ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจเข้ารับบริการทำฟันเทียมของผู้สูงอายุ ที่โรงพยาบาลป่าพะยอม จังหวัดพัทลุง

วสัน จันแดง

ผู้แต่ง

วสัน จันแดง โรงพยาบาลป่าพะยอม จังหวัดพัทลุง

คำสำคัญ:

ปัจจัยการตัดสินใจ, ความต้องการด้านสุขภาพช่องปาก, ฟันเทียม, ผู้สูงอายุ

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงพรรณนาแบบตัดขวางครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจเข้ารับบริการทำฟันเทียมของผู้สูงอายุที่โรงพยาบาลป่าพะยอม จังหวัดพัทลุง กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้สูงอายุจำนวน 81 คน คัดเลือกโดยการสุ่มตัวอย่างแบบเป็นระบบ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบสอบถามที่ผู้วิจัยพัฒนาขึ้นจากการทบทวนวรรณกรรมและแนวคิดการเข้าถึงบริการสุขภาพของ Andersen จำนวน 68 ข้อ แบ่งออกเป็น 4 ส่วน ได้แก่ ข้อมูลส่วนบุคคล ปัจจัยอุปสรรคในการเข้าถึงบริการ ปัจจัยด้านจิตวิทยา และการตัดสินใจเข้ารับบริการทำฟันเทียม แบบสอบถามที่ใช้ในการวิจัยผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่าน ได้ค่าดัชนีความสอดคล้องระหว่างข้อคำถามกับวัตถุประสงค์ (IOC) อยู่ระหว่าง .70 - 1.00 และทดสอบ ความเชื่อมั่นของแบบสอบถามโดยใช้ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค โดยมีค่าความเชื่อมั่นของแบบสอบถามในแต่ละส่วน ได้แก่ ปัจจัยอุปสรรคในการเข้าถึงบริการ ปัจจัยด้านจิตวิทยา และการตัดสินใจเข้ารับบริการทำฟันเทียมอยู่ในระดับที่ยอมรับได้ (α = .79 - .88) วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ การวิเคราะห์ถดถอยพหุแบบลำดับ ผลการวิจัยพบว่า

1. ผู้สูงอายุมีระดับการตัดสินใจเข้ารับบริการทำฟันเทียมโดยรวมอยู่ในระดับสูง (M = 2.67, S.D. = 0.39)

2. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจเข้ารับบริการทำฟันเทียมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ ความรู้สึกจำเป็นต่อการใส่ฟันเทียม (OR = 2.27, p-value = 0.008) ความคาดหวังเกี่ยวกับการใช้บริการในระดับสูง (OR = 2.11, p-value = 0.015) ทัศนคติที่มีต่อการทำฟันเทียมในเชิงบวก (OR = 1.98, p-value = 0.021) และแรงจูงใจในการทำฟันเทียมระดับปานกลางและระดับมาก (OR = 1.57, p = 0.041 และ OR = 2.34, p-value = 0.009 ตามลำดับ) รวมถึงอุปสรรคในการใช้บริการทำฟันเทียม (p-value < .05)

ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าการส่งเสริมการรับรู้ความจำเป็นของการใส่ฟันเทียม การสร้างทัศนคติเชิงบวกต่อการรักษา และการลดอุปสรรคในการเข้าถึงบริการ เช่น การลดระยะเวลารอคอยและการสนับสนุนการเดินทาง อาจช่วยเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงบริการทำฟันเทียมของผู้สูงอายุในชุมชนได้

เอกสารอ้างอิง

กรมอนามัย. (2565). รายงานสถานการณ์สุขภาพช่องปากประเทศไทย พ.ศ. 2565. นนทบุรี: สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.

กรมอนามัย. (2566). รายงานสถานการณ์สุขภาพช่องปากผู้สูงอายุในประเทศไทย ปี 2566. นนทบุรี: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.

กชกร แถวสุวรรณ. (2563). การตัดสินใจเลือกรับบริการทันตกรรมของผู้มีสิทธิประกันสังคมในเขตจังหวัดนครสวรรค์. วารสารวิชาการสุขภาพภาคเหนือ, 8(1), 51–68.

กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2562). มาตรการขับเคลื่อนระเบียบวาระแห่งชาติ เรื่อง สังคมสูงอายุ (ฉบับปรับปรุง) (พิมพ์ครั้งที่ 2). อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.

เทพฤทธิ์ ไตรฟื้น. (2564). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจใส่ฟันเทียมของผู้สูงอายุอำเภอลานกระบือ จังหวัดกำแพงเพชร (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร.

เทพฤทธิ์ ไตรฟื้น. (2564). พฤติกรรมการเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้สูงอายุในประเทศไทย. วารสารวิจัยระบบสุขภาพ, 15(3), 112–125.

นภาพร ศรีบุญเรือง. (2559). ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการใช้ฟันเทียมพระราชทานและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ ภายใต้โครงการฟันเทียมพระราชทาน อำเภอเมืองลำปาง (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิตไม่ได้ตีพิมพ์). กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

บุญใจ ศรีสถิตนรากูร. (2553). ระเบียบวิธีวิจัยทางการพยาบาล (พิมพ์ครั้งที่ 5). ยูแอนด์ไอ อินเตอร์มีเดีย.

บุญชม ศรีสะอาด. (2545). การวิจัยเบื้องต้น (พิมพ์ครั้งที่ 7). กรุงเทพฯ: สุวีริยาสาสน์.

พชรพร ยิ่งยง และคณะ. (2568). การพัฒนารูปแบบบริการสุขภาพที่ส่งผลต่อความเชื่อมั่นและการใช้บริการของผู้ป่วยเรื้อรัง. วารสารระบบบริการสุขภาพ, 12(1), 33–47.

พัชราวรรณ ศรีศิลปนันทน์. (2558). ตำราการดูแลสุขภาพช่องปากสำหรับผู้สูงอายุ. โรงพิมพ์นันทกานต์.

สุภาวดี นาคเจริญ. (2564). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเข้าถึงบริการสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุไทย. วารสารทันตสาธารณสุข, 26(2), 45–58.

สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย. (2564). รายงานผลการจัดบริการฟันเทียมโครงการฟันเทียมพระราชทาน ปี 2564. นนทบุรี: สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). สถิติผู้สูงอายุของประเทศไทย พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.

Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179–211.

Andersen, R. M. (1995). Revisiting the behavioral model and access to medical care: Does it matter? Journal of Health and Social Behavior, 36(1), 1–10.

Best, J. W. (1977). Research in education (3rd ed.). Prentice Hall.

Chanthakan, P., & Srisawat, K. (2022). Motivations and factors influencing elderly decision-making for denture services in Thailand. Journal of Dental Public Health, 15(3), 45–58.

Rosenstock, I. M. (1974). Historical origins of the health belief model. Health Education Monographs, 2(4), 328–335.