำนวน 49 คน โปรแกรมที่พัฒนาประกอบด้วยกิจกรรมสุขศึกษา การให้คำปรึกษารายบุคคล และการใช้สื่อสุขศึกษา โดยวัดผลด้วยแบบประเมินความรู้ ความเชื่อด้านสุขภาพ พฤติกรรมการควบคุมโพแทสเซียม และผลเลือด วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ repeated measures ANOVA
ผลการศึกษา: ผู้ป่วยมีค่าพื้นฐานด้านความรู้และพฤติกรรมอยู่ในระดับปานกลางถึงค่อนข้างต่ำ ภายหลังการดำเนินโปรแกรมใน 2 วงรอบ พบว่าคะแนนความรู้ ความเชื่อด้านสุขภาพ และพฤติกรรมการควบคุมโพแทสเซียมเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ขณะเดียวกันระดับโพแทสเซียมในเลือดเฉลี่ยลดลงอย่างมีนัยสำคัญ (p < .001)
สรุป: โปรแกรมที่พัฒนาขึ้นสามารถส่งเสริมการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมสุขภาพ และปรับปรุงผลลัพธ์ทางคลินิกในผู้ป่วยฟอกเลือดได้อย่างมีประสิทธิภาพ เหมาะสมต่อการประยุกต์ใช้ในบริบทหน่วยไตเทียมระดับภูมิภาค
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Kovesdy CP, Matsushita K, Sang Y, Brunskill NJ, Carrero JJ, Chodick G, et al. Serum potassium and adverse outcomes across the range of kidney function: A CKD Prognosis Consortium meta-analysis. Eur Heart J. 2021; 42(16): 1535–45. doi:10.1093/eurheartj/ehab038
Palmer BF, Carrero JJ, Clegg DJ, Colbert GB, Emmett M, Fishbane S, et al. Clinical management of hyperkalemia. Mayo Clin Proc. 2019; 94(10): 2316–37. doi:10.1016/j.mayocp.2019.05.030
Weir MR, Esposito C, Tuite P. Management of hyperkalemia in patients with chronic kidney disease: A focus on patiromer. Expert Opin Drug Metab Toxicol. 2020; 16(7): 913–23. doi:10.1080/17425255.2020.1804365
Karavetian M, de Vries N, Rizk R, Elzein H. Dietary educational interventions for management of hyperkalemia in hemodialysis patients: A systematic review. J Ren Nutr. 2022; 32(1): 20–31. doi:10.1053/j.jrn.2021.04.006
Zulpaite R, Miglinas M, Tutkuviene J, Vaiciuniene R, Ciumbaraite D, Girdvainiene I, et al. Factors associated with health-related quality of life and self-management in maintenance hemodialysis patients. J Clin Med. 2023; 12(10): 3745. doi:10.3390/jcm12113745
Saengthong K. Development of a nutrition manual for hemodialysis patients using the Health Belief Model (HBM) [research project]. Nakhon Ratchasima: Nakhon Ratchasima Hospital; 2020. [In Thai]
Intarachai T. Development of a follow-up model for chronic hemodialysis patients using the Health Belief Model [master’s thesis]. Pathum Thani: Thammasat University; 2018. [In Thai]
Srisuk P. Effect of a motivation enhancement program based on the Health Belief Model on dietary control among kidney disease patients. J Nurs Sci. 2017; 35(3): 45–58. [In Thai]
Chantrabutr W. Effect of a dietary behavior promotion program in hemodialysis patients using the Health Belief Model [master’s thesis]. Chonburi: Burapha University; 2018. [In Thai]
Cupisti A, Kalantar-Zadeh K. Management of natural and added dietary potassium burden in kidney disease. Semin Nephrol. 2020; 40(6): 526–37. doi:10.1016/j.semnephrol.2020.09.006
Kemmis S, McTaggart R. The action research planner. 3rd ed. Victoria: Deakin University Press; 1988.
Glanz K, Rimer BK, Viswanath K. Health behavior: Theory, research, and practice. 5th ed. San Francisco: Jossey-Bass; 2015.
Hafezieh A, Dehghan M, Taebi M, Iranmanesh S. Self-management, self-efficacy and knowledge among patients under haemodialysis: A case in Iran. J Res Nurs. 2020; 25(2): 128–38. doi:10.1177/1744987120904770
Lin CC, Wu CC, Anderson RM, Chang CS, Chang SC, Hwang SJ, Chen HC. The effectiveness of a self-management program based on the health belief model for patients with chronic kidney disease: A randomized controlled trial. Patient Educ Couns. 2020; 103(3): 623–31. doi:10.1016/j.pec.2019.09.018
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารแนวโน้มทางการพยาบาลและวิทยาศาสตร์สุขภาพ
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
การเตรียมและการส่งต้นฉบับ (
