การพัฒนาระบบบริการใส่ฟันเทียม ณ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ภายใต้รูปแบบ Changhan Model สำหรับผู้สูงอายุ อำเภอจังหาร จังหวัดร้อยเอ็ด
Development of Denture Services Delivery System at Sub-district Health Promoting Hospitals using the Changhan Model for the Elderly in Changhan District, Roi Et Province
คำสำคัญ:
การพัฒนาระบบบริการใส่ฟันเทียม, รูปแบบ Changhan Model, การลดระยะเวลารักษา, ความพึงพอใจต่อการใส่ฟันเทียมบทคัดย่อ
ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ ส่งผลให้ความต้องการใส่ฟันเทียมเพิ่มขึ้น แต่การเข้าถึงบริการ
ยังมีข้อจำกัดจากการรอคิวนาน ทำให้ผู้สูงอายุบางส่วนเลือกใช้บริการทำฟันเทียมกับผู้ที่ไม่ใช่ทันตแพทย์และเกิดปัญหาสุขภาพช่องปาก การวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการให้บริการใส่ฟันเทียมสำหรับผู้สูงอายุในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล เขตอำเภอจังหาร จังหวัดร้อยเอ็ด กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้สูงอายุอายุ 60 ปีขึ้นไปที่มีข้อบ่งชี้ในการใส่ฟันเทียม ความถี่ 75 คน คัดเลือกแบบเจาะจง เก็บข้อมูลระหว่างเดือนตุลาคม 2566
ถึงกันยายน 2568 โดยประเมินการเข้าถึงบริการและความพึงพอใจต่อการใส่ฟันเทียม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ จำนวน ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบบริการที่พัฒนาขึ้นช่วยเพิ่มการเข้าถึงบริการใส่ฟันเทียมของผู้สูงอายุในพื้นที่ ลดจำนวนขั้นตอนการรับบริการจาก 5 ขั้นตอนเหลือ 3 ขั้นตอน และลดระยะเวลาการรักษาจาก 10–12 สัปดาห์ เหลือ
4–6 สัปดาห์ ผู้สูงอายุมีความพึงพอใจในระดับมากถึงมากที่สุด โดยมีความพึงพอใจด้านความสามารถในการเคี้ยวอาหาร การใช้งานฟันเทียมโดยไม่เกิดอาการบาดเจ็บ ความสวยงาม และการออกเสียง คิดเป็นร้อยละ 80.0, 84.0, 81.3 และ 68.0 ตามลำดับ
สรุปได้ว่า รูปแบบการให้บริการใส่ฟันเทียมในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลสามารถเพิ่มการเข้าถึงบริการ ลดขั้นตอนและระยะเวลาการรักษา ตลอดจนสร้างความพึงพอใจแก่ผู้สูงอายุ จึงเป็นแนวทางที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการให้บริการ ลดความแออัดของโรงพยาบาล และสนับสนุนการพัฒนานโยบายการดูแลสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุในชุมชน
Downloads
เอกสารอ้างอิง
คณะทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล.สิทธิการรักษาทางทันตกรรมที่จัดให้โดยรัฐในประเทศไทย[อินเทอร์เน็ต] 2569 [อ้างเมื่อ 22 พฤษภาคม 2569].
จาก:https://dt.mahidol.ac.th/wp-content/uploads/2024/03/CM-20240307.pdf
สุณี วงศ์คงคาเทพ. การใช้บริการใส่ฟันเทียมของผู้สูงอายุไทย ปี 2552. วิทยาสารทันตสาธารณสุข 2555; 17(2): 45-59.
กุลนันทน์ พุ่มไม้ และปิยะนารถ จาติเกตุ. ขบวนการไตร่ตรองของผู้ใช้บริการหมอฟันพื้นบ้านโดยใช้แบบจำลองโน้มน้าวใจ. เชียงใหม่ทันตแพทยสาร 2560; 38(2):139-50.
เยาวเรศ วงศาสุลักษณ์, ณัฐมนัสนันท์ ศรีทอง. การศึกษาการใช้บริการสุขภาพช่องปากในผู้สูงอายุไทย.วารสารวิชาการสาธารณสุข 2567; 33(1): 49-62.
Akl MA, Stendahl CG. Removable partial denture frameworks in the age of digital dentistry: A review of the literature. Prosthesis 2022; 4(2): 184–201. DOI: 10.3390/prosthesis4020019
Chu KY. Access to denture restoration services under removable dentures subsidy program for adults aged 65 years and older in Taiwan. BMC Health Services Research 2022; 22(1): 90.
DOI: 10.1186/s12913-022-07504-6.
สำนักทันตสาธารณสุข กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.รายงานผลการสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติ ครั้งที่ 9 ประเทศไทย พ.ศ.2566. นนทบุรี: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2567
สุวัฒน์ ตันยะ, พัชราวรรณ ศรีศิลปนันทน์, ธิดาพร แซ่ลิ่ม . สภาวะการใส่ฟันเทียมและการเข้ารับบริการใส่ฟันเทียมในผู้สูงอายุชนบทในภาคเหนือของประเทศไทย. วารสารพฤฒาวิทยาและเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ
; 19: 64-72
Kemmis S, McTaggart R, editors. The action research planner. Victoria, Australia: Deakin University Press; 1988.
ภัสรา รัตนะ. การพัฒนาระบบบริการทันตกรรมใส่ฟันเทียมที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลใกล้บ้าน
ภายใต้รูปแบบ Huaiyot Model. วารสารวิชาการสาธารณสุข 2565; 31(2): 282–288.
นริศรา จิตประสพ.การศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมการใช้ฟันเทียมและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ
อำเภอบันนังสตา จังหวัดยะลา. วารสารศาสตร์สาธารณสุขและนวัตกรรม 2568; 5(1): 1-15.
วสัน จันแดง. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจเข้ารับบริการทำฟันเทียมของผู้สูงอายุที่โรงพยาบาลป่าพะยอม จังหวัดพัทลุง. วารสารสมาคมนวัตรกรรมการพยาบาลและสุขภาพ 2568; 1(3): 1-13.
เพิ่มรัตนะ สรีระเทวิน. การเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้สูงอายุในเขตอำเภอเมือง จังหวัดเพชรบูรณ์. วารสารทันตาภิบาล 2562; 30(1): 151-166.
ชุลีพร เผ่านิ่มมงคล. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความต้องการเข้ารับบริการทันตกรรมของผู้สูงอายุในเขตองค์การบริหารส่วนตำบลบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ.วารสารพฤฒาวิทยาและเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ 2561; 17:
-19.
สุภาพร แสงอ่วม, นิทรา กิจธีระวุฒิวงษ์, ภูดิท เตชาติวัฒน์, ชญานินท์ ประทุมสูตร, กันยารัตน์ คอวนิช . ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้สูงอายุในเขตภาคเหนือตอนล่าง ประเทศไทย. เชียงใหม่ทันตสาร 2558; 36(1): 53-61.
มารุต ภู่เพนียด, ณปภา ประยูรวงษ์.ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการเข้าถึงบริการทันตกรรมของผู้สูงอายุจังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารศรีปทุมปริทัศน์ 2561; 18(2): 66–75.
โสภณ เหลี่ยมสมบัติ, ทรงวุฒิ ตวงรัตนพันธ์. รูปแบบบริการทันตกรรมกับการเข้าถึงบริการและภาวะสุขภาพช่องปากผู้สูงอายุ: พื้นที่ศึกษาแห่งหนึ่งจังหวัดเพชรบูรณ์. วิทยาสารทันตแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น 2566; 26(1): 44-55.
พรพรรณ ตั้งวงศ์. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการให้บริการทันตกรรมในหน่วยบริการปฐมภูมิ ในเขตสุขภาพที่ 11.
วารสารสมาคมนวัตรกรรมการพยาบาลและสุขภาพ 2568; 1(3): 1-12.
อนงค์ เพชรล้ำ. การประเมินผลโครงการพัฒนาระบบบริการใหม่ ฟันเทียมทันใจ ห่วงใยชุมชน อำเภอเกษตรสมบูรณ์ จังหวัดชัยภูมิ. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม 2560; 11(26): 44-61.
สุปรียา เครือสาร. การบริหารจัดการระบบบริการสุขภาพช่องปาก อำเภอหล่มสักจังหวัดเพชรบูรณ์(ปี2560-2561) ตามกรอบแนวคิด 6 เสาหลักของระบบสุขภาพ. วารสารทันตาภิบาล 2562; 30(1): 120-130.
ดนัย ยอดสุวรรณ. ฟันเทียมทั้งปาก 1. พิมพ์ครั้งที่ 1. ขอนแก่น: โรงพิมพ์คลังนานาวิทยา; 2560.
พรพจน์ เจียงกองโค. เทคนิคการทำฟันเทียมทั้งปาก 2 ครั้ง.พิมพ์ครั้งที่ 1. พิษณุโลก: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2569.
Paulino MR, Alves LR, Gurgel BC, Calderon PS. Simplified versus traditional techniques for complete denture fabrication: A systematic review. J Prosthet Dent 2015; 113(1): 12-16.
DOI: 10.1016/j.prosdent.2014.08.004
Fernández E, Rivero MG, Díaz-Yokens M, Padilla P. Traditional versus simplified impression methods for complete dentures: critical appraisal of evidence. Odontología Vital 2021; 34: 57-64. DOI:10.59334/ROV.v1i34.427
Carlsson GE. Critical review of some dogmas in prosthodontics. Journal of Prosthodontic Research 2009; 53: 3-10. DOI: 10.1016/j.jpor.2008.08.003
Ida Y, Yamashita S. Analysis of the relevant factors associated with oral health-relate quality of life in elderly denture wearers. Journal of Prosthodontic Research 2022; 66(1): 93–100.
DOI: 10.2186/jpr.JPR_D_20_00311
William JO. Dental materials and their selection. 4th ed. Michigan: Quintessence Publishing Co, Inc; 2008.
Rhoads JE, Rudd KD, Morrow RM. Dental laboratory procedures: fixed partial dentures. St. Louis: The C.V. Mosby company;1986.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ตีพิมพ์ในวารสารนี้เป็นลิขสิทธิ์ของผู้เผยแพร่ ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ท่านสามารถอ่านและใช้งานบทความเหล่านี้เพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการ เช่น การสอน การวิจัย หรือการอ้างอิง โดยต้องให้เกียรติแก่ผู้เขียนและวารสารอย่างเหมาะสม ห้ามนำบทความไปใช้หรือดัดแปลงโดยไม่ได้รับอนุญาต ข้อความที่แสดงในบทความเป็นความคิดเห็นของผู้เขียนแต่เพียงผู้เดียว ผู้เขียนมีความรับผิดชอบอย่างเต็มที่ต่อเนื้อหาและความถูกต้องของบทความ การนำไปใช้ซ้ำหรือตีพิมพ์ซ้ำอื่นๆ ต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
