พลวัตและข้อจำกัดของนโยบายผู้เสพคือผู้ป่วย: การวิเคราะห์วงจรการกระทำผิดซ้ำในมุมมองเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานหน้างาน

สิทธิพงษ์ ศรีกุลบุตร

ผู้แต่ง

สิทธิพงษ์ ศรีกุลบุตร สถานีตำรวจภูธรวังหิน จังหวัดศรีสะเกษ

คำสำคัญ:

ผู้เสพคือผู้ป่วย, การกระทำผิดซ้ำ, จิตเวชยาเสพติด, ประตูหมุน, สายโซ่การสื่อสารที่ขาดสะบั้น

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์พลวัตการเสพซ้ำ สำรวจข้อจำกัดและช่องว่างนโยบาย “ผู้เสพคือผู้ป่วย” (ประมวลกฎหมายยาเสพติด พ.ศ. 2564) ในการจัดการผู้ป่วยจิตเวชยาเสพติดระดับพื้นที่เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มกฎหมาย สาธารณสุขผู้นำชุมชน และครอบครัวผู้กระทำผิดซ้ำ) ในอำเภอวังหิน จังหวัดศรีสะเกษ วิเคราะห์เนื้อหาตามกรอบทฤษฎีพฤติกรรมศาสตร์และสังคมวิทยา 13 ทฤษฎี ผลการวิจัยพบว่า พฤติกรรมการเสพซ้ำปัจจุบันเปลี่ยนผ่านสู่สภาวะ “ผู้ป่วยจิตเวชยาเสพติด” ที่เสี่ยงก่อเหตุรุนแรงอย่างมีนัยสำคัญ เมื่อวิเคราะห์ข้อจำกัดหน้างานพบว่า 1) กลุ่มกฎหมาย ลักลั่นระหว่างเจตนารมณ์ นโยบาย กับตัวชี้วัดจับกุม และขาดอำนาจควบคุมตัวกลุ่มเสี่ยงสูง 2) กลุ่มสาธารณสุขมีภาระงานล้นและเตียงไม่พอ รักษาได้เพียงประคับประคองระยะสั้น 3) กลุ่มชุมชนขาดงบประมาณ เครื่องมือความปลอดภัย และมีทัศนคติตีตรา และ 4) กลุ่มครอบครัว แบกรับความเสี่ยงจนเกิดความเสื่อมถอยอย่างวิกฤตของสถาบันครอบครัว ปัจจัยเหล่านี้ก่อเกิดภาวะ “ประตูหมุน” (Revolving Door) ที่ผู้เสพเวียนเข้าออกระบบบำบัดโดยไม่ได้เยียวยา นอกจากนี้ยังพบช่องว่างวิกฤตคือ “สายโซ่การสื่อสารที่ขาดสะบั้น” ระหว่างศาล โรงพยาบาล และชุมชน โดยขาดเจ้าภาพหลักบริหารข้อมูลความเสี่ยงร่วมกัน ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายเสนอให้ปฏิรูปเชิงโครงสร้างโดย 1) พัฒนาระบบจัดการรายกรณีรวมศูนย์ผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัลกลาง 2) จัดตั้งศูนย์บำบัดกึ่งบังคับควบคุมความปลอดภัยสูง ระดับอำเภอเพื่อแยกผู้ป่วยออกจากชุมชน และ 3) ใช้มาตรการบังคับบำบัดร่วมกับมาตรการทางอาญา สำหรับกลุ่มที่มีพฤติการณ์รุนแรง เพื่อคืนความปลอดภัยให้สังคมตามหลักอรรถประโยชน์นิยม

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

ข่าวสดออนไลน์. (2569, 18 กุมภาพันธ์). หวิดอ่วมประชาทัณฑ์ คลั่ง-หลอนยาบุกโรงเรียนวันเดียว 2 รายซ้อนอนาจารป.2 -ไล่ตีครู ตร.อุดรไล่จับระทึก. https://www.khaosod.co.th/around-thailand/news_10142998

จุฑามาศ พฤฒิวิญญู. (2553). มาตรการทางกฎหมายในการลดทอนความเป็นอาชญากรรมทางคดียาเสพติดของประเทศไทย [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].

นิยตา รักษะโบ๊ะ. (2562). การประเมินผลลัพธ์ทางสังคมและการพัฒนาตัวชี้วัดของผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุนสำหรับค่ายปรับเปลี่ยนพฤติกรรมผู้เสพยาเสพติดต้นแบบ (มาตรฐานใหม่): กรณีศึกษา จังหวัดสตูล [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์].

แนวหน้า. (2569, 10 เมษายน). หนุ่มป่วยจิตหลอน! ‘คว้ามีดฟันแม่ดับสยอง’ พี่สาววอนให้ขังคุกตลอดชีวิต. https://www.naewna.com/local/958153

วันทนา อินทปัตย์. (2565). การใช้ดุลพินิจกำหนดโทษคดียาเสพติดตามประมวลกฎหมายยาเสพติด มาตรา145: ศึกษากรณีศาลจังหวัดพิษณุโลก [เอกสารวิจัยส่วนบุคคล, ศาลยุติธรรม]. ห้องสมุดศาลยุติธรรม. https://library.coj.go.th/pdf-view.html?fid=48546&table=files_biblio

สากียะห์ เจ๊ะสมอเจ๊ะ. (2563). ปัจจัยที่มีผลต่อการไม่เสพยาเสพติดซ้ำของผู้เข้ารับการบำบัดในเขตอำเภอเมืองจังหวัดยะลา [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช].

Akers, R. L. (1998). Social learning and deviant behavior: A specific test of a general theory. University of Chicago Press. (Original work published 1973).

Anderson, A. A. (2005). The community builder's approach to theory of change: A practical guide to planning and evaluation. The Aspen Institute.

Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191

Becker, H. S. (1963). Outsiders: Studies in the sociology of deviance. Free Press.

Bentham, J. (1789). An introduction to the principles of morals and legislation. T. Payne and Son.

Biernacki, P. (1986). Pathways from heroin addiction: Recovery without treatment. Temple University Press.

Drummond, M. F., Sculpher, M. J., Claxton, K., Stoddart, G. L., & Torrance, G. W. (2015). Methods for the economic evaluation of health care programmes (4th ed.). Oxford University Press.

Hirschi, T. (1969). Causes of delinquency. University of California Press.

Lundgren, R. E., & McMakin, A. H. (2018). Risk communication: A handbook for communicating environmental, safety, and health risks (6th ed.). Wiley-IEEE Press.

Prochaska, J. O., & DiClemente, C. C. (1983). Stages and processes of self-change of smoking: Toward an integrative model of change. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 51(3), 390–395. https://doi.org/10.1037/0022-006X.51.3.390

Rappaport, J. (1987). Terms of empowerment/exemplars of prevention: Toward a theory for community psychology. American Journal of Community Psychology, 15(2), 121–148. https://doi.org/10.1007/BF00919275

Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovations (5th ed.). Free Press.

UNICEF. (2022). What is Communication for Development (C4D)? https://www.unicef.org/c4d/

Weiss, C. H. (1995). Nothing as practical as a good theory: Exploring theory-based evaluation for comprehensive community initiatives for children and families. In J. P. Connell, A. C. Kubisch, L. B. Schorr, & C. H. Weiss (Eds.), New approaches to evaluating community initiatives: Concepts, methods, and contexts (pp. 65–92). The Aspen Institute.