การพัฒนาข้อเสนอแนะเชิงกฎหมายและมาตรฐานสุขาภิบาลอาหารสำหรับธุรกิจการให้บริการจัดส่งอาหาร

ผู้แต่ง

  • ธวัชชัย บุญเกิด กลุ่มพัฒนาระบบบริหาร กรมอนามัย
  • นิธิรัตน์ บุญตานนท์ ศูนย์อนามัยที่ 1 เชียงใหม่
  • ศุภฤกษ์ สื่อรุ่งเรือง นักวิชาการอิสระ
  • เอกชัย ชัยเดช สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ

คำสำคัญ:

สุขาภิบาลอาหาร, บริการจัดส่งอาหาร, กฎหมายอาหาร, การพัฒนามาตรฐานสุขาภิบาลอาหาร

บทคัดย่อ

ท่ามกลางการเติบโตอย่างรวดเร็วของธุรกิจการให้บริการจัดส่งอาหาร ปัจจุบันยังคงประสบปัญหาการขาดแคลนมาตรฐานสุขาภิบาลอาหารที่เฉพาะเจาะจงและกรอบกฎหมายที่ครอบคลุม การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนามาตรฐานสุขาภิบาลอาหารและจัดทำข้อเสนอทางกฎหมายที่เหมาะสมสำหรับธุรกิจดังกล่าว งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยใช้วิธีการวิจัยเอกสารและการอภิปรายกลุ่มผู้เชี่ยวชาญ ภายใต้กรอบแนวคิด HACCP ดำเนินการระหว่างเดือนมิถุนายน 2568 ถึงมกราคม 2569 พร้อมทั้งตรวจสอบความถูกต้องและความน่าเชื่อถือของข้อมูลด้วยวิธีการตรวจสอบแบบสามเส้า ทั้งด้านข้อมูล แนวคิด ทฤษฎี และวิธีการ ผลการศึกษาพบว่า มาตรฐานสุขาภิบาลอาหารสำหรับธุรกิจการให้บริการจัดส่งอาหารประกอบด้วย 5 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ (1) สุขลักษณะของสถานที่ปรุงประกอบอาหาร (2) สุขลักษณะของอาหารและกรรมวิธี (3) สุขลักษณะของภาชนะและบรรจุภัณฑ์ (4) สุขลักษณะของผู้ประกอบกิจการและผู้สัมผัสอาหาร และ (5) สุขลักษณะของการจำหน่ายและจัดส่งอาหาร โดยมีเป้าหมายเพื่อกำกับดูแลกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 3 กลุ่ม คือ ผู้ประกอบการแพลตฟอร์มออนไลน์ ผู้ประกอบการธุรกิจอาหาร และผู้สัมผัสอาหาร ในด้านกฎหมาย พบความจำเป็นเร่งด่วนในการปรับปรุงกฎหมายหลัก ได้แก่ พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 และพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 (และที่แก้ไขเพิ่มเติม) รวมถึงกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้อง เนื่องจากบทบัญญัติปัจจุบันยังขาดความชัดเจนด้านนิยามและข้อบังคับเกี่ยวกับสุขาภิบาลในขั้นตอนการขนส่งอาหาร การศึกษานี้จึงมุ่งหวังให้ความสำคัญในการวางระบบกำกับดูแลคุณภาพและสุขาภิบาลอาหารอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อยกระดับความปลอดภัยของผู้บริโภคในยุคดิจิทัลอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

1. สมศักดิ์ ศิริวนารังสรรค์, ชัยเลิศ กิ่งแก้วเจริญชัย, ศิราณี ศรีใส. การพัฒนาระบบสุขาภิบาลอาหารเพื่อรองรับสังคมดิจิทัลและวิถีชีวิตปกติใหม่. วารสารการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม 2567;47(1):28-39.

2. ธนภัทร ปัจฉิมม์. ‘อาหารเดลิเวอรี่’ ก็มี ‘กฎหมายควบคุม’. สยามรัฐ 9 มิถุนายน 2563.

3. ศุภิกา วงศ์อุทัย. สถานการณ์ ผลกระทบสุขภาพ และการปฏิบัติตามหลักสุขาภิบาลอาหารต่อบริการจัดส่งอาหารถึงที่ในความปกติใหม่ จังหวัดภูเก็ต. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 2567;18(1):311-27.

4. World Health Organization. Food safety [Internet]. Geneva: WHO; 2024 [updated 2024; cited 2025 Sep 3]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/food-safety

5. Gargiulo AH, Duarte SG, Campos GZ, Landgraf M, Franco BDGM, Pinto UM. Food safety issues related to eating in and eating out. Microorganisms 2022;10(11):2118. doi:10.3390/microorganisms10112118

6. King H. Digital Transformation of Foodservice: Potential Contributing Factors for Foodborne Illness Outbreaks [Internet]. Michigan: FoodSafety magazine; 2024 Apr 15 [cited 2025 Sep 3]. Available from: https://www.food-safety.com/articles/9401-digital-transformation-of-foodservice-potential-contributing-factors-for-foodborne-illness-outbreaks

7. Addai E, Torres DFM, Abdul-Hamid Z, Mezue MN, Asamoah JKK. Modelling the dynamics of online food delivery services on the spread of food-borne diseases. Model Earth Syst Environ 2024;10:4993–5008. doi:10.1007/s40808-024-02046-8

8.พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 96, ตอนที่ 79 (ลงวันที่ 13 พฤษภาคม 2522).

9. พระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ.2535 [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา. 2535 [เข้าถึงเมื่อ 3 กันยายน 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://searchlaw.ocs.go.th/council-of-state/#/public/doc/bmdYQlJOQkI3U0hNUTVWRThuU09ZUT09

10. สาคร ศรีมุข. ความปลอดภัยด้านอาหารของประเทศไทย (Food safety in Thailand) [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักวิชาการ สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา; 22 สิงหาคม 2564 [เข้าถึงเมื่อ 3 กันยายน 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://www.senate.go.th/assets/portals/1/news/7576/2_f

11. วีรนุช ศรีก๊กเจริญ. โครงสร้างตลาดของธุรกิจให้บริการส่งอาหาร (Food Delivery Service) [วิทยานิพนธ์]. กรุงเทพฯ:มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2562.

12. สิริกาญจน์ ขุนณรงค์. ปัญหาการกำกับดูแลธุรกิจ Cloud Kitchen ในประเทศไทย [เอกัตศึกษาปริญญามหาบัณฑิต]. กรุงเทพฯ:จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2566.

13. กระทรวงสาธารณสุข. กฎกระทรวงสุขลักษณะของสถานที่จําหน่ายอาหาร พ.ศ. 2561. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 135 ตอนที่ 42ก (ลงวันที่ 20 มิถุนายน 2561).

14. กระทรวงสาธารณสุข. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ การควบคุมคุณภาพและการจัดการสุขลักษณะของการจำหน่ายอาหารประเภทปรุงสำเร็จ ในสถานที่จำหน่ายอาหาร พ.ศ. 2566. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 140 ตอนที่ 147ง (ลงวันที่ 22 มิถุนายน 2566).

15. FAO, WHO. General Principles of Food Hygiene. Codex Alimentarius Code of Practice, No.CXC 1-1969. Rome: Codex Alimentarius Commission; 2023.

16. Mortimore S, Wallace C. HACCP: A Practical Approach. 3rd ed. New York: Springer; 2013.

17. Food and Agriculture Organization of the United Nations and World Health Organization. Guidelines for food hygiene control measures in traditional markets for food. CXG 103-2024 [Internet]. Codex Alimentarius Code of Practice, No. CXC 1-1969. Rome: Codex Alimentarius Commission; 2024 [cited 2025 Sep 9]. Available from: https://www.fao.org/fao-who-codexalimentarius/sh-proxy/pl/?lnk=1&url=https%253A%252F%252Fworkspace.fao.org%252Fsites%252Fcodex%252FStandards%252FCXG%2B103-24%252FCXG_103e.pdf

18. U.S. Food & Drug Administration. New Era of Smarter Food Safety FDA’s Blueprint for the Future. Maryland: US FDA; 2020.

19. กระทรวงอุตสาหกรรม. ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม ฉบับที่ 4225 (พ.ศ. 2553) ออกตามความในพระราชบัญญัติมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม พ.ศ. 2511 เรื่อง ยกเลิกมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ภาชนะและเครื่องใช้พลาสติกสำหรับอาหาร และกำหนดมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม ภาชนะและเครื่องใช้พลาสติกสำหรับอาหาร เล่ม 1 พอลิเอทิลีน พอลิพรอพิลีน พอลิสไตรีน พอลิเอทิลีนเทเรฟแทแลต พอลิไวนิลแอลกอฮอล์ และพอลิเมทิลเพนทีน. ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 127 ตอนที่ 129ง (ลงวันที่ 9 พฤศจิกายน 2553).

20. European Parliamentary Research Service. The EU’s General Food Law Regulation: An introduction to the founding principles and the fitness check. European Union; 2017.

21. OECD. Improving Regulatory Delivery in Food Safety: Mitigating Old and New Risks, and Fostering Recovery. Paris: OECD Publishing: 2021.

22. Kamilaria A, Fonts A, Prenafeta-Boldu FX. The rise of blockchain technology in agriculture and food supply chains. Trends in Food Science & Technology 2019;91:640-52. doi: 10.1016/j.tifs.2019.07.034.

23. Martinez MG, Fearne A, Caswell JA, Henson S. Co-regulation as a possible model for food safety governance: Opportunities for public–private partnerships. Food Policy 2007;32(3):299-314. doi: 10.1016/j.foodpol.2006.07.005.

24. Henderson B. Inspectors’ and Industry's Perspectives on the Food Safety Challenges of Dark Kitchens [Internet]. Michigan: FoodSafety Magazine; 2025 Feb 11 [cited 2025 Sep 3]. Available from: https://www.food-safety.com/articles/10113-inspectors-and-industrys-perspectives-on-the-food-safety-challenges-of-dark-kitchens

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-10-30

รูปแบบการอ้างอิง

1.
บุญเกิด ธ, บุญตานนท์ น, สื่อรุ่งเรือง ศ, ชัยเดช เ. การพัฒนาข้อเสนอแนะเชิงกฎหมายและมาตรฐานสุขาภิบาลอาหารสำหรับธุรกิจการให้บริการจัดส่งอาหาร. jhealth [อินเทอร์เน็ต]. 30 ตุลาคม 2026 [อ้างถึง 11 พฤศจิกายน 2026];49(1):41-56. Available at: https://he05.tci-thaijo.org/index.php/jhealth/article/view/8528

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทวิทยาการ