การวินิจฉัยและการจัดการภาวะหลอดเลือดแดงขาซ้ายอุดตันภายหลังการบาดเจ็บจากอุบัติเหตุจราจร: รายงานผู้ป่วยและบทเรียนจากกรณีศึกษา
คำสำคัญ:
peripheral vascular injury, delayed thrombosis, limb salvage, fasciotomy, trauma surgeryบทคัดย่อ
บทนำ:
ภาวะบาดเจ็บของหลอดเลือดส่วนปลาย (peripheral vascular injury) เป็นภาวะที่พบได้ในผู้ป่วยอุบัติเหตุที่มีความรุนแรงสูง โดยเฉพาะผู้ป่วยกระดูกหักหลายตำแหน่ง ซึ่งอาจมีการอุดตันของหลอดเลือดแดงจากการฉีกขาดของชั้นในหลอดเลือด (intimal tear) และเกิดภาวะขาดเลือดของรยางค์ (limb ischemia) ภายหลังได้ หากไม่ได้รับการตรวจและรักษาอย่างทันท่วงที อาจนำไปสู่การสูญเสียรยางค์อย่างถาวร
วัตถุประสงค์:
เพื่อรายงานกรณีศึกษาผู้ป่วยบาดเจ็บจากอุบัติเหตุทางถนนที่เกิดภาวะหลอดเลือดแดงต้นขาซ้าย (superficial femoral artery; SFA) อุดตันในภายหลังแม้คลำชีพจรที่เท้าได้ดีในตอนแรกรับผู้ป่วยซึ่งทำให้การวินิจฉัยโรคทำได้ช้าเกิดภาวะแทรกซ้อนทำให้กล้ามเนื้อตาย รวมทั้งอภิปรายประเด็นสำคัญในการวินิจฉัยและการรักษา
วิธีการ:
รายงานผู้ป่วยชายไทยอายุ 19 ปี ประสบอุบัติเหตุรถจักรยานยนต์ชนรถกระบะ มีภาวะกระดูกต้นขาทั้งสองข้างหักและกระดูกหน้าแข้งขวาหักแบบเปิดโดยคลำชีพจรที่เท้าได้ดีทั้ง 2 ข้าง ได้รับการผ่าตัดเนื้อตายและผ่าตัดยึดตรึงกระดูกหน้าแข้งขวา ต่อมาพบภาวะขาซ้ายซีด เย็น และไม่มีชีพจร ตรวจ CT angiography (CTA) พบการอุดตันของหลอดเลือดแดงต้นขาซ้าย (superficial femoral artery) จึงส่งต่อมารักษาที่โรงพยาบาลศิริราช
ผลลัพธ์:
ผู้ป่วยได้รับการผ่าตัดสำรวจและทำการต่อหลอดเลือดด้วยหลอดเลือดเทียม (Polytetrafluoroethylene; PTFE) graft ความยาว 4.5 ซม. ร่วมกับ fasciotomy และภายหลังพบกล้ามเนื้อตายบางส่วนใน posterior compartment ได้รับการผ่าตัดตัดเนื้อเยื่อที่ตายออก (compartmental resection) ต่อมาได้รับการใส่ intramedullary nail ที่กระดูกต้นขาทั้งสองข้าง หลังจากนั้นผู้ป่วยสามารถเดินลงน้ำหนักได้และสามารถเก็บรักษารยางค์ไว้ได้โดยไม่ต้องตัดขา
อภิปราย:
การคลำชีพจรส่วนปลายได้ในระยะแรกไม่สามารถตัดภาวะหลอดเลือดบาดเจ็บได้ ควรทำการติดตามตรวจซ้ำ(serial examination) เพื่อป้องกันการวินิจฉัยล่าช้า ในผู้ป่วยที่มีสัญญาณอันตรายที่บ่งบอกว่าหลอดเลือดบาดเจ็บอย่างชัดเจน (hard sign) ควรได้รับการผ่าตัดทันทีโดยไม่จำเป็นต้องตรวจ CTA ทุกกรณี การประเมินความรุนแรงของ limb ischemia อาจไม่สามารถยึดตาม Rutherford classification ทั้งหมดได้ เนื่องจากอาจมีการบาดเจ็บต่อเส้นประสาทร่วมด้วย การตัดสินใจเก็บรักษารยางค์ไม่ควรยึดตาม scoring system (เช่น Mangled Extremity severity score) อย่างเดียว ควรทำโดยทีมสหสาขาวิชาชีพ (multidisciplinary team) พร้อมการสื่อสารกับผู้ป่วยและญาติเพื่อร่วมกันเลือกการรักษาที่เหมาะสมที่สุดในผู้ป่วยแต่ละราย
สรุป:
ภาวะหลอดเลือดแดงอุดตันภายหลังการบาดเจ็บสามารถเกิดขึ้นแม้ในรายที่ตรวจชีพจรส่วนปลายได้ในระยะแรก การติดตามอาการอย่างใกล้ชิดและการประสานงานของทีมสหสาขามีบทบาทสำคัญในการลดการสูญเสียรยางค์และเพิ่มโอกาสการฟื้นฟูการทำงานของผู้ป่วย
เอกสารอ้างอิง
Reilly PM, Sicard GA, Rutherford RB. Vascular injuries and compartment syndrome. In: Mattox KL, Moore EE, Feliciano DV, editors. Trauma. 7th ed. New York (NY): McGraw-Hill Education; 2013. p. 959-86.
Hardee SG, Dattani C, Dhadra B, et al. Management of blunt limb trauma: current trends in the utility of CT angiography. J Clin Orthop Trauma. 2021;18:18-24.
Rutherford RB, Becker GJ. Recommended standards for reports dealing with lower extremity ischemia: revised version. J Vasc Surg. 1997;26(3):517-38.
Johansen K, Daines M, Howey T, Helfet D, Seibert B. Objective criteria accurately predict amputation following lower extremity trauma. J Trauma. 1990;30(5):568-73.
Fridén J, Fasciotomy. In: Peitzman AB, Brasel KJ, Gunter OL, et al., editors. The Trauma Manual: Trauma and Acute Care Surgery. 5th ed. Philadelphia (PA): Wolters Kluwer; 2021. p. 772-7.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารอุบัติเหตุ
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อกำหนดสำคัญสำหรับการเผยแพร่คือการให้เครดิตอย่างถูกต้องต่อทั้งผู้เขียนต้นฉบับและวารสารอุบัติเหตุ ผู้เขียนที่ส่งต้นฉบับไปยังวารสารอุบัติเหตุจะต้องโอนลิขสิทธิ์ให้กับวารสารโดยการทำสำเนาทั้งบางส่วนหรือทั้งหมด และต้องได้รับการอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากทีมบรรณาธิการของวารสาร ในขณะที่ผู้เขียนยังคงรับผิดชอบเต็มที่ต่อเนื้อหาสาระของบทความของตน วารสารจะรับผิดชอบเฉพาะข้อผิดพลาดที่เกี่ยวกับการพิมพ์เท่านั้น วารสารอุบัติเหตุ เผยแพร่บทความภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution NonCommercial-NoDerivatives 4.0 (CC-BY-NC-ND) ซึ่งสามารถแบ่งสัดส่วนผลงานได้โดยไม่ต้องขออนุญาต แต่ห้ามแก้ไขเนื้อหาต้นฉบับหรือใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางการค้าอื่นใด
