การศึกษาความชุกและปัจจัยที่สัมพันธ์กับภาวะไขมันพอกตับชนิดสัมพันธ์กับความผิดปกติทางเมตะบอลิซึมในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 แผนกผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลราชบุรี

วิทวลา จริยาวัฒนรัตน์

ผู้แต่ง

วิทวลา จริยาวัฒนรัตน์ กลุ่มงานอายุรกรรม โรงพยาบาลราชบุรี จังหวัดราชบุรี

คำสำคัญ:

ภาวะไขมันพอกตับชนิดสัมพันธ์กับความผิดปกติทางเมตะบอลิซึม, เบาหวานชนิดที่ 2, ดัชนีไฟโบรซิส-4, พังผืดในตับ, การประเมินความเสี่ยง

บทคัดย่อ

ที่มาของปัญหา: ภาวะไขมันพอกตับชนิดสัมพันธ์กับความผิดปกติทางเมตะบอลิซึม (metabolic dysfunction–associated steatotic liver disease: MASLD) พบได้บ่อยในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 และเพิ่มความเสี่ยงต่อพังผืดตับ ตับแข็ง และโรคหัวใจและหลอดเลือด แม้แนวทางเวชปฏิบัติแนะนำให้ใช้ Fibrosis-4 index (FIB-4) ประเมินความเสี่ยงของพังผืดตับ แต่ข้อมูลความชุกของ MASLD และความสัมพันธ์กับ FIB-4 ในโรงพยาบาลระดับจังหวัดของประเทศไทยยังมีจำกัด

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาความชุกของ MASLD ปัจจัยด้านประชากรศาสตร์และเมตะบอลิซึมที่สัมพันธ์กับการเกิด MASLD ความสัมพันธ์ระหว่างระดับ FIB-4 กับ MASLD และประเมินความสามารถของ FIB-4 ในการจำแนกผู้ป่วยที่มี MASLD ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มารับบริการแผนกผู้ป่วยนอก โรงพยาบาลราชบุรี

วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวางจากข้อมูลย้อนหลัง ศึกษาผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 อายุ 18 ปีขึ้นไป จำนวน 1,985 ราย จากฐานข้อมูลเวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์ ปีงบประมาณ 2567 วินิจฉัย MASLD จากผล Ultrasonography, CT, FibroScan หรือการวินิจฉัยโดยอายุรแพทย์โรคระบบทางเดินอาหาร วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา การเปรียบเทียบระหว่างกลุ่ม การวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติกพหุ และ ROC analysis กำหนดระดับนัยสำคัญที่ p<0.05

ผลการศึกษา: ความชุกของ MASLD เท่ากับร้อยละ 14.2 ผู้ป่วยร้อยละ 75.6, 19.1และ 5.3 อยู่ในกลุ่ม FIB-4 ความเสี่ยงต่ำ ปานกลาง และสูง ตามลำดับ ผู้ป่วยที่มี MASLD มีเพศชาย อายุ ดัชนีมวลกาย ระยะเวลาเป็นเบาหวาน HbA1c, LDL-C, Triglyceride, AST และ ALT สูงกว่า และมี HDL-C ต่ำกว่ากลุ่มไม่มี MASLD อย่างมีนัยสำคัญ (p<0.05) การวิเคราะห์พหุพบว่า Triglyceride ≥150 mg/dL (adjusted OR=2.08; 95% CI:1.57–2.75) และ FIB-4 ระดับปานกลาง/สูง (adjusted OR=1.96; 95% CI:1.42–2.72) มีความสัมพันธ์อย่างอิสระกับ MASLD โดย FIB-4 ที่จุดตัด 1.30 มีค่า Sensitivity 74.5%, Specificity 77.3%, Accuracy 76.9% และ AUC 0.812 (95% CI:0.784–0.840)

สรุป: ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 มีความชุกของ MASLD ร้อยละ 14.2 โดยระดับ Triglyceride ที่สูงและ FIB-4 ระดับปานกลางหรือสูงมีความสัมพันธ์กับการเกิด MASLD อย่างมีนัยสำคัญ FIB-4 มีความสามารถในการจำแนกผู้ป่วยที่มี MASLD ได้ดี และเหมาะสำหรับใช้จัดระดับความเสี่ยงของพังผืดตับเพื่อคัดเลือกผู้ป่วยที่ควรได้รับการตรวจเพิ่มเติมหรือส่งต่อผู้เชี่ยวชาญ

เอกสารอ้างอิง

Younossi ZM. Global epidemiology of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2024;21(1):40-55.

Lee HH, Kim JH, Park SY. Metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease and risk of cardiovascular disease in a nationwide cohort. Gut. 2024;73(2):210-9.

Chung GE, Yu SJ, Yoo JJ, Cho Y, Lee K na, Shin DW, et al. Metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease increases cardiovascular disease risk in young adults. Sci Rep. 2025;15(1):5777. doi:10.1038/s41598-025-89293-6.

Chan WK, Chuah KH, Rajaram RB, Lim LL, Ratnasingam J, Vethakkan SR. Metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease: a state-of-the-art review. J Obes Metab Syndr. 2023;32(3):197-213. doi: 10.7570/jomes23052.

Targher G, Byrne CD, Tilg H. MASLD: a systemic metabolic disorder with cardiovascular and malignant complications. Gut 2024;73(4):691-702. doi: 10.1136/gutjnl-2023-330595.

Rinella ME, Neuschwander-Tetri BA, Siddiqui MS, Abdelmalek MF, Caldwell S, Barb D, et al. AASLD practice guidance on the clinical assessment and management of nonalcoholic fatty liver disease. Hepatology. 2023;77(5):1797-835. doi: 10.1097/HEP.0000000000000323.

European Association for the Study of the Liver, European Association for the Study of Diabetes, European Association for the Study of Obesity. EASL-EASD-EASO Clinical practice guidelines on the management of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD). J Hepatol. 2024;81(3):492-542. doi: 10.1016/j.jhep.2024.04.031.

Sono S. Prevalence and fibrosis status of metabolic dysfunction-associated fatty liver disease in Thailand: a population-based study. Sci Rep. 2025;15(1):1432.

International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 11th ed. Brussels: International Diabetes Federation; 2024.

Ministry of Public Health. Health Data Center (HDC): Non-communicable diseases statistics, Ratchaburi Province, fiscal years 2022-2024. Nonthaburi: Ministry of Public Health; 2024.

American Diabetes Association Professional Practice Committee. Comprehensive medical evaluation and assessment of comorbidities: standards of care in diabetes-2025. Diabetes Care. 2025;48(Suppl 1):S59-S85. doi: 10.2337/dc25-S004.