การใช้บุหรี่ไฟฟ้าของวัยรุ่นที่อาศัยในครอบครัวข้ามรุ่น: มุมมองจากภาคีเครือข่ายและเยาวชน
E-CIGARETTE USE AMONG TEENAGERS LIVING IN SKIPPED GENERATION FAMILIES: PERSPECTIVES FROM NETWORK PARTNERS AND YOUTH
คำสำคัญ:
บุหรี่ไฟฟ้า, วัยรุ่น, ครอบครัวข้ามรุ่น, ภาคีเครือข่ายบทคัดย่อ
การใช้บุหรี่ไฟฟ้าในกลุ่มเยาวชนไทยมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในนักเรียนที่อาศัยอยู่ในครอบครัวข้ามรุ่นซึ่งเป็นกลุ่มที่มีความเปราะบางสูง การวิจัยเชิงสำรวจแบบผสมผสานนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์และมุมมองต่อการใช้บุหรี่ไฟฟ้าของเยาวชนที่อาศัยอยู่ในครอบครัวข้ามรุ่น อำเภอยางสีสุราช จังหวัดมหาสารคาม กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้นในครอบครัวข้ามรุ่น จำนวน 308 คน และภาคีเครือข่าย จำนวน 30 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนาและข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการศึกษาพบว่านักเรียนมีความชุกของการใช้บุหรี่ไฟฟ้าร้อยละ 23.70 (95% CI: 19.20–28.69) สถานที่ที่นักเรียนเริ่มใช้ครั้งแรกมากที่สุดคือที่บ้านเพื่อน ร้อยละ 12.01 บุหรี่ไฟฟ้าแบบใช้แล้วทิ้ง ร้อยละ 16.56 และมีกลิ่นผลไม้ ร้อยละ 17.53 ความเสี่ยงหลักที่พบประกอบด้วย ช่องว่างระหว่างวัยในครอบครัวข้ามรุ่นที่ทำให้ผู้สูงอายุไม่สามารถติดตามพฤติกรรมของหลานได้ อิทธิพลจากกลุ่มเพื่อนและกระแสสังคม ลักษณะผลิตภัณฑ์ที่หลากหลายและง่ายต่อการปกปิด การเข้าถึงที่ง่ายผ่านช่องทางออนไลน์ และช่วงวัยรอยต่อที่มีความเปราะบาง นอกจากนี้ยังพบพฤติกรรมเสี่ยงร่วมอื่นๆ คือ การสูบบุหรี่มวน ร้อยละ 25.00 และการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ร้อยละ 45.78 จากผลการศึกษา ภาคีเครือข่ายมีข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการพัฒนาแนวทางการป้องกันที่เฉพาะเจาะจงตามกรอบ SREIM ได้แก่ การเสริมสร้างความเข้มแข็งของครอบครัวข้ามรุ่น การควบคุมแหล่งจำหน่าย การป้องกันเชิงรุกตั้งแต่ระดับประถมศึกษา การบูรณาการการทำงานของทุกภาคส่วนอย่างเป็นระบบ และการพัฒนาระบบเฝ้าระวังและติดตามอย่างต่อเนื่อง
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กองงานคณะกรรมการควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ. รายงานประจำปี 2566. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข; 2566.
นฤมล จันทร์มา, รังสิยา วงศ์อุปปา. การใช้สารเสพติดของเยาวชนไทย. วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น. 2567; 12(1): 1-18.
กาญจนา เทียนลาย, วรรณี หุตะแพทย์. สถานการณ์เลี้ยงดูหลานในครัวเรือนข้ามรุ่นของประเทศไทย. นครปฐม: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล; 2558.
วณิชชา ณรงค์ชัย, ดุษฎี อายุวัฒน์. รูปแบบการอยู่อาศัยร่วมกันของคนข้ามรุ่นในครอบครัวผู้ย้ายถิ่นอีสาน. วารสารวิจัย มข. (ฉบับบัณฑิตศึกษา) 2554; 11(3): 101-110.
Friedman MM, Bowden VR, Jones E. Family nursing: Research, theory & practice. 5th ed. Upper Saddle River, NJ: Pearson; 2003.
Marlen JC, Blantucas. Family involvement on child's education among preschool parents.
Int Multidiscip Res J 2024; 6(1): 36-48. DOI: 10.54476/ioer-imrj/753795.
กรมกิจการเด็กและเยาวชน. รายงานสถานการณ์ด้านเด็กและเยาวชน ประจำปีงบประมาณ 2567. กรุงเทพฯ: กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์; 2567.
Glasser A, Abudayyeh H, Cantrell J, Niaura R. Patterns of e-cigarette use among youth and young adults: Review of the impact of e-cigarettes on cigarette smoking. Nicotine Tob Res 2019; 21(10): 1320-1330.
Hrywna M, Manderski M, Delnevo CD. Prevalence of electronic cigarette use among adolescents in New Jersey and association with social factors. JAMA Netw Open. 2020; 3(2): e1920961.
DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2019.20961.
กิตติพงษ์ เรือนเพ็ชร, พรนภา หอมสินธุ์, ยุวดี ลีลัคนาวีระ. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการสูบบุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนชายอาชีวศึกษา จังหวัดบุรีรัมย์. วารสารพยาบาลทหารบก 2565; 23(2): 531-539.
ปิยวรรณ บุญเพ็ญ, ภาวนา เมนทะระ, ปิยชาติ บุญเพ็ญ. พฤติกรรมการสูบบุหรี่ไฟฟ้าและพฤติกรรมต้องการเลิกบุหรี่ของนักศึกษาระดับอุดมศึกษาในเขตกรุงเทพมหานคร. วารสารศรีนครินทรวิโรฒวิจัยและพัฒนา (สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์) 2562; 11(22): 1110-1127.
ศรีรัช ลาภใหญ่. ผลิตภัณฑ์ยาสูบรูปแบบใหม่ในสื่อสังคมเครือข่ายและผลของการบังคับใช้กฎหมายผลิตภัณฑ์ยาสูบรูปแบบใหม่. วารสารกฎหมายและนโยบายสาธารณสุข 2562; 5(1): 13-29.
Walker N, Parag V, Wong SF, Youdan B, Broughton B, Bullen C, et al. Use of e-cigarettes and smoked tobacco in youth aged 14–15 years in New Zealand: Findings from repeated cross-sectional studies (2014–19). Lancet Public Health 2020; 5(4): e204-e212.
ไพฑูรย์ สอนทน, นฤมล จันทร์มา. รายงานวิจัยฉบับความชุกของการใช้บุหรี่ไฟฟ้าและความสัมพันธ์กับการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การใช้กัญชา และการสูบบุหรี่ของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายจังหวัดเพชรบูรณ์. กรุงเทพฯ: ศูนย์ศึกษาปัญหายาเสพติด (ศศก.) คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2565.
Patanavanich R, Aekplakorn W, Glantz SA, Kalayasiri R. Use of E-Cigarettes and Associated Factors among Youth in Thailand. Asian Pac J Cancer Prev 2021; 22(7): 2199-2207.
DOI: 10.31557/APJCP.2021.22.7.2199.
Benjakul S, Nakju S, Termsirikulchai L. Factors associated with e-cigarette use among vocational students: A cross-sectional multistage cluster survey, Thailand. Tob Induc Dis 2023; 21: 120.
DOI: 10.18332/tid/170421.
Cantrell J, Huang J, Greenberg MS, Xiao H, Hair EC, Vallone D. Impact of e-cigarette and cigarette prices on youth and young adult e-cigarette and cigarette behaviour: Evidence from a national longitudinal cohort. Tob Control 2020; 29(4): 374-380.
Fisher JD, Fisher WA. An Information-Motivation-Behavioral Skills (IMB) Model of pandemic risk and prevention. Adv Psychol 2023; 1(1): 1-26. DOI: 10.56296/aip00004.
Abramson JH. WinPepi updated: Computer programs for epidemiologists and their teaching potential. Epidemiol Perspect Innov 2011; 8(1): 1-9.
ยชญ์รวินทร์ จรบุรมย์, พัชราภัณฑ์ ไชยสังข์, ปัญจภรณ์ ยะเกษม, รัชพร ศรีเดช, อนุสรณ์ แน่นอุดร. บทบาทพยาบาลในการสร้างเสริมการรับรู้ของวัยรุ่นต่ออันตรายของบุหรี่ไฟฟ้า. วารสารพยาบาล 2564; 70(1): 52-60.
ชลลดา ไชยกุลวัฒนา, ประกายดาว สุทธิ, วิชานีย์ ใจมาลัย. พฤติกรรมสูบบุหรี่และปัจจัยเสี่ยงที่สัมพันธ์กับการสูบบุหรี่ของวัยรุ่นตอนต้นจังหวัดพะเยา. วารสารพยาบาลทหารบก 2560; 27(3): 57-67.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ตีพิมพ์ในวารสารนี้เป็นลิขสิทธิ์ของผู้เผยแพร่ ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ท่านสามารถอ่านและใช้งานบทความเหล่านี้เพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการ เช่น การสอน การวิจัย หรือการอ้างอิง โดยต้องให้เกียรติแก่ผู้เขียนและวารสารอย่างเหมาะสม ห้ามนำบทความไปใช้หรือดัดแปลงโดยไม่ได้รับอนุญาต ข้อความที่แสดงในบทความเป็นความคิดเห็นของผู้เขียนแต่เพียงผู้เดียว ผู้เขียนมีความรับผิดชอบอย่างเต็มที่ต่อเนื้อหาและความถูกต้องของบทความ การนำไปใช้ซ้ำหรือตีพิมพ์ซ้ำอื่นๆ ต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
