ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของตำรับยาแก้ไอแผนไทยอำมฤควาที

saran chaweerak

ผู้แต่ง

saran chaweerak Faculty of Thai Traditional and Alternative Medicine Ubon Ratchathani Rajabhat University

คำสำคัญ:

ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ, สมุนไพรตำรับ, แพทย์แผนไทย

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบทางพฤกษเคมีและฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของตำรับยาสมุนไพร “อำมฤควาที”(UM) ซึ่งใช้บรรเทาอาการไอและขับเสมหะ โดยส่วนประกอบในตำรับ ได้แก่ สมอไทย สมอพิเภก มีรายงานว่ามีสารประกอบฟีนอลิกสูง ซึ่งอาจมีศักยภาพในการต้านอนุมูลอิสระจากธรรมชาติ การวิเคราะห์สารพฤกษเคมีดำเนินการโดยใช้วิธีมาตรฐาน ได้แก่ การเกิดสีและการตกตะกอน ตัวอย่างที่ใช้ ได้แก่ ผลิตภัณฑ์ “Um-Ma-Ruek-Ka-Va-Tee” UM จากผู้ผลิต 7 แหล่ง และสารสกัดสมุนไพรแต่ละชนิด การทดสอบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระใช้วิธี DPPH และรายงานผลเป็นค่า IC₅₀ พบว่าสารสกัดจากมะขามป้อม (Phyllanthus emblica) ให้ผลดีที่สุด โดยมีค่า IC₅₀ เท่ากับ 254.76 ± 0.08 ไมโครกรัมต่อมิลลิลิตร การทดสอบด้วยวิธี FRAP วัดค่าความสามารถในการรีดิวซ์เหล็ก โดยรายงานเป็นมิลลิกรัมเทียบเท่า Trolox ต่อกรัมของสารสกัดหยาบ (mg TE/g crude extract) พบว่าตัวอย่างที่ 3, 7 และ 5 ให้ค่าฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระดีที่สุดที่ 242 ± 0.14, 237 ± 0.32 และ 216 ± 0.08 ตามลำดับ สำหรับปริมาณสารฟีนอลิกทั้งหมด วิเคราะห์โดยใช้กรดแกลลิกเป็นมาตรฐาน พบว่าตัวอย่างที่ 6 มีปริมาณสารฟีนอลิกสูงสุด คือ 166 ± 0.06 mg GA/g crude extract การทดสอบพฤกษเคมีเบื้องต้น พบว่า 6 ตัวอย่างมีสารกลุ่มแอนทราควิโนน ไตรเทอร์พีนอยด์ และ
แทนนิน ผลการศึกษานี้สามารถใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาตำรับยาสมุนไพรอำมฤควาทีในอนาคต

เอกสารอ้างอิง

Aruoma, O. I. (1994). Nutrition and health aspects of free radicals and antioxidants. Food and Chemical Toxicology, 32(7), 671–683. https://doi.org/10.1016/0278-6915(94)90011-6

Biradar, Y. S., Singh, R., Sharma, K., Dhalwal, K., Bodhankar, S. L., & Khandelwal, K. R. (2007). Evaluation of antidiarrhoeal property and acute toxicity of Triphala Mashi, an Ayurvedic formulation. Journal of Herbal Pharmacotherapy, 7(3–4), 203–212. https://doi.org/10.1080/15228940802152869

Charoenteeraboon, J., Ngamkitidechakul, C., Soonthornchareonnon, N., Jaijoy, K., & Sireeratawong, S. (2010). Antioxidant activities of the standardized water extract from fruit of Phyllanthus emblica Linn. Songklanakarin Journal of Science and Technology, 32(6), 599–604.

Cheeseman, K. H., & Slater, T. F. (1993). An introduction to free radical biochemistry. British Medical Bulletin, 49(3), 481–493. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.bmb.a072625

Debelle, F. D., Vanherweghem, J. L., & Nortier, J. L. (2008). Aristolochic acid nephropathy: A worldwide problem. Kidney International, 74(2), 158–169. https://doi.org/10.1038/ki.2008.129

Deepa, B., Prema, G., Sai, K. B., & Cherian, K. M. (2013). Antioxidant and free radical scavenging activity of triphala determined by using different in vitro models. Journal of Medicinal Plants Research, 7(39), 2898–2905. https://doi.org/10.5897/JMPR2013.5124

Jagetia, G. C., Baliga, M. S., Malagi, K. J., & Sethukumar, K. M. (2002). The evaluation of the radioprotective effect of Triphala (an ayurvedic rejuvenating drug) in the mice exposed to gamma-radiation. Phytomedicine, 9(2), 99–108. https://doi.org/10.1078/0944-7113-00095

Jatav, V. S., Singh, S. K., & Sharma, A. K. (2011). Recent pharmacological trends in Glycyrrhiza glabra Linn. International Journal of Pharmaceutical Frontier Research, 1(1), 170–185. https://doi.org/10.5530/ur.2.2011.3

Jirum, J., Sangdee, A., & Srihanam, P. (2013). Phytochemical and biological activities in fresh juice extracts of wild grape (Ampelocissus martini Planch.) fruits. International Journal of Research in Ayurveda and Pharmacy, 4(3), 337–341. https://doi.org/10.7897/2277-4343.04306

Nawwar, M. A. M., Barakat, H. H., Buddrus, J., & Linscheid, M. (1985). Alkaloidal, lignan and phenolic constituents of Ephedra alata. Phytochemistry, 24(4), 878–879. https://doi.org/10.1016/S0031-9422(00)84920-1

Ngo, L. T., Okogun, J. I., & Folk, W. R. (2013). 21st Century natural product research and drug development and traditional medicines. Natural Product Reports, 30(4), 584–592. https://doi.org/10.1039/c3np20120a

Parveen, R., Shamsi, T. N., Singh, G., Athar, T., & Fatima, S. (2018). Phytochemical analysis and in-vitro biochemical characterization of aqueous and methanolic extract of Triphala, a conventional herbal remedy. Biotechnology Reports, 17, 126–136. https://doi.org/10.1016/j.btre.2018.02.003

Pastorino, G., Cornara, L., Soares, S., Rodrigues, F., & Oliveira, M. B. P. P. (2018). Liquorice (Glycyrrhiza glabra): A phytochemical and pharmacological review. Phytotherapy Research, 32(12), 2323–2339. https://doi.org/10.1002/ptr.6178

Peterson, C. T., Denniston, K., & Chopra, D. (2017). Therapeutic uses of Triphala in Ayurvedic medicine. The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 23(8), 607–614. https://doi.org/10.1089/acm.2017.0083

Qu, Q., Wang, H., Chang, X., Zhang, Y., An, K., Wei, Y., Hao, J., Chen, X., Dong, N., Zhang, Z., & Li, Y. (2025). Phyllanthus emblica L. fruit as potential functional ingredient: From optimized extraction to biological activities evaluation. Food Chemistry: X, 29, Article 102840. https://doi.org/10.1016/j.fochx.2025.102840

Singleton, V. L., Orthofer, R., & Lamuela-Raventos, R. M. (1999). Analysis of total phenols and other oxidation substrates and antioxidants by means of Folin-Ciocalteu reagent. Methods in Enzymology, 299, 152–178. https://doi.org/10.1016/S0076-6879(99)99017-1

Sorsavanh, S., Ruengsitagoon, W., & Padumanonda, T. (2019). Phytochemical screening, total phenolic contents and antioxidant capacities of selected blood tonic formula from Vientiane province, Lao PDR. Isan Journal of Pharmaceutical Sciences, 15(1), 181–194. https://doi.org/10.14456/ijps.2019.14

Syahputra, H. (2024). Phytochemical screening and determination of phenolic and flavonoid contents in ethanol extract of Phyllanthus emblica L. fruit. Indonesian Journal of Pharmaceutical and Clinical Research, 7(2), 70–77. https://doi.org/10.32734/idjpcr.v7i2.18235