การพัฒนารูปแบบการเฝ้าระวังป้องกันโรคติดต่อทางอาหารและน้ำของโรงเรียน ระดับประถมศึกษา ในพื้นที่จังหวัดสระบุรี

ร่วม มะโนน้อม; เดชา สุคนธ์; พิทยา  ปัญญาชัยถาวร

ผู้แต่ง

ร่วม มะโนน้อม สำนักงานสาธารณสุขอำเภอวิหารแดง จังหวัดสระบุรี
เดชา สุคนธ์ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 4 จังหวัดสระบุรี
พิทยา ปัญญาชัยถาวร สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 4 จังหวัดสระบุรี

คำสำคัญ:

การพัฒนารูปแบบ, รูปแบบการเฝ้าระวังโรคติดต่อทางอาหารและน้ำ, โรงเรียนระดับประถมศึกษา, จังหวัดสระบุรี

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหา พัฒนารูปแบบ และประเมินผลลัพธ์ของการเฝ้าระวังป้องกันโรคติดต่อทางอาหารและน้ำในโรงเรียนระดับประถมศึกษา จังหวัดสระบุรี ดำเนินการวิจัยเป็น 3 ระยะ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสานเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ กลุ่มตัวอย่างที่เลือกแบบเจาะจง จำนวน 56 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แบบประเมินมาตรฐานสุขาภิบาลอาหารในโรงเรียน 7 หมวด 20 ข้อ แบบบันทึกการเจ็บป่วยจากโรคที่มีอาหารและน้ำเป็นสื่อ และการสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Paired t-test และการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยระยะที่ 1 พบว่า ก่อนการพัฒนา โรงเรียนผ่านเกณฑ์สุขาภิบาลอาหารเพียงร้อยละ 60.00 (12 ข้อ) โดยมีปัญหาด้านการจัดการขยะน้ำเสีย และสภาพแวดล้อมโรงอาหาร ระยะที่ 2 ได้พัฒนารูปแบบการเฝ้าระวังที่ประกอบด้วย 9 ระบบสำคัญ ครอบคลุมการประเมินสุขาภิบาล การเฝ้าระวังอาหารและน้ำ การควบคุมสัตว์นำโรค การตรวจสุขภาพผู้สัมผัสอาหาร การติดตามอาการเจ็บป่วย การสื่อสารความเสี่ยง และระบบรายงานผล ระยะที่ 3 หลังการนำรูปแบบไปใช้ พบว่า โรงเรียนผ่านเกณฑ์สุขาภิบาลครบทั้ง 20 ข้อ คิดเป็นร้อยละ 100 โดยมีคะแนนเฉลี่ยสุขาภิบาลเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = .002) ไม่พบการปนเปื้อนในอาหารและน้ำ และไม่พบผู้ป่วยโรคอุจจาระร่วงในนักเรียนและครูตลอดระยะเวลาการติดตาม ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่ารูปแบบการเฝ้าระวังที่พัฒนาขึ้นมีประสิทธิภาพสูง และสามารถใช้เป็นต้นแบบในการยกระดับระบบสุขาภิบาลอาหารในโรงเรียนได้อย่างยั่งยืน

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

กามีละห์ ยะโกะ, ธนพัฒน์ นวลจันทร์, และสุขกุล คงมั่น. (2567). การจัดการอนามัยสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนเขตพื้นที่ตำบลขุนทะเล อำเภอเมือง จังหวัดสุราษฎรธานี. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน, 9(4), 438–447.

กรมอนามัย. (2558). แนวทางการเฝ้าระวังสุขาภิบาลอาหารและน้ำ สุขาภิบาลสิ่งแวดล้อมเพื่อป้องกันโรคที่เกิดจากอาหารและน้ำเป็นสื่อ.

กรมอนามัย. (2566). มาตรฐานงานสุขาภิบาลอาหารในโรงเรียน: การดำเนินงานสุขาภิบาลอาหารในโรงเรียน กพด. ปี 2566.

จิตติมา พานิชกิจ, นิธิรุจน์ เพ็ชรสินเดชากุล, นพปฎล เสียงเพราะ และกาญจนา เอี่ยมอักษร. (2567). การศึกษารูปแบบการเฝ้าระวังและการป้องกันควบคุมโรคติดต่อในโรงเรียนของกลุ่มยุวระบาดวิทยาเขตสุขภาพที่ 3. วารสารโรคและภัยสุขภาพสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 3 จังหวัดนครสวรรค์, 18(3), 341-356.

จริยา อินทรรัศมี, ลมูลศิลป์ สังข์ทอง, และคณะวาปี วงศ์ศรี. (2564). คุณภาพน้ำบริโภคในโรงเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน จังหวัดพื้นที่รับผิดชอบศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 30(ฉบับเพิ่มเติม 2), S208–S217.

จิตรดา มาตยาคุณ. (2559). มาตรฐานโรงอาหารของโรงเรียนในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน: กรณีศึกษาโรงเรียนประถมศึกษา จังหวัดลพบุรี. วารสารกฎหมายสุขภาพและนโยบายสาธารณสุข, 2(3), 299–312.

เตือนใจ ศิริพาหนะกุล, ชุมศรี ประเสริฐศิลป์, ชลามาตย์ มั่นคง, ธงศิลา สายทอง, น้อยนาง กุลวัฒน์, สีเสา ยอดคำ, และสุพิมพ์ บุญมา. (2566). สถานการณ์สุขาภิบาลอาหารในโรงเรียนประถมศึกษาเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 1 จังหวัดเลย. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ, 16(1), 207–220.

ธารหทัย มาลาเวช. (2553). คู่มือมาตรฐานและกลวิธีในการดำเนินงานสุขาภิบาลอาหารของสถานศึกษา. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.

ธงชัย กีรติหัตถยากร. (2566, 10 พฤศจิกายน). กรมควบคุมโรคพบอุจจาระร่วงเฉียบพลันในโรงเรียนจากเชื้อโนโรไวรัส. Hfocus เจาะลึกระบบสุขภาพ. https://www.hfocus.org/content/2023/11/28900

เบญญาภา ไชยเมือง, ฤทธิรงค์ จังโกฏิ, กาญนิถา ครองธรรมชาติ, และสุทิน ชนะบุญ. (2566). การประเมิน ผลกระทบด้านสุขภาพในการจัดการอนามัยสิ่งแวดล้อมของโรงเรียน กรณีศึกษา ตำบลธงชัยเหนือ อำเภอปักธงชัย จังหวัดนครราชสีมา. วารสารวิจัยและพัฒนา วไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์, 18(2), 121-134.

ภีมภูริ ปัทมธรรมกุล. (2564). การประยุกต์ใช้สื่ออบรมสุขาภิบาลอาหารแบบออนไลน์ร่วมกับแรงสนับสนุนทางสังคมต่อคุณภาพร้านจำหน่ายอาหารในเขตเทศบาลนครอุดรธานี [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.

ลลนา ทองแท้. (2560). ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการปฏิบัติตามหลักสุขวิทยาส่วนบุคคลด้านสุขาภิบาลอาหารของผู้สัมผัสอาหารในเทศบาลนครรังสิต. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

วัชรินทร์ ทองสีเหลือง. (2562). การพัฒนาการดำเนินงานอาหารปลอดภัยในมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.

สมศักดิ์ เทพสุทิน. (2567, 9 พฤศจิกายน). เร่งหาสาเหตุ นักเรียนจังหวัดระยองอาหารเป็นพิษ ล่าสุดป่วย1,057 ราย. Hfocus เจาะลึกระบบสุขภาพ. https://www.hfocus.org/content/2024/11/32196

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสระบุรี จังหวัดสระบุรี. (2566). รายงานการเฝ้าระวังโรคติดต่อทางอาหารและน้ำ.

หทัยชนก บุญรัง, ธีระภัทร ประสมสุข, เมืองอินทร์ ชรสุวรรณ, และพงษ์ไทย บัววัด. (2567). การบริหารโครงการอาหารกลางวันของโรงเรียนในเครือข่ายพัฒนาคุณภาพการศึกษาแม่นาจร สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงใหม่ เขต 6. วารสาร มจร.หริภุญชัยปริทรรศน์, 8(3), 244-256.

หฤทัย ทบวงษ์ศรี และวนิดา อินทรสังขาร์. (2567). ผลการพัฒนาต้นแบบอาหารปลอดภัยในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยใช้กระบวนการดำเนินงานขับเคลื่อน พ.ร.บ.การสาธารณสุข พ.ศ. 2535 วารสารโรคและภัยสุขภาพสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 3 จังหวัดนครสวรรค์, 18(3), 311-324.

อนุชิต หน่อแหวน. (2566). รูปแบบการจัดการระบบสุขาภิบาลอาหารในป้องกันการระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน, 8(1), 79-86.

อำพร ท่าดะ, อาบูวะ ชารีฟ, และอาบูวะ ดาโอ๊ะ. (2561). ภาวะสุขาภิบาลอาหารในโรงเรียนประถมศึกษาเขตพื้นที่การศึกษายะลา เขต 2. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มรย., 3(1), 1–7.

Centers for Disease Control and Prevention. (2022). Waterborne diseases and outbreaks.

Centers for Disease Control and Prevention. (2023). Surveillance for foodborne disease outbreaks—United States, 2017–2021.

Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2019). FAO/WHO food safety risk analysis: A guide for national food safety authorities.

Lertsuphotvanit, S., Kloimklinsuk, A., Sanaprom, J., Tongfak, O., & Ponsanong, N. (2023). Guidelines for control and prevention of disease and health hazard for childcare teacher. Department of Disease Control.

National Advisory Committee on Microbiological Criteria for Foods. (1998). Hazard analysis and critical control point principles and application guidelines. Food Safety and Inspection Service, U.S. Department of Agriculture.

World Health Organization. (2020). Water sanitation and health.

World Health Organization. (2021). Food safety and foodborne illnesses.