ความสัมพันธ์ระหว่างปริมาณน้ำฝน อุณหภูมิ และฝุ่นละอองขนาดเล็ก (PM2.5 และ PM10) กับจำนวนผู้ป่วยโรคปอดอักเสบ ในจังหวัดเพชรบูรณ์
คำสำคัญ:
ปริมาณน้ำฝน, ฝุ่นละอองขนาดเล็ก, โรคปอดอักเสบ, อนุกรมเวลา, อุณหภูมิบทคัดย่อ
โรคปอดอักเสบเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญที่ยังคงเป็นสาเหตุหลักของการเจ็บป่วยและเสียชีวิตทั่วโลกในประชากรทุกช่วงวัย โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีความผันผวนของสภาพภูมิอากาศและมลพิษทางอากาศ การสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์สำหรับการเฝ้าระวังโรคจึงมีความสำคัญ
วัตถุประสงค์การวิจัย: มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยทางอุตุนิยมวิทยา (ปริมาณน้ำฝน, อุณหภูมิ) และมลพิษทางอากาศ (PM2.5, PM10) กับจำนวนผู้ป่วยโรคปอดอักเสบในจังหวัดเพชรบูรณ์
วิธีวิจัย: เป็นการศึกษาอนุกรมเวลาเชิงสังเกตย้อนหลัง รวบรวมข้อมูลทุติยภูมิรายวัน ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม ถึง 30 กันยายน พ.ศ. 2568 ประกอบด้วย จำนวนผู้ป่วยโรคปอดอักเสบ (ICD-10: J12-J18) จากกองระบาดวิทยา, ข้อมูลอุณหภูมิ (ต่ำสุด, สูงสุด) จาก สถานีอุตุนิยมวิทยาเพชรบูรณ์, และข้อมูลคุณภาพอากาศ จากกรมควบคุมมลพิษ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และสถิติเชิงอนุมานโดยใช้แบบจำลองการถดถอยทวินามลบ เพื่อประเมินความสัมพันธ์และผลกระทบล่าช้า
ผลการศึกษา: ผู้ป่วยโรคปอดอักเสบเฉลี่ยวันละ 12.70 ราย ผลการวิเคราะห์การถดถอยพบว่า อุณหภูมิต่ำสุดรายวัน มีความสัมพันธ์เชิงลบกับจำนวนผู้ป่วยโรคปอดอักเสบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p =.012) โดยทุกๆ การเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิต่ำสุด 1 องศาเซลเซียส จะสัมพันธ์กับการลดลงของจำนวนผู้ป่วยประมาณ 5.1% (IRR = 0.949) เมื่อวิเคราะห์ผลกระทบล่าช้า พบว่าอุณหภูมิต่ำสุดเมื่อ 3 วันก่อนหน้า (lag 3) เป็นตัวแบบที่สามารถอธิบายการเปลี่ยนแปลงของจำนวนผู้ป่วยได้ดีที่สุด สำหรับฝุ่นละออง PM2.5 ไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แต่ฝุ่นละอง PM10 พบแนวโน้มความสัมพันธ์เชิงบวกแต่ยังไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (p =.08) สรุปว่า อุณหภูมิต่ำสุดที่ลดลงเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญต่อการเพิ่มขึ้นของจำนวนผู้ป่วยโรคปอดอักเสบในจังหวัดเพชรบูรณ์ โดยมีผลกระทบชัดเจนที่สุดใน 3 วันถัดมา
สรุป: ผลการศึกษานี้สามารถใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานสำหรับหน่วยงานสาธารณสุขในการพัฒนาระบบเฝ้าระวังและเตือนภัยล่วงหน้าโดยใช้ข้อมูลพยากรณ์อากาศ เพื่อลดภาระโรคในพื้นที่ต่อไป
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Kyu HH, Vongpradith A, Sirota SB, Novotney A, Troeger CE, Doxey MC, et al. Age–sex differences in the global burden of lower respiratory infections and risk factors, 1990–2019: results from the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet Infect Dis. 2022; 22(11): 1626–47. doi: 10.1016/S1473-3099(22)00510-2
Every Breath Counts. The Every Breath Counts Coalition [Internet]. 2025 [cited 2025 Feb 5]. Available from: https://stoppneumonia.org/?utm_source=chatgpt.com
กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค. คาดการณ์โรค ปี 2565: 8 โรคสำคัญ [อินเทอร์เน็ต]. 2564 [อ้างเมื่อ 5 กุมภาพันธ์ 2568]. จาก: https://www.ddc.moph.go.th/uploads/publish/1305720220831091702.pdf
โรงพยาบาลเพชรบูรณ์. รายงานการเฝ้าระวังโรค เดือน พฤศจิกายน พ.ศ.2567 คปสอ.เมืองเพชรบูรณ์ [อินเทอร์เน็ต]. 2567 [อ้างเมื่อ 7 กุมภาพันธ์ 2568]. จาก: https://pbh.moph.go.th/api4200/service/picture/picture_service/202412202122567.pdf
Morris DH, Yinda KC, Gamble A, Rossine FW, Huang Q, Bushmaker T, et al. Mechanistic theory predicts the effects of temperature and humidity on inactivation of SARS-CoV-2 and other enveloped viruses. eLife. 2021; 10: e65902. doi: 10.7554/eLife.65902
He Q, Liu Y, Yin P, Gao Y, Kan H, Zhou M, et al. Differentiating the impacts of ambient temperature on pneumonia mortality of various infectious causes: a nationwide, individual-level, case-crossover study. eBioMedicine. 2023; 98: 104854 doi: 10.1016/j.ebiom.2023.104854
Walsh JE, Ballinger TJ, Euskirchen ES, Hanna E, Mård J, Overland JE, et al. Extreme weather and climate events in northern areas: A review. Earth Sci Rev. 2020; 209: 103324. doi: 10.1016/j.earscirev.2020.103324
Brenner T, Link AC, Reudenbach C, Pott H, Rupp J, Witzenrath M, Rohde G, Pletz M, Bertrams W, Schmeck B. Effects of regional meteorological and air conditions on community-acquired pneumonia: Examining the interaction of individual, meteorological, and air characteristics. Working Papers on Innovation and Space No. 01.22. Marburg: Philipps-University Marburg, Department of Geography; 2022. Available from: https://www.econstor.eu/bitstream/10419/270416/1/1799523365.pdf
Zhang W, Ruan Y, Ling J, Wang L. A study of the correlation between meteorological factors and hospitalization for acute lower respiratory infections in children. BMC Public Health. 2024; 24(1): 3135. doi: 10.1186/s12889-024-20619-1
Cheng FJ, Lee KH, Lee CW, Hsu PC. Association between particulate matter air pollution and hospital emergency room visits for pneumonia with septicemia: A retrospective analysis. Aerosol Air Qual Res. 2019; 19(2): 345–54. doi: 10.4209/aaqr.2018.08.0285
Bran SH, Macatangay R, Chotamonsak C, Chantara S, Surapipith V. Understanding the seasonal dynamics of surface PM2.5 mass distribution and source contributions over Thailand. Atmos Environ. 2024; 331: 120613. doi: 10.1016/j.atmosenv.2024.120613
Suriyawong P, Chuetor S, Samae H, Piriyakarnsakul S, Amin M, Furuuchi M, et al. Airborne particulate matter from biomass burning in Thailand: Recent issues, challenges, and options. Heliyon. 2023; 9(3): e14261. doi: 10.1016/j.heliyon.2023.e14261
Liboschik T, Fokianos K, Fried R. tscount: An R package for analysis of count time series following generalized linear models. J Stat Softw. 2017; 82:1–51. doi: 10.18637/jss.v082.i05
Xu Z, Hu W, Tong S. Temperature variability and childhood pneumonia: an ecological study. Environ Health. 2014; 13(1):51. doi: 10.1186/1476-069x-13-51
Tian Y, Liu H, Wu Y, Si Y, Li M, Wu Y, et al. Ambient particulate matter pollution and adult hospital admissions for pneumonia in urban China: a national time series analysis for 2014–2017. PLoS Med. 2019; 16(12): e1003010. doi: 10.1371/journal.pmed.1003010
Ruchiraset A, Tantrakarnapa K. Time series modeling of pneumonia admissions and its association with air pollution and climate variables in Chiang Mai Province, Thailand. Environ Sci Pollut Res. 2018; 25(33): 33277–85. doi: 10.1007/s11356-018-3284-4
กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. รายงานสถานการณ์โรคปอดอักเสบ ประเทศไทย พ.ศ. 2568 [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [อ้างเมื่อ 10 ตุลาคม 2568]. จาก: https://ddsdoe.ddc.moph.go.th/ddss/
ศูนย์อุตุนิยมวิทยาภาคเหนือ กรมอุตุนิยมวิทยา. ข้อมูลอุณหภูมิสูงสุด-ต่ำสุด และปริมาณฝนรายวัน. [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [อ้างเมื่อ 10 ตุลาคม 2568]. จาก: https://cmmet.tmd.go.th/forecast/pt/Max_Min_Rainfall.html
กรมควบคุมมลพิษ. ข้อมูลคุณภาพอากาศย้อนหลัง PM2.5/PM10 รายวัน พ.ศ. 2554–2568 [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [อ้างเมื่อ 5 กุมภาพันธ์ 2568]. จาก: http://www.air4thai.com/webV3/#/History
มหาวิทยาลัยมหิดล. ประกาศแนวปฏิบัติสำหรับโครงการวิจัยที่ไม่เข้าข่ายการวิจัยในคน [อินเทอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ; 2565 [อ้างเมื่อ 25 พฤศจิกายน 2567]. จาก: https://sp.mahidol.ac.th/th/LAW/policy/2565-MU-Non-Human.pdf
Roback P, Legler J. Beyond multiple linear regression: applied generalized linear models and multilevel models in R. 1st ed. Boca Raton (FL): Chapman and Hall/CRC; 2021. doi: 10.1201/9780429066665
Gallucci M. GAMLj: general analyses for linear models [Internet]. 2019 [cited 2025 Oct 2]. Available from: https://gamlj.github.io/
Liu Y, Guo Y, Wang C, Li W, Lu J, Shen S, et al. Association between temperature change and outpatient visits for respiratory tract infections among children in Guangzhou, China. Int J Environ Res Public Health. 2015; 12(1): 439–54. doi: 10.3390/ijerph120100439
Koutsostathis E, Psaroulaki A, Chochlakis D, Malesios C, Demiris N, Kalogeropoulos K, et al. Association between Legionnaires’ disease incidence and meteorological data by region and time on the Island of Crete, Greece. Water. 2025; 17(15) :2344. doi: 10.3390/w17152344
D’Amato M, Molino A, Calabrese G, Cecchi L, Annesi-Maesano I, D’Amato G. The impact of cold on the respiratory tract and its consequences to respiratory health. Clin Transl Allergy. 2018; 8(1): 20. doi: 10.1186/s13601-018-0208-9
Yazdi MD, Wei Y, Di Q, Requia WJ, Shi L, Sabath MB, et al. The effect of long-term exposure to air pollution and seasonal temperature on hospital admissions with cardiovascular and respiratory disease in the United States: A difference-in-differences analysis. Sci Total Environ. 2022; 843: 156855. doi: 10.1016/j.scitotenv.2022.156855
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ตีพิมพ์ในวารสารนี้เป็นลิขสิทธิ์ของผู้เผยแพร่ ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ท่านสามารถอ่านและใช้งานบทความเหล่านี้เพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการ เช่น การสอน การวิจัย หรือการอ้างอิง โดยต้องให้เกียรติแก่ผู้เขียนและวารสารอย่างเหมาะสม ห้ามนำบทความไปใช้หรือดัดแปลงโดยไม่ได้รับอนุญาต ข้อความที่แสดงในบทความเป็นความคิดเห็นของผู้เขียนแต่เพียงผู้เดียว ผู้เขียนมีความรับผิดชอบอย่างเต็มที่ต่อเนื้อหาและความถูกต้องของบทความ การนำไปใช้ซ้ำหรือตีพิมพ์ซ้ำอื่นๆ ต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
