Development and Validation of the Lifestyle Medicine Assessment Tool for Community-Dwelling Thai Older Adults: A Case Study of Health Region 7: การพัฒนาและตรวจสอบคุณภาพของเครื่องมือประเมินพฤติกรรม ตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิตสำหรับผู้สูงอายุไทยในชุมชน : กรณีศึกษาเขตสุขภาพที่ 7

กัญญา จันทร์พล; สดุดี ภูห้องไสย; มะลิวัลย์ เบญจวานิช; ชาตรี เมธาธราธิป

ผู้แต่ง

กัญญา จันทร์พล ศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
สดุดี ภูห้องไสย ศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น
มะลิวัลย์ เบญจวานิช ศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น
ชาตรี เมธาธราธิป ศูนย์อนามัยที่ 7

คำสำคัญ:

เวชศาสตร์วิถีชีวิต, ผู้สูงอายุ, การพัฒนาเครื่องมือ, คุณสมบัติทางจิตมิติ, มาตรฐาน COSMIN

บทคัดย่อ

การเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์ของประเทศไทยส่งผลให้ภาระโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) เพิ่มสูงขึ้น การคัดกรองพฤติกรรมตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิต (Lifestyle Medicine: LM) จึงเป็นกลยุทธ์สำคัญในการป้องกันและจัดการโรค งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและตรวจสอบคุณภาพของเครื่องมือประเมินพฤติกรรมตามหลักเวชศาสตร์วิถีชีวิตสำหรับผู้สูงอายุไทย ตามแนวทางมาตรฐานสากล COSMIN ดำเนินการวิจัยแบบวิจัยและพัฒนา แบ่งเป็น 2 ระยะ คือการพัฒนาและตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือ เก็บข้อมูลในกลุ่มตัวอย่างผู้สูงอายุในชมรม/โรงเรียนผู้สูงอายุ เขตสุขภาพที่ 7 จำนวน 273 คน (อายุเฉลี่ย 70.30 ± 6.60 ปี) ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (ร้อยละ 71.8) และร้อยละ 62.6 มีโรคประจำตัว สถิติที่ใช้ครอบคลุมความตรงเชิงเนื้อหา ความเป็นไปได้ ความตรงเชิงโครงสร้างแบบก่อร่าง (Formative Validity) ความตรงตามเกณฑ์ และความเชื่อถือได้ (Test-Retest Reliability)

ผลการศึกษาพบว่าเครื่องมือ Thai LM-OA ประกอบด้วย 21 ข้อคำถาม ครอบคลุม 6 เสาหลักได้แก่ โภชนาการ 6 ข้อ และ การออกกำลังกาย, การนอนหลับ, พฤติกรรมเสี่ยง, การจัดการความเครียด และความสัมพันธ์ทางสังคม เสาละ 3 ข้อ เครื่องมือมีความตรงเชิงเนื้อหาระดับสูง (S-CVI = 0.97) และใช้เวลาตอบเฉลี่ย 5.40 นาที ผลการประเมินโมเดลเชิงก่อร่างไม่พบปัญหาความสัมพันธ์ทับซ้อน ( VIF = 1.04 -1.55 ) โดยทุกองค์ประกอบมีค่า Outer Weights ที่มีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) ในการอธิบายตัวแปรวิถีชีวิตพบว่าการนอนหลับ (λ = 0.364 ) และการออกกำลังกาย (λ = 0.335 ) มีน้ำหนักความสำคัญสูงสุด นอกจากนี้ พฤติกรรม LM มีความสัมพันธ์เชิงลบกับจำนวนโรคประจำตัวอย่างมีนัยสำคัญ (β = -0.344, p < 0.001 ) และมีความคงที่ในการวัดผลอยู่ในระดับดี (ICC = 0.71, 95% CI: 0.50-0.84 )

โดยสรุป เครื่องมือ Thai LM-OA ได้รับการพัฒนาอย่างเป็นระบบ มีคุณภาพตามเกณฑ์มาตรฐานทางจิตมิติ มีความกระชับและแม่นยำ เหมาะสำหรับบุคลากรสาธารณสุขในการคัดกรอง วินิจฉัย และติดตามผลพฤติกรรมสุขภาพของผู้สูงอายุไทย เพื่อสนับสนุนการจัดบริการสุขภาพเชิงรุกตามแนวทางเวชศาสตร์วิถีชีวิตอย่างมีประสิทธิภาพ

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

American College of Lifestyle Medicine. What is lifestyle medicine? [Internet] 2024 [cited 2026 Jan 30] Available from: https://lifestylemedicine.org/what-is-lifestyle-medicine/

Comrey AL, Lee HB. A first course in factor analysis. 2nd ed.New York:Lawrence Erlbaum Associates. 1992.

Costello AB, Osborne JW. Best practices in exploratory factor analysis: Four recommendations for getting the most from your analysis. Practical Assessment, Research, and Evaluation 2005: 10(7); 1–9. DOI: 10.7275/jyj1-4868

Ford ES, Bergmann MM, Kröger J, Schienkiewitz A, Weikert C, Boeing H. Healthy living is the best revenge: Findings from the European Prospective Investigation Into Cancer and Nutrition-Potsdam study. Archives of Internal Medicine 2009; 169(15): 1355–1362.

DOI: 10.1001/archinternmed.2009.237

Frates B, Katz D. Lifestyle medicine: the time is now. Revista de la Facultad de Medicina Humana 2021; 22(1): 9–10. DOI: 10.25176/RFMH.v22i1.4390

Hair JF Jr, Hult GTM, Ringle CM, Sarstedt M. A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM). 3rd ed. SAGE Publications; 2017.

Intarut N, Srihatrai P, Chantawang N. Prevalence of multimorbidity in Thailand: A multilevel analysis of a population-based survey. International Journal of Community Medicine and Public Health 2021; 8(8): 3750–3755. DOI: 10.18203/2394-6040.ijcmph20212760

Mokkink LB, Terwee, CB, Patrick DL, Alonso J, Stratford PW, Knol DL, et al. The COSMIN checklist for assessing the methodological quality of studies on measurement properties of health status measurement instruments: An international Delphi study. Quality of Life Research 2010; 19(4):

–549. DOI: 10.1007/s11136-010-9606-8

Nunnally JC, Bernstein IH. Psychometric theory. 3rd ed. Columbus (OH): McGraw-Hill; 1994

Pangalangan J, Puma J, Tollefson M, Frates B. Development and psychometric evaluation of the lifestyle medicine health behavior scale. Am J Lifestyle Med 2024: 15598276241280207.

DOI: 10.1177/15598276241280207

Prinsen CAC, Mokkink LB, Bouter LM, Alonso J, Patrick DL, de Vet HCW, et al. COSMIN guideline for systematic reviews of patient-reported outcome measures. Quality of Life Research 2018; 27(5):

–1157. DOI: 1007/s11136-018-1798-3

Rippe JM. Lifestyle medicine: The health-promoting power of daily habits and practices. American Journal of Lifestyle Medicine 2018; 12(6): 499–512. DOI: 10.1177/1559827618785554

Tabachnick BG, Fidell LS. Using multivariate statistics. 6th ed. Boston: Pearson. 2013.

Terwee CB, Prinsen CAC, Chiarotto A, Westerman MJ, Patrick DL, Alonso J, et al. COSMIN methodology for evaluating the content validity of patient-reported outcome measures: A Delphi study. Quality of Life Research 2018; 27(5): 1159–1170. DOI: 10.1007/s11136-018-1829-0

Thinuan P, Siviroj P, Lerttrakarnnon P, Lorga T. Prevalence and potential predictors of frailty among community-dwelling older persons in Northern Thailand: a cross-sectional study. Int J Environ Res Public Health 2020; 17(11): 4077. DOI:10.3390/ijerph17114077

United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. World population prospects 2022: Summary of results. United Nations. [cited 2026 Jan 30] 2020

Available from: https://population.un.org/wpp/

Walker SN, Sechrist KR, Pender NJ. Health Promotion Model-Instruments to Measure Health Promoting Lifestyle: Health-Promoting Lifestyle Profile [HPLP II] (Adult Version). University of Nebraska Medical Center. 1995.

World Health Organization. Noncommunicable diseases. [cited 2026 Jan 30] 2025

Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases