ปัจจัยที่ส่งผลต่อการจัดการภาวะโพแทสเซียมสูงในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง: การทบทวนหลักฐานเชิงประจักษ์และกรณีศึกษาผู้ป่วย 2 ราย
คำสำคัญ:
ภาวะโพแทสเซียมสูง, ปัจจัย, การจัดการ, โรคไตเรื้อรังบทคัดย่อ
โพแทสเซียมสูงเป็นภาวะที่พบได้บ่อยในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง เนื่องจากการขับโพแทสเซียมทางไตลดลง ส่งผลให้ระดับโพแทสเซียมในเลือดสูงเกินค่าปกติ อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนร้ายแรง เช่น หัวใจเต้นผิดจังหวะหรือภาวะหัวใจหยุดเต้นได้ ความยากในการประเมินปัญหานี้คือผู้ป่วยอาจไม่มีอาการแสดงที่ชัดเจน เสมือนภัยเงียบที่ต้องได้รับการเฝ้าระวังและมีการจัดการอย่างเหมาะสม การควบคุมโพแทสเซียมในเลือดให้อยู่ในเกณฑ์เป้าหมายจึงมีความสำคัญ พยาบาลเป็นบุคคลที่อยู่ใกล้ชิดผู้ป่วยมากที่สุดจึงมีบทบาทสำคัญในการจัดการกับปัญหาดังกล่าวให้สอดคล้องกับสาเหตุของผู้ป่วยแต่ละราย
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการจัดการภาวะโพแทสเซียมสูงในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังจากการทบทวนหลักฐานเชิงประจักษ์จำนวน 14 เรื่องโดยใช้ PICOT Framework ผลการทบทวนหลักฐานเชิงประจักษ์สรุปได้ว่ามี 4 ปัจจัยที่มีผลต่อการจัดการภาวะโพแทสเซียมในเลือดของผู้ป่วย ได้แก่ 1) ปัจจัยด้านพยาธิสรีรวิทยาของโรค 2) ปัจจัยด้านผู้ป่วย 3) ปัจจัยด้านการรักษา 4) ปัจจัยด้านระบบสุขภาพ นอกจากนี้ได้เปรียบเทียบกรณีศึกษาผู้ป่วย 2 ราย เพื่อสะท้อนให้เห็นถึงความซับซ้อนของปัจจัยที่ส่งผลต่อการจัดการและความสำคัญของการประยุกต์องค์ความรู้ตามหลักฐานเชิงประจักษ์สู่กระบวนการปฏิบัติ เพื่อนำความรู้ที่ได้ไปออกแบบการดูแลผู้ป่วยที่มีปัญหาดังกล่าวได้อย่างมีประสิทธิภาพและสอดรับกับสาเหตุจริงของผู้ป่วยแต่ละราย
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Gilligan S, Raphael KL. Hyperkalemia and hypokalemia in CKD: prevalence, risk factors, and clinical outcomes. Adv Chronic Kidney Dis 2017; 24(5): 315–8. doi:10.1053/j.ackd.2017.06.004
D’Alessandro C, Cumetti A, Pardini E, Mannucci C, Serio P, Morganti R, et al. Prevalence and correlates of hyperkalemia in a renal nutrition clinic. Intern Emerg Med 2021; 6(1): 25–32. doi:10.1007/s11739-020-02353-9
van Boemmel-Wegmann S, Bauer C, Schuchhardt J, Hartenstein A, James G, Pessina E, et al. Hyperkalemia incidence in patients with non-dialysis chronic kidney disease: a large retrospective cohort study from united states clinical care. Kidney Med 2024; 6(10): 100879. doi:10.1016/j.xkme.2024.100879
Stevens PE, Ahmed SB, Carrero JJ, Foster B, Francis A, Hall RK, et al. KDIGO 2024 clinical practice guideline for the evaluation and management of chronic kidney disease. Kidney Int 2024; 105(4 Suppl.): S117–314. doi:10.1016/j.kint.2023.10.018
Karaca C, Ozcan SG. Hyperkalemia and use of RAAS inhibitors in stage 3-5 chronic kidney disease non-dialysis patients: a single-center experience. Eurasian J Med Invest 2023; 7(4): 378–83. doi:10.14744/ejmi.2023.50258
Viera AJ, Wouk N. Potassium disorders: hypokalemia and hyperkalemia. Am Fam Physician 2015; 92(6): 487–95.
Hsieh MF, Wu IW, Lee CC, Wang SY, Wu MS. Higher serum potassium level associated with late stage chronic kidney disease. Chang Gung Med J 2011; 34(4): 418–25. PMID: 21880197
Picard K, Barreto Silva MI, Mager D, Richard C. Dietary potassium intake and risk of chronic kidney disease progression in predialysis patients with chronic kidney disease: a systematic review. Adv Nutr 2020; 11(4): 1002–15. doi:10.1093/advances/nmaa027
Drawz PE, Babineau DC, Rahman M. Metabolic complications in elderly adults with chronic kidney disease. J Am Geriatr Soc 2012; 60(2): 310–5. doi:10.1111/j.1532-5415.2011.03818.x
กิตติ์รวี กฤษฏิ์เมธาภาคย์. ความผิดปกติของอิเล็กโทรไลต์ที่พบบ่อย. ขอนแก่น: ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะ
แพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น; 2560.
สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. คำแนะนำสำหรับการดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังก่อนการบำบัดทดแทนไต พ.ศ. 2565 (ฉบับปรับปรุงเพิ่มเติม). กรุงเทพฯ: สมาคม; 2565.
Campese VM, Adenuga G. Electrophysiological and clinical consequences of hyperkalemia. Kidney Int Suppl 2016; 6(1): 16–9. doi:10.1016/j.kisu.2016.01.003
Kovesdy CP. Epidemiology of chronic kidney disease: an update 2022. Kidney Int Suppl 2022; 12(1): 7–11. doi:10.1016/j.kisu.2021.11.003
De Nicola L, Di Lullo L, Paoletti E, Cupisti A, Bianchi S. Chronic hyperkalemia in non-dialysis CKD: controversial issues in nephrology practice. J Nephrol 2018; 31(5): 653–64. doi:10.1007/s40620-018-0502-6.
Kraut JA, Madias NE. Metabolic acidosis: pathophysiology, diagnosis and management. Nat Rev Nephrol 2010; 6(5): 274–85. doi:10.1038/nrneph.2010.33
Hunter RW, Bailey MA. Hyperkalemia: pathophysiology, risk factors and consequences. Nephrol Dial Transplant 2019; 34(Suppl 3): iii2–11. doi:10.1093/ndt/gfz206
บัญชา สถิระพจน์. Hyperkalemia - clinical spectrum and current management. เวชสารแพทย์ทหารบก 2550; 60(3–4): 119–28.
Gerstman BB, Platt R. Use of sodium polystyrene sulfonate in sorbitol in the United States, 1985-1989. Am J Kidney Dis 1991; 18(5): 619–20. doi:10.1016/s0272-6386(12)80663-9
วิจิตรา โชติมงคล, กิตติ์รวี กฤษฏิ์เมธาภาคย์. ยาจับโพแทสเซียมชนิดใหม่ที่ใช้รักษาภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูง. วารสารอายุรศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น 2562; 5(1): 13-22.
Epstein M. Hyperkalemia constitutes a constraint for implementing renin-angiotensin-aldosterone inhibition: the widening gap between mandated treatment guidelines and the real-world clinical arena. Kidney Int Suppl 2016; 6(1): 20–8. doi:10.1016/j.kisu.2016.01.004
Palaka E, Grandy S, Darlington O, McEwan P, van Doornewaard A. Associations between serum potassium and adverse clinical outcomes: A systematic literature review. Int J Clin Pract 2020; 74(1): e13421. doi:10.1111/ijcp.13421
ศิรินทร์ จิวากานนท์, ดรุณีวัลย์ วโรดมวิจิตร, อุปถัมภ์ ศุภสินธุ์, ประพิมพ์พร ฉัตรานุกูลชัย, วีระเดช พิศประเสริฐ, อาคม นงนุช และคณะ. คำแนะนำแนวทางเวชปฏิบัติโภชนบำบัดสำหรับผู้ป่วยโรคไตในผู้ใหญ่ พ.ศ. 2561. วารสารโภชนบำบัด 2563; 28(2): 18–67.
BC Renal. Management of constipation in patients with chronic kidney disease [Internet]. 2023 [cited 2025 Oct 20]. Available from: https://kku.world/4ta6du
Ikizler TA, Burrowes JD, Byham-Gray LD, Campbell KL, Carrero JJ, Chan W, et al. KDOQI clinical practice guideline for nutrition in CKD: 2020 update. Am J Kidney Dis 2020; 76(3 Suppl 1): S1–107. doi:10.1053/j.ajkd.2020.05.006
Morris A, Krishnan N, Kimani PK, Lycett D. Effect of dietary potassium restriction on serum potassium, disease progression, and mortality in chronic kidney disease: a systematic review and meta-analysis. J Ren Nutr 2020; 30(4): 276–85. doi:10.1053/j.jrn.2019.09.009
Palmer BF, Colbert G, Clegg DJ. Potassium homeostasis, chronic kidney disease, and the plant-enriched diets. Kidney360 2020; 1(1): 65–71. doi:10.34067/KID.0000222019
Picard K, Griffiths M, Mager DR, Richard C. Handouts for low-potassium diets disproportionately restrict fruits and vegetables. J Ren Nutr 2021; 31(2): 210–4. doi:10.1053/j.jrn.2020.07.001
Sevamontree C, Jintajirapan S, Phakdeekitcharoen P, Phakdeekitcharoen B. The prevalence and risk factors of hyperkalemia in the outpatient setting. Int J Nephrol 2024; 2024: 5694131. doi:10.1155/2024/5694131
Sarnowski A, Gama RM, Dawson A, Mason H, Banerjee D. Hyperkalemia in chronic kidney disease: links, risks and management. Int J Nephrol Renov Dis 2022; 15: 215–28. doi:10.2147/IJNRD.S326464
บุหลัน อาสาสี, สุวลีโล่วิรกรณ์. พฤติกรรมการบริโภคอาหารและปัจจัยที่มีผลต่อการบริโภคอาหารของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง ที่มารับบริการคลินิกโรคเรื้อรัง โรงพยาบาลเชียงยืน จังหวัดมหาสารคาม. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น 2565; 15(2): 28–38.
ปิยะนารถ คำภูแสน. พฤติกรรมการบริโภคอาหารที่มีโพแทสเซียมในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง # Food consumption behaviors have dietary potassium intake in chronic kidney disease patients. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น 2567; 17(2): 11–20.
De Nicola L, Ferraro PM, Montagnani A, Pontremoli R, Dentali F, Sesti G. Recommendations for the management of hyperkalemia in patients receiving renin-angiotensin-aldosterone system inhibitors. Intern Emerg Med 2024; 19(2): 295–306. doi:10.1007/s11739-023-03427-0
Fujimaru T, Hirose K, Yazawa M, Nagahama M, Kovesdy CP, Electrolyte Winter Seminar Collaborative Group. Management of hyperkalemia: strategic clinical actions in real-world practice. Clin Exp Nephrol 2025. doi:10.1007/s10157-025-02728-2
Wang X, Chen D, Song X, Wang J, Zhang H. Efficacy and safety of calcium polystyrene sulfonate in patients with hyperkalemia and stage 3-5 non-dialysis chronic kidney disease: a single-center randomized controlled trial. J Int Med Res 2023; 51(4): 3000605231167516. doi:10.1177/03000605231167516
Alfonzo A, Harrison A, Baines R, Chu A, Mann S, MacRury M. Clinical practice guidelines: treatment of acute hyperkalaemia in adults [Internet]. 2023 [cited 2025 Oct 7]. Available from: https://kku.world/sdmn5q
Schmidt M, Mansfield KE, Bhaskaran K, Nitsch D, Sørensen HT, Smeeth L, et al. Adherence to guidelines for creatinine and potassium monitoring and discontinuation following renin-angiotensin system blockade: a UK general practice-based cohort study. BMJ Open 2017; 7(1): e012818. doi:10.1136/bmjopen-2016-012818
World Health Organization. Guideline: sodium intake for adults and children. Geneva: World Health Organization; 2012.
เกษร วิเชียรมณีโชติ, ปาณิสรา ส่งวัฒนายุทธ. บทบาทและความต้องการของพยาบาลวิชาชีพในการจัดการดูแลผู้ป่วยไตเรื้อรังระยะ 3 เพื่อชะลอการเสื่อมของไต. วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล 2568 ;31(1): 144–64.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ตีพิมพ์ในวารสารนี้เป็นลิขสิทธิ์ของผู้เผยแพร่ ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ท่านสามารถอ่านและใช้งานบทความเหล่านี้เพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการ เช่น การสอน การวิจัย หรือการอ้างอิง โดยต้องให้เกียรติแก่ผู้เขียนและวารสารอย่างเหมาะสม ห้ามนำบทความไปใช้หรือดัดแปลงโดยไม่ได้รับอนุญาต ข้อความที่แสดงในบทความเป็นความคิดเห็นของผู้เขียนแต่เพียงผู้เดียว ผู้เขียนมีความรับผิดชอบอย่างเต็มที่ต่อเนื้อหาและความถูกต้องของบทความ การนำไปใช้ซ้ำหรือตีพิมพ์ซ้ำอื่นๆ ต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
