การพัฒนาระบบเฝ้าระวังพฤติกรรมเสี่ยงการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับระดับครัวเรือนโดยใช้เทคโนโลยีดิจิทัลและแผนที่ความเสี่ยงเชิงพื้นที่ อำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ

บทคัดย่อ

การติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย โดยเฉพาะพื้นที่ที่ประชาชนยังมีพฤติกรรมบริโภคปลาน้ำจืดดิบหรือปรุงไม่สุก การวิจัยแบบผสมผสานนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาระบบเฝ้าระวังพฤติกรรมเสี่ยงการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับระดับครัวเรือนโดยใช้เทคโนโลยีดิจิทัลและแผนที่ความเสี่ยงเชิงพื้นที่ ดำเนินการในอำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ ครอบคลุม 19 ตำบล ระหว่างเดือนพฤษภาคม 2568 ถึงเดือนเมษายน 2569 กลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณ คือ ตัวแทนครัวเรือนในหมู่บ้านต้นแบบควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับ จำนวน 327 ครัวเรือน และผู้ให้ข้อมูลเชิงคุณภาพ จำนวน 42 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบประเมินความพึงพอใจ และระบบบันทึกข้อมูลเชิงพื้นที่ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สหสัมพันธ์ การถดถอยพหุคูณ paired t-test การวิเคราะห์เนื้อหา และระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ ผลการวิจัยพบว่า ความรู้ ทัศนคติ และความพร้อมหรือการมีส่วนร่วมต่อระบบเฝ้าระวังสุขภาพดิจิทัลสามารถร่วมกันทำนายพฤติกรรมเสี่ยงได้ร้อยละ 16.9 โดยความรู้เกี่ยวกับโรคพยาธิใบไม้ตับและความพร้อมหรือการมีส่วนร่วมต่อระบบเฝ้าระวังสุขภาพดิจิทัลเป็นตัวแปรทำนายสำคัญอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ระบบที่พัฒนาขึ้น คือ H-OV GIS Model ประกอบด้วยฐานข้อมูลครัวเรือน แบบประเมินผ่าน QR Code หรือ Line OA ระบบให้คะแนนและจำแนกระดับความเสี่ยง แผนที่ความเสี่ยงเชิงพื้นที่ Dashboard ระบบแจ้งเตือนและติดตาม และการคืนข้อมูลสู่ชุมชน การวิเคราะห์เชิงพื้นที่พบพื้นที่เสี่ยงสูง 5 ตำบล และพื้นที่เสี่ยงปานกลาง 14 ตำบล ภายหลังการใช้ระบบ กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนความรู้ ทัศนคติ และการมีส่วนร่วมเพิ่มขึ้น ขณะที่คะแนนพฤติกรรมเสี่ยงลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .001 และมีความพึงพอใจต่อระบบอยู่ในระดับสูง สรุปได้ว่า H-OV GIS Model เป็นระบบเฝ้าระวังเชิงรุกที่สามารถแปลงข้อมูลพฤติกรรมเสี่ยงระดับครัวเรือนเป็นสารสนเทศเชิงพื้นที่ เพื่อสนับสนุนการคัดกรอง การติดตามครัวเรือนเสี่ยง การวางแผนเยี่ยมบ้าน และการตัดสินใจด้านสาธารณสุขระดับพื้นที่ได้อย่างเป็นรูปธรรม