การพัฒนารูปแบบการติดตามผลในผู้ดูแลเด็กปฐมวัยอย่างยั่งยืนต่อการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม และผลกระทบต่อสภาวะสุขภาพช่องปากของเด็กเพื่อป้องกันฟันผุ โรงพยาบาลห้วยเม็ก จังหวัดกาฬสินธุ์

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action research) มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการติดตามผลสำหรับผู้ดูแลเด็กปฐมวัย และประเมินการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมสุขภาพช่องปากของผู้ดูแลและสภาวะสุขภาพช่องปากของเด็ก ดำเนินการที่งานทันตกรรม โรงพยาบาลห้วยเม็ก จังหวัดกาฬสินธุ์ ระหว่างเดือนตุลาคม 2568 ถึงกันยายน 2569 แบ่งเป็น 3 ระยะ ได้แก่ ศึกษาสภาพปัญหาในผู้ดูแล 30 คน พัฒนารูปแบบร่วมกับทันตบุคลากร 5 คน และทดลองใช้ 6 เดือนในผู้ดูแลและเด็กอายุ 3-5 ปีที่มีภาวะเสี่ยงต่อฟันผุ 45 คู่ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Paired t-test McNemar’s test และการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า ได้รูปแบบ 4 องค์ประกอบ ได้แก่ การประเมินและตั้งเป้าหมายร่วมกัน การติดตามต่อเนื่องหลายช่องทาง การให้ข้อมูลป้อนกลับและเสริมแรง และเครือข่ายสนับสนุน หลังใช้รูปแบบ ผู้ดูแลมีคะแนนความรู้เพิ่มขึ้น 4.45 คะแนน (95% CI 3.73-5.17; p < .001) และคะแนนพฤติกรรมเพิ่มขึ้น 6.43 คะแนน (95% CI 5.26-7.60; p < .001) ผู้ดูแลแปรงฟันให้เด็กวันละ 2 ครั้งเพิ่มจากร้อยละ 40.00 เป็น 82.22 ดัชนีคราบจุลินทรีย์ของเด็กลดลง 0.77 (95% CI -0.93 ถึง -0.61; p < .001) และภาวะเหงือกอักเสบลดลงจากร้อยละ 62.22 เป็น 28.89 อย่างไรก็ตาม ค่า dmft เพิ่มขึ้น 0.13 ซี่ (95% CI 0.01-0.25; p = .035) จากฟันผุซี่ใหม่ในเด็กร้อยละ 11.11 และผู้ดูแลมีความพึงพอใจระดับมากที่สุด (4.56±0.41) สรุปว่าหลังใช้รูปแบบ 6 เดือน พบการเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นของพฤติกรรมผู้ดูแลและคราบจุลินทรีย์ของเด็ก แต่เป็นการศึกษากลุ่มเดียวที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบและไม่มีการติดตามหลังสิ้นสุดโครงการ จึงยังสรุปเชิงเหตุและผลและความยั่งยืนไม่ได้