การศึกษาผลของรูปแบบการสร้างเสริมความรอบรู้เชิงป้องกันภาวะโลหิตจางด้วยยาน้ำเสริมธาตุเหล็ก ต่อความร่วมมือในการใช้ยาน้ำเสริมธาตุเหล็กของผู้ปกครองเด็กอายุ 9 และ 12 เดือน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 6 ชลบุรี
คำสำคัญ:
ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, ภาวะโลหิตจาง, ยาน้ำเสริมธาตุเหล็ก, ความร่วมมือในการใช้ยาบทคัดย่อ
การวิจัยกึ่งทดลองครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของรูปแบบการสร้างเสริมความรอบรู้เชิงป้องกันภาวะโลหิตจางด้วยยาน้ำเสริมธาตุเหล็กต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพและความร่วมมือในการใช้ยาน้ำเสริมธาตุเหล็กของผู้ปกครองเด็กอายุ 9 และ 12 เดือน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 6 ชลบุรี ประชากรคือผู้ปกครองจำนวน 59 คน ที่มารับบริการ ระหว่างเดือนกุมภาพันธ์ ถึง เดือนมิถุนายน พ.ศ. 2568 เครื่องมือที่ใช้คือ รูปแบบการสร้างเสริมความรอบรู้เชิงป้องกันภาวะโลหิตจางด้วยยาน้ำเสริมธาตุเหล็ก รวบรวมข้อมูลด้วยแบบสอบถามที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพแล้วจากผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่าน และมีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.95 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และสถิติเชิงอนุมาน ด้วย Paired-sample t-test
ผลการวิจัยพบว่า ก่อนการทดลอง ผู้ปกครองส่วนใหญ่มีความรอบรู้เชิงป้องกันภาวะโลหิตจางอยู่ในระดับไม่เพียงพอ (ร้อยละ 84.75) แต่ภายหลังการทดลอง ผู้ปกครองทั้งหมดมีความรอบรู้อยู่ในระดับเพียงพอ (ร้อยละ 100.00) คะแนนเฉลี่ยเพิ่มขึ้นจาก 2.05±0.61 เป็น 4.00±0.01 เช่นเดียวกับความร่วมมือในการใช้ยาน้ำเสริมธาตุเหล็กที่ก่อนการทดลองมีเพียงร้อยละ 52.54 อยู่ในระดับสูง ภายหลังการทดลองเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 100.00 โดยคะแนนเฉลี่ยเพิ่มขึ้นจาก 7.44±2.02 เป็น 11.00±0.00 ผลการเปรียบเทียบพบว่าคะแนนเฉลี่ยความรอบรู้และความร่วมมือภายหลังการทดลองสูงกว่าก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (t = 24.45, p < 0.001 และ t = 13.54, p < 0.001 ตามลำดับ) แสดงให้เห็นว่ารูปแบบการสร้างเสริมความรอบรู้เชิงป้องกันภาวะโลหิตจางด้วยยาน้ำเสริมธาตุเหล็กที่สร้างขึ้นมีประสิทธิผลในการเสริมสร้างความรอบรู้และเพิ่มความร่วมมือในการใช้ยาน้ำเสริมธาตุเหล็กของผู้ปกครอง
เอกสารอ้างอิง
1. คณะกรรมการควบคุมและป้องกันโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก. คู่มือแนวทางการควบคุมและป้องกันโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก. พิมพ์ครั้งที่ 1. นนทบุรี: สำนักโภชนาการ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2563.
2. World Health Organization. Anaemia in women and children [Internet]. 2025 [cited 2025 Dec 15]. Available form: https://www.who.int/data/gho/data/themes/topics/anaemia_in_women_and_children
3. กรมอนามัย กองโภชนาการ. รายงานการสำรวจภาวะอาหารและโภชนาการของประเทศไทย ครั้งที่ 5 พ.ศ.2546 [อินเทอร์เน็ต]. 2549 [เข้าถึงเมื่อ 9 ธันวาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://nutrition2.anamai.moph.go.th/th/book/download/?did=194008&id=46330&reload=
4. กระทรวงสาธารณสุข. ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [เข้าถึงเมื่อ 30 กันยายน 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://hdcservice.moph.go.th/hdc/reports/report.phpcat_id=1ed90bc32310b503b7ca9b32af425ae5&id=ac2abec1ece639a72ceacd980898b5b2
5. บุษบา อรรถาวีร์, บำเพ็ญ พงศ์เพชรดิถ. การควบคุมและป้องกันภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กในเด็กอายุ 6-12 เดือน [อินเทอร์เน็ต]. 2565 [เข้าถึงเมื่อ 9 สิงหาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://hpc.go.th/rcenter/_fulltext/20190522085238_1554/20190523164137_3174.pdf
6. กาญจนี เพชรบ่อทอง. การรับประทานยาน้ำเสริมธาตุเหล็กในเด็กอายุ 9 เดือน ที่มารับบริการคลินิกตรวจสุขภาพเด็กดี โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [เข้าถึงเมื่อ 9 สิงหาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: http://203.157.71.148/hpc7data/Res/ResFile/2563007001.doc
7. นางสาวกฤษณา วงษ์วรรณ. การจัดการภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กเด็กปฐมวัยไทย เขตสุขภาพที่ 6 [อินเทอร์เน็ต]. 2563 [เข้าถึงเมื่อ 31 กรกฎาคม 2567]. เข้าถึงได้จาก: hpc6.anamai.moph.go.th/th/upload-link/download/?did=201421&id=63175&reload=
8. วชิระ เพ็งจันทร์. ความรอบรู้สุขภาพมุ่งสู่ประเทศไทย.ใน: การประชุมเชิงปฏิบัติการพัฒนาศักยภาพบุคลากรกรมอนามัย; 19 มกราคม 2561; กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. นนทบุรี; 2560.ในเอกสารการประชุมเชิงปฏิบัติการพัฒนาศักยภาพบุคลากรกรมอนามัย เรื่อง ความรอบรู้สุขภาพมุ่งสู่ประเทศไทย
9. กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กองสุขศึกษา. แนวทางการดําเนินงานสุขศึกษาและพฤติกรรมสุขภาพ ปีงบประมาณ 2561:การส่งเสริมการพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพ. นนทบุรี: โรงพิมพ์กองสุขศึกษากระทรวงสาธารณสุข; 2560.
10. World Health Organization. Adherence to long-term therapies: Evidence for action [Internet]. 2003 [cited 2024 Aug 9]. Available form: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/42682/9241545992.pdf;jsessionid=88D3E171F7B6C70033DBDFCD6ED9A4A3?sequence=1
11. Sabaté E. Adherence to long-term therapies: Evidence for action. Geneva: World Health Organization; 2003.
12. วชิระ เพ็งจันทร์. ความรอบรู้ด้านสุขภาพ. บรรยายใน: การประชุม ณ ห้องประชุมสมบูรณ์ สุวรรณากิจ; 1 ก.พ. 2560; กรุงเทพฯ. นนทบุรี: กรมอนามัย; 2560.
13. Rosenstock IM. Historical origins of the Health Belief Model. Health Education Monographs [Internet]. 1974 [cited 2024 Sep 9];2(4):328–35. Available form: https://www.jstor.org/stable/45240621
14. Sukprasert K, Kloyiam S, Kunarak T, Charoenpao P, Kanchanasing S, Roma W. Development and Validation of a 17 item Short-Form Health Literacy Questionnaire for Thais aged 15 years and above. In: Proceedings of the 10th AHLA International Health Literacy Conference; 2024 May 12-15; Ho Chi Minh City, Vietnam.
15. จิราพร แก้วดี, กนกวรรณ โพธิ์ศรี. สถานการณ์ความร่วมมือของผู้ปกครองในการกินยาน้ำเสริมธาตุเหล็กในเด็ก 0-5 ปี ของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 3 นครสวรรค์. ใน: เอกสารประกอบการประชุมมหกรรมวิชาการส่งเสริมสุขภาพ เขตสุขภาพที่ 3; 3-4 กรกฎาคม 2562; นครสวรรค์: ศูนย์อนามัยที่ 3; 2562.
16. Nutbeam D. Health literacy as a public health goal:a challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International. 2000;15(3):259-67.
17. Sørensen K, Van den Broucke S, Pelikan JM, et al. Measuring health literacy in populations:illuminating the design and development process of the European Health Literacy Survey Questionnaire (HLS-EU-Q). BMC Public Health 2013;13:948.
18. สมจินต์ มากพา, วิทวัฒน์ อูปคํา. การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผลของผู้ป่วยโรคเรื้อรัง จังหวัดพิจิตร. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 2566;17(1):339-53.
19. พิกุล อุทธิยา, ยงยุทธ แก้วเต็ม, สุชาติ เครื่องชัย, ณัฏฐ์ฐภรณ์ ปัญจขันธ์, เครือวัลย์ สารเถื่อนแก้ว. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผลต่อความรอบรู้ด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผลและพฤติกรรมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลของผู้สูงอายุในอำเภอสบปราบ จังหวัดลำปาง. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 2568;12(3):339-53.
20. พรพรรณ ผาจันทา. ผลของโปรแกรมเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคหลอดเลือดหัวใจของผู้สูงอายุที่มีความเสี่ยง [วิทยานิพนธ์ปริญญาพยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต]. ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา; 2566.
21. กฤติกา นันทประเสริฐ. ผลการส่งเสริมความรอบรู้ด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในชุมชนต้นแบบชุมชนปากตะโก จังหวัดชุมพร. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 2568;17(1):121-34.
22. กฤติญา ไพศาลรภัทร, ภัทรภร เจริญบุตร, กุลชญา ลอยหา. โปรแกรมพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุสมผลของนักศึกษาคณะสาธารณสุขศาสตร์. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี 2566;12(1):28-38.
23. กิ่งแก้ว สำรวยรื่น, นิธิพงศ์ ศรีเบญจมาศ. ประสิทธิผลของโปรแกรมความรอบรู้ด้านสุขภาพเรื่องการใช้ยาต่อพฤติกรรมการใช้ยาของผู้ป่วยความดันโลหิตสูง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโพธิ์ไทรงาม อำเภอบึงนาราง จังหวัดพิจิตร. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย ฉบับวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี 2562;13(2):297-306.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 กรมอนามัย

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความนี้ได้รับการเผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ซึ่งอนุญาตให้ผู้อื่นสามารถแชร์บทความได้โดยให้เครดิตผู้เขียนและห้ามนำไปใช้เพื่อการค้าหรือดัดแปลง หากต้องการใช้งานซ้ำในลักษณะอื่น ๆ หรือการเผยแพร่ซ้ำ จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร