ปัจจัยที่สัมพันธ์กับภาวะตับคั่งไขมันที่สัมพันธ์กับความผิดปกติของเมแทบอลิซึมในโรงพยาบาลอุทัยธานี

วิไลลักษณ์ ม่วงอิ่ม

ผู้แต่ง

วิไลลักษณ์ ม่วงอิ่ม กลุ่มงานรังสีวิทยา โรงพยาบาลอุทัยธานี จังหวัดอุทัยธานี

คำสำคัญ:

ภาวะตับคั่งไขมัน, ภาวะเมแทบอลิก, ไตรกลีเซอร์ไรด์, การตรวจอัลตราซาวนด์ช่องท้อง

บทคัดย่อ

ที่มาของปัญหา: ภาวะตับคั่งไขมัน มีอุบัติการณ์เพิ่มมากขึ้นในประชากรโลก มักสัมพันธ์กับภาวะเมแทบอลิกต่าง ๆ อย่างมีนัยสำคัญ ส่งผลให้เกิดการอักเสบของตับ และภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ เช่น โรคหลอดเลือดหัวใจและสมอง นอกจากนี้ยังสามารถพัฒนาเกิดมะเร็งตับได้ การวินิจฉัยที่ Non invasive ทำได้ง่ายและแม่นยำคือ การตรวจอัลตราซาวนด์ ซึ่งทำได้ในโรงพยาบาลทั่วไป

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาปัจจัยที่สัมพันธ์กับภาวะตับคั่งไขมันที่สัมพันธ์กับความผิดปกติของเมแทบอลิซึมในโรงพยาบาลอุทัยธานี

วิธีการศึกษา: การศึกษาแบบภาคตัดขวางโดยใช้ข้อมูลย้อนหลังจากระบบฐานข้อมูลโรงพยาบาลในผู้ป่วยที่อายุมากกว่า 18 ปี และได้รับการตรวจอัลตราซาวนด์ช่องท้องจากแผนกผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยในตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ 2567 ถึงตุลาคม พ.ศ. 2568 จำนวน 282 ราย รวบรวมข้อมูลทั่วไป, ประวัติทางการแพทย์และผลตรวจทางห้องปฏิบัติการต่าง ๆ นำมาวิเคราะห์เปรียบเทียบระหว่างกลุ่มที่พบและไม่พบภาวะตับคั่งไขมัน โดยใช้การวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติกทั้งแบบตัวแปรเดี่ยวและพหุคูณเพื่อหาปัจจัยที่เกี่ยวข้อง

ผลการศึกษา: จากผู้เข้าร่วมทั้งหมด 282 ราย พบภาวะตับคั่งไขมันจากอัลตราซาวนด์จำนวน 123 ราย (ร้อยละ 43.6) กลุ่มที่มีภาวะตับคั่งไขมันมีอายุน้อยกว่า และมีระดับ Triglyceride, Total cholesterol, LDL, AST และ ALT สูงกว่ากลุ่มที่ไม่พบภาวะตับคั่งไขมันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) การวิเคราะห์แบบพหุคูณพบว่า Triglyceride >150 mg/dL (adjusted OR = 4.30, 95% CI: 2.09–8.85, p < 0.001) และ ALT >40 U/L (adjusted OR = 11.41, 95% CI: 4.87–26.75, p < 0.001) มีความสัมพันธ์กับภาวะตับคั่งไขมันอย่างมีนัยสำคัญ โมเดลมีความสามารถในการจำแนกได้ดี โดยมีค่า AUC เท่ากับ 0.89

สรุป: ความผิดปกติของ Triglyceride และ ALT ระดับสูง มีความสัมพันธ์อย่างชัดเจนกับภาวะตับคั่งไขมันที่สัมพันธ์กับความผิดปกติของเมแทบอลิซึม ในกลุ่มที่ตรวจพบความผิดปกตินี้ ควรได้รับการตรวจด้วยภาพทางรังสี หรือใช้แบบจำลองคะแนนช่วยวินิจฉัยภาวะตับคั่งไขมันตั้งแต่เริ่มต้น เพื่อเกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ออกกำลังกายลดน้ำหนัก และรักษาโรคที่พบร่วม ก่อนพัฒนาไปสู่การอักเสบของตับและลดการเกิดภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ ต่อไป

เอกสารอ้างอิง

Teng ML, Ng CH, Huang DQ, Chan KE, Tan DJ, Lim WH, et al. Global incidence and prevalence of nonalcoholic fatty liver disease. Clin Mol Hepatol. 2023;29(Suppl):S32-S42. doi: 10.3350/cmh.2022.0365.

บัณฑิต พิทักษ์. สถานการณ์ของภาวะไขมันพอกตับและความสัมพันธ์กับภาวะอ้วนในประชาชนอำเภอบรบือ จังหวัดมหาสารคาม. วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม. 2017;14(2):22-8.

Sono S, Kaewdech A, Wongsawanon C, Varanuntakul T, Jarupanich T, Sritanabutr N, et al. Metabolic dysfunction-associated fatty liver disease (MAFLD) in the adult population attending a health check-up program in Thailand: prevalence and fibrosis status. Sci Rep. 2025;15(1):21429. doi: 10.1038/s41598-025-06874-1.

Li W, Wang F, Li Z, Feng W, Huang H, Kwan M-P, et al. Lipid profile and non-alcoholic fatty liver disease detected by ultrasonography: is systemic inflammation a necessary mediator?. Annals of Medicine. 2025;57(1):2480250. doi: 10.1080/07853890.2025.2480250.

Chan KE, Koh TJL, Tang ASP, Quek J, Yong JN, Tay P, et al. Global prevalence and clinical characteristics of metabolic-associated fatty liver disease: a meta-analysis and systematic review of 10 739 607 individuals. J Clin Endocrinol Metab. 2022;107(9):2691-700.

doi: 10.1210/clinem/dgac321.

Kim KS, Hong S, Han K, Park CY. Association of non-alcoholic fatty liver disease with cardiovascular disease and all cause death in patients with type 2 diabetes mellitus: nationwide population based study. BMJ. 2024;384:e076388. doi: 10.1136/bmj-2023-076388.

Yin H, Yan Z, Zhao F. Risk factors of hepatocellular carcinoma associated with nonalcoholic fatty liver disease: systematic review and meta-analysis. Technol Health Care. 2024;32(6):3943-54. doi: 10.3233/THC-231331.

สมาคมโรคตับแห่งประเทศไทย. แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับการดูแลโรคตับคั่งไขมันที่สัมพันธ์กับความผิดปกติของเมแทบอลิซึมในประเทศไทย พ.ศ. 2569. กรุงเทพฯ: สมาคม; 2569.

Hernaez R, Lazo M, Bonekamp S, Kamel I, Brancati FL, Guallar E, et al. Diagnostic accuracy and reliability of ultrasonography for the detection of fatty liver: a meta-analysis. Hepatology. 2011;54(3):1082-90. doi: 10.1002/hep.24452.

ชุติมันต์ อุดมพรมงคล. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะไขมันพอกตับในกลุ่มผู้ป่วยที่เข้ารับการตรวจคัดกรองด้วยเครื่องอัลตราซาวน์ช่องท้องในเขตอาเภอเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารการแพทย์และสาธารณสุข มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. 2569;2(3):182-92.

Peng K, Mo Z, Tian G. Serum lipid abnormalities and nonalcoholic fatty liver disease in adult males. Am J Med Sci. 2017;353(3):236-41. doi: 10.1016/j.amjms.2017.01.002.

Chen Q, Hu P, Hou X, Sun Y, Jiao M, Peng L, et al. Association between triglyceride-glucose related indices and mortality among individuals with non-alcoholic fatty liver disease or metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease. Cardiovasc Diabetol. 2024;23(1):232. doi: 10.1186/s12933-024-02343-7.

Chen JF, Qin Q, Wu ZQ, Yan S, Song XQ, Ding SY. A cohort study on the correlation between alanine aminotransferase trajectories and new-onset metabolic fatty liver disease. Zhonghua Liu Xing Bing Xue Za Zhi. 2022;43(2):234-40. doi: 10.3760/cma.j.cn112338-20210809-00621.

Chen JF, Wu ZQ, Liu HS, Yan S, Wang YX, Xing M, et al. Cumulative effects of excess high-normal alanine aminotransferase levels in relation to new-onset metabolic dysfunction-associated fatty liver disease in China. World J Gastroenterol. 2024;30(10):1346-57. doi: 10.3748/wjg.v30.i10.1346.

Thinkhamrop K, Khuntikeo N, Phonjitt P, Chamadol N, Thinkhamrop B, Moore MA, et al. Association between diabetes mellitus and fatty liver based on ultrasonography screening in the World's highest cholangiocarcinoma incidence region, Northeast Thailand. Asian Pac J Cancer Prev. 2015;16(9):3931-6. doi: 10.7314/apjcp.2015.16.9.3931.

Xiao SJ, Fu GJ, Lv YL, Zhong XN, Wang RH. Prevalence and risk factors of fatty liver disease in young and middle-aged population: one center study in Southwestern China. J Gastroenterol Hepatol. 2014;29(2):358-64. doi: 10.1111/jgh.12334.