การพัฒนาภูมิปัญญาแก้ปัญหาสถานการณ์อับอากาศในบ่อน้ำ: กรณีศึกษาสถานการณ์ อับอากาศในบ่อน้ำ อำเภอทุ่งใหญ่ จังหวัดนครศรศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงปฏิบัติการ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาภูมิปัญญาชาวบ้านในการเพิ่มปริมาณก๊าซออกซิเจนในบ่อน้ำ และเพื่อพัฒนารูปแบบการทำงานในที่อับอากาศ (บ่อน้ำ) ในการป้องกันการเสียชีวิตของผู้รื้อลอกบ่อและผู้ช่วยเหลือ เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามสัมภาษณ์เจ้าของบ่อน้ำ และเครื่องตรวจวัดปริมาณออกซิเจน รุ่น VENTIS MX4 multi gas monitor จำนวน 98 บ่อ ทำการทดลองเพื่อเพิ่มปริมาณออกซิเจน จำนวน 3 บ่อ และใช้กระบวนการสนทนากลุ่ม (Focus group discussion) เพื่อพัฒนารูปแบบการทำงานในที่อับอากาศ จากผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย จำนวน 13 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ค่าความถี่ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และใช้สถิติ Binomial Logistic Regression

ผลการศึกษาพบว่า บ่อน้ำส่วนใหญ่อายุการใช้งาน 20 ปีขึ้นไป (ร้อยละ 85.00) และบ่อเคยรื้อลอกมาแล้ว 1 ครั้ง (ร้อยละ 57.00) การรื้อลอกบ่อส่วนใหญ่โดยเจ้าของและแรงงานในหมู่บ้าน (ร้อยละ 51.79 และ 48.21 ตามลำดับ) และไม่ได้มีการดำเนินการใด ๆ ก่อนลงบ่อ (ร้อยละ 78.57) ผลการตรวจวัดปริมาณออกซิเจนในบ่อ พบ 1 ใน 3 มีค่าออกซิเจนก้นบ่อต่ำกว่าค่ามาตรฐาน (ร้อยละ 29.59) การทดสอบวิธีการเพิ่มปริมาณออกซิเจนในบ่อน้ำตามภูมิปัญญาชาวบ้าน โดยการใช้ช่อกิ่งไม้หย่อนขึ้น-ลง เป็นวิธีที่สามารถเพิ่มปริมาณออกซิเจนให้อยู่ในระดับที่ปลอดภัย (>19.5%) ภายใน 3.5–4 นาที จึงสามารถนำไปใช้ในการช่วยเหลือผู้ประสบภัยเบื้องต้นระหว่างที่รอกู้ชีพกู้ภัย และสามารถนำไปใช้ในการเพิ่มค่าออกซิเจนในบ่อ เพื่อป้องกันการเสียชีวิตของผู้ที่ทำงานขุดลอกบ่อ แต่ต้องทำควบคู่ไปกับการใช้เชือกผูกที่เอวหรือคล้องใต้รักแร้ทั้ง 2 ข้าง และมัดตรงกลางหลัง-ไหล่ หรือใส่สายรัดตัวนิรภัย มีเชือกผูกผ่านรอกให้ผู้อยู่ปากบ่อ พร้อมดึงขึ้นได้ถ้าเกิดเหตุเป็นลมหมดสติ ส่วนรูปแบบการทำงานในที่อับอากาศ เน้นการสื่อสาร การเตรียมพร้อมก่อน ระหว่างการปฏิบัติงาน และการซ้อมแผนเผชิญเหตุป้องกันการสูญเสียชีวิต และกำหนดเป็นแนวทางปฏิบัติและกติกาของชุมชนที่ต้องปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด เพื่อเป็นการป้องกันการเสียชีวิตของผู้รื้อลอกบ่อและผู้ช่วยเหลือ