การศึกษาลักษณะทางคลินิกและผลลัพธ์ของการรักษาวัณโรคระยะแฝงในผู้อยู่ร่วมเอชไอวีในโรงพยาบาลมะการักษ์

เบ็ญจวรรณ เซี่ยงหลิว

ผู้แต่ง

เบ็ญจวรรณ เซี่ยงหลิว กลุ่มงานอายุรศาสตร์ โรงพยาบาลมะการักษ์ จังหวัดกาญจนบุรี

คำสำคัญ:

การรักษาการติดเชื้อวัณโรคระยะแฝง, วัณโรคระยะแฝง, ผลข้างเคียงของยา, ผู้อยู่ร่วมเอชไอวี

บทคัดย่อ

ที่มาของปัญหา: วัณโรคเป็นสาเหตุการตายอันดับหนึ่งของผู้อยู่ร่วมเอชไอวี (people living with HIV; PLHIV) การให้ยารักษาวัณโรคระยะแฝง (tuberculosis preventive treatment; TPT) เพื่อลดติดเชื้อวัณโรคระยะแฝง (latent tuberculosis Infection; LTBI) พัฒนาไปเป็นวัณโรค ในประเทศไทยยารักษาวัณโรคระยะแฝงข้อมูลทางคลินิกและการรักษายังไม่แพร่หลาย

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาลักษณะทางคลินิก ผลลัพธ์ ผลข้างเคียงของยาและปัจจัยการรักษาไม่สำเร็จของยารักษาวัณโรคระยะแฝงในผู้อยู่ร่วมเอชไอวีโรงพยาบาลมะการักษ์ จังหวัดกาญจนบุรี

วิธีการศึกษา: การศึกษาวิจัยแบบย้อนหลัง (retrospective chart review) ในผู้อยู่ร่วมเอชไอวีที่รับยารักษาวัณโรคระยะแฝงอายุตั้งแต่ 15 ปีขึ้นไประหว่างวันที่ 1 มกราคม 2564 ถึง 31 ธันวาคม 2568

ผลการศึกษา: จากการศึกษาจำนวน 76 ราย พบสัดส่วนเพศชายและหญิงใกล้เคียงกัน อายุเฉลี่ย 36.4 ± 12.6 ปี ระดับ CD4 เฉลี่ย 309.4 ± 290.2 เซลล์/ลูกบาศก์มิลลิเมตร ผู้อยู่ร่วมเอชไอวีส่วนใหญ่ได้รับยาต้านไวรัสเอชไอวีน้อยกว่า 1 ปีร้อยละ 95 สูตรยาต้านไวรัสเอชไอวี TDF/3TC/DTG ร้อยละ 88 สูตรยารักษาวัณโรคระยะแฝง 1HP ร้อยละ 88 การรักษาวัณโรคระยะแฝงสำเร็จ ร้อยละ 96 ผลข้างเคียงของยารักษาวัณโรคระยะแฝงได้แก่ ผื่นคัน ร้อยละ 8 คลื่นไส้อาเจียน ร้อยละ 4 ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อและชาปลายมือปลายเท้า ร้อยละ 3 ปัจจัยสัมพันธ์กับการรักษาไม่สำเร็จที่มีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ สูตรยา 9H (p=0.003) ผื่นคัน (p=0.008) และชาปลายมือปลายเท้า (p=0.02) กลุ่มที่รักษาไม่สำเร็จมีระดับ CD4 เฉลี่ยต่ำกว่ากลุ่มที่รักษาสำเร็จ (61.7 เทียบกับ 319.6 เซลล์/ลูกบาศก์มิลลิเมตร)

สรุป: การรักษาวัณโรคระยะแฝงในผู้อยู่ร่วมเอชไอวีมีอัตราการรักษาสำเร็จสูง โดยเฉพาะสูตรยาระยะสั้น ผลข้างเคียงพบไม่บ่อย พบอาการผื่นคันมีความสัมพันธ์กับการรักษาไม่สำเร็จ กลุ่มที่รักษาไม่สำเร็จมีระดับ CD4 ต่ำกว่ากลุ่มที่รักษาสำเร็จ แม้ว่าความแตกต่างดังกล่าวจะไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Global tuberculosis report 2025. Geneva: World Health Organization; 2025.

Division of Tuberculosis, Department of Disease Control, Ministry of Public Health. Clinical practice guideline for tuberculosis preventive treatment. Bangkok: Department of Disease Control; 2023.

Suthar AB, Lawn SD, del Amo J, Getahun H, Dye C, Sculier D, et al. Antiretroviral therapy for prevention of tuberculosis in adults with HIV: a systematic review and meta-analysis. PLoS Med. 2012;9(7):e1001270. doi: 10.1371/journal.pmed.1001270.

Rangaka MX, Wilkinson RJ, Boulle A, Glynn JR, Fielding K, van Cutsem G, et al. Isoniazid plus antiretroviral therapy to prevent tuberculosis: a randomised double-blind, placebo-controlled trial. Lancet. 2014;384(9944):682-90. doi: 10.1016/S0140-6736(14)60162-8.

World Health Organization. HIV statistics, globally and by WHO region, 2025. Geneva: World Health Organization; 2025.

Zenner D, Beer N, Harris RJ, Lipman MC, Stagg HR, van der Werf MJ. Treatment of latent Tuberculosis infection: an updated network meta-analysis. Ann Intern Med. 2017;167(4):248-55. doi: 10.7326/M17-0609.

World Health Organization. WHO operational handbook on tuberculosis. module 1: prevention - tuberculosis preventive treatment. Geneva: World Health Organization; 2020.

Gunde L, Wang A, Payne D, O'Connor S, Kabaghe A, Kalata N, et al. Characteristics of TPT initiation and completion among people living with HIV. IJTLD Open. 2024;1(1):11-9. doi: 10.5588/ijtldopen.23.0194.

Sterling TR, Villarino ME, Borisov AS, Shang N, Gordin F, Bliven-Sizemore E, et al. Three months of rifapentine and isoniazid for latent tuberculosis infection. N Engl J Med. 2011;365(23):2155-66. doi: 10.1056/NEJMoa1104875.

Swindells S, Ramchandani R, Gupta A, Benson CA, Leon-Cruz J, Mwelase N, et al. One month of rifapentine plus Isoniazid to prevent HIV-related tuberculosis. N Engl J Med. 2019;380(11):1001-11. doi: 10.1056/NEJMoa1806808.

An Y, Khun KE. Factors associated with incomplete tuberculosis preventive treatment: a retrospective analysis of six-years programmatic data in Cambodia. Sci Rep. 2024;14(1):18458. doi: 10.1038/s41598-024-67845-6.

Sterling TR, Moro RN, Borisov AS, Phillips E, Shepherd G, Adkinson NF, et al. Flu-like and other systemic drug reactions among persons receiving weekly rifapentine plus isoniazid or daily isoniazid for treatment of latent tuberculosis infection in the PREVENT tuberculosis study. Clin Infect Dis. 2015;61(4):527-35. doi: 10.1093/cid/civ323.