Effects of an enhancement adaptation program applying Roy Adaptation Model on the adaptation and self-efficacy of family caregivers
ผลของโปรแกรมส่งเสริมการปรับตัวตามแนวคิดของรอยต่อความสามารถในการปรับตัวและการรับรู้ความสามารถในการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองของญาติผู้ดูแล
Keywords:
Roy’s adaptation, Adaptation, Perceived self-efficacy, Stroke’ family caregiversAbstract
This quasi-experimental study examined the effects of an adaptation promotion program based on Roy’s Adaptation Model on adaptation ability and perceived caregiving ability among stroke caregivers. The sample consisted of 50 caregivers of patients with ischemic or obstructive stroke who were selected from hospitals in Si Samrong District, Sukhothai Province. They were divided into the control group (n = 25) received usual nursing care, while the experimental group (n = 25) received the adaptation promotion program based on Roy’s Adaptation Model for a period of 12 weeks. The research instruments included an adaptation ability assessment form and a perceived caregiving ability assessment form for stroke caregivers. Reliability was tested using Cronbach’s alpha coefficient, which yielded values of .86 and .88, respectively. Data were analyzed using descriptive statistics, paired t tests, independent t-tests, and chi-square test.
The results showed that the mean adaptation ability score of the experimental group after receiving the program was significantly higher than that before receiving the program (p < .001). The mean adaptation ability score of the experimental group after receiving the program was also significantly higher than that of the control group (p < .05). In addition, the mean perceived caregiving ability score of stroke caregivers in the experimental group after the intervention was significantly higher than that before receiving the program (p < .001). The mean perceived caregiving ability score in the experimental group after receiving the program was also significantly higher than that of the control group (p < .001). The proportion of stroke caregivers who had adaptation ability after receiving the program was significantly higher than before receiving the program
(X² = 50.00, p < .001).
The results showed that the program based on Roy’s Adaptation Model improved caregivers’ adaptation and self-efficacy in caring for stroke patients. This program can be applied in other similar contexts.
Downloads
References
World Stroke Organization. World Stroke Organization [cited 2026 Mar 19].
Available from: https://www.world-stroke.org/world-stroke-day-campaign/about-stroke/impact-of-stroke
กรมการแพทย์. ตัวชี้วัดที่ 018.1: อัตราตายของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง (Stroke: I60-I69). 2567 [อ้างเมื่อ 19 มีนาคม 2569].
จาก: https://healthkpi.moph.go.th/kpi2/kpi/index/?id=2139&kpi_year=2567&utm_source=chatgpt.com
กระทรวงสาธารณสุข. สถิติสาธารณสุข พ.ศ. 2561. นนทบุรี: กองยุทธศาสตร์และแผนงาน กระทรวงสาธารณสุข; 2562.
สถาบันประสาทวิทยา ชมรมพยาบาลโรคระบบประสาทแห่งประเทศไทย. แนวทางการพยาบาลโรคหลอดเลือดสมอง สำหรับพยาบาลทั่วไป. กรุงเทพฯ: สถาบันประสาทวิทยา; 2550.
กุลพัฒน์ วีรสาร, บรรณาธิการ. คู่มือในการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองแตก. ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: สถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย์; 2562.
อาจารีย์ จันทร์พานิชย์, วรรณรัตน์ ลาวัง, ชนัญชิดาดุษฎี ทูลศิริ. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อมุมมองเชิงบวกจากการดูแลของญาติผู้ดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง. วารสารการพยาบาลและการศึกษา 2561; 11(2): 61–73.
Sohkhlet G, Thakur K, David SI, Verma P, Jadav V, S J, et al. Stress in Caregivers of Stroke Patients During Rehabilitation: An Observational Study. Cureus 2023; 15(4): e37410. DOI: 10.7759/cureus.37410
ฟางฟาน เซียน, นิภาวรรณ สามารถกิจ, เขมารดี มาสิงบุญ. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อภาระการดูแลของญาติผู้ดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง ในเมืองเหวินโจว ประเทศจีน. วารสารไทยเภสัชศาสตร์และวิทยาการสุขภาพ 2567; 19(1): 81–88.
Aguiló S, Lopez-Barbeito B, García E, Aguiló J. Stress Management in Primary Caregivers: A Health Challenge. Transactions on Engineering and Computing Sciences 2017; 5(4).
DOI: 10.14738/tmlai.54.3292
ผ่องพักตร์ จันทร์ศิริ. ความรู้สึกเป็นภาระในผู้ดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองในระยะกลาง ที่มารับการรักษาที่โรงพยาบาลโกสุมพิสัย. วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม 2564; 18(2): 72–80.
Morimoto T, Schreiner AS, Asano H. Caregiver burden and health-related quality of life among Japanese stroke caregivers. Age Ageing. 2003; 32(2): 218–23. DOI: 10.1093/ageing/32.2.21812.
Boonsin S, Deenan A, Wacharasin C. Factors Influencing the Burden of Family Caregiving for Survivors of Stroke. Pacific Rim International Journal of Nursing Research 2021; 25(1): 102–13.
Bandura A. Self-efficacy: the exercise of control. New York: W.H. Freeman and Company; 1997.
Phongtankuel V, Moxley J, Reid MC, Adelman RD, Czaja SJ. The Relationship of Caregiver Self-efficacy to Caregiver Outcomes: A Correlation and Mediation Analysis. Aging Ment Health 2023; 27(7): 1322–8. DOI: 10.1080/13607863.2022.2118666
Feigin VL, Lawes CM, Bennett DA, Anderson CS. Stroke epidemiology: a review of population-based studies of incidence, prevalence, and case-fatality in the late 20th century. Lancet Neurol 2003; 2(1): 43–53. DOI: 10.1016/S1474-4422(03)00266-7
พงศ์ศักดิ์ ธรรมกุลศักดิ์, วัลภา อรัญนะภูมิ, วรณัน ธีร์สุดาพรรณ, ปารย์วัชร จิตอารีย์. การประยุกต์ใช้แบบจำลองการปรับตัวของรอยกับการพยาบาลผู้ป่วยภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดชนิดเอสทีไม่ยกที่มีภาวะหัวใจล้มเหลว: กรณีศึกษา. วารสารโรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ 2567; 9(2): 1–10.
พรรณทิพา ขำโพธิ์, ชนิตา แป๊ะสกุล, กฤชมน เมธาธิรัตน์. ความสัมพันธ์ระหว่างความเข้มแข็งในการมองโลกและคุณภาพชีวิต ของผู้ดูแลผู้ป่วยเด็กโรคมะเร็ง. วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล 2568; 31(3): 76–93.
จิณห์จุฑา ชัยเสนา ดาลลาส, นุชนาถ แก้วมาตร, พิชามญชุ์ ปุณโณทก, จันทนา เกิดบางแขม, สาวิตรี หลักทอง, ปณิชา พลพินิจ. ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยคัดสรรกับความผาสุกทางใจของผู้ดูแล เด็กออทิสติกในภาคตะวันออกของประเทศไทย. วารสารกรมการแพทย์ 2563; 45(2): 31–37.
Aman Z, Liew SM, Ramdzan SN, Philp I, Khoo EM. The impact of caregiving on caregivers of older persons and its associated factors: a cross-sectional study. Singapore Med J 2020; 61(5): 238–45.
DOI: 10.11622/smedj.2019100
อนันต์ พวงคำ, ดวงสุดา สุวรรณศรี, ธนพร แย้มศรี, มนธิดา แสงเรืองเอก, รุ่งอรุณ โทวันนัง. ผลกระทบของผู้ป่วยและญาติผู้ดูแล : ปัจจัยที่เกี่ยวข้องและความต้องการของญาติผู้ดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรังระยะสุดท้ายที่บ้าน. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลศรีสะเกษ สุรินทร์ บุรีรัมย์ 2563; 35(2): 303–16.
Jaracz K, Grabowska-Fudala B, Górna K, Jaracz J, Moczko J, Kozubski W. Burden in caregivers of long-term stroke survivors: Prevalence and determinants at 6 months and 5 years after stroke. Patient Educ Couns 2015; 98(8): 1011–6. DOI: 10.1016/j.pec.2015.04.008
ศรัณยา แสงมณี, มณี อาภานันทิกุล, ยุพาพิน ศิรโพธิ์งาม. กรณีศึกษา: การปรับตัวของญาติผู้ดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่ทำงานนอกบ้าน. วารสารวิจัยและนวัตกรรมทางการพยาบาล 2555; 18(1): 119–33.
สุรีย์พร โพธิ์ช่วย, พัชราพร เกิดมงคล, ขวัญใจ อำนาจสัตย์ซื่อ, พิชัย จันทร์ศรีวงศ์. ผลของโปรแกรมส่งเสริมการปรับตัวต่อคุณภาพชีวิตผู้ป่วยมะเร็งเต้านมที่ได้รับยาเคมีบำบัด. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล (วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี กรุงเทพ) 2563; 36(3): 105–22.
นุชจรินทร์ ไชยสัจ. ผลของการเตรียมความพร้อมของผู้ดูแลต่อการปรับตัวในการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้ายในชุมชน. วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม 2561; 15(3): 45–54.
Cochran WG. Sampling Techniques. 3rd ed. New York: John Wiley & Sons; 1977.
บุญใจ ศรีสถิตย์นรากูร. ระเบียบวิธีการวิจัยทางพยาบาลศาสตร์. ครั้งที่ 4. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2550.
Bujang MA, Omar ED, Baharum NA. A Review on Sample Size Determination for Cronbach’s Alpha Test: A Simple Guide for Researchers. Malays J Med Sci 2018; 25(6): 85–99. DOI: 10.21315/mjms2018.25.6.9
สมพร มีมะโน, จตุพร เสือมี, สุนี จิรสมิทธา. ผลของโปรแกรมการพยาบาลตามทฤษฏีของรอยต่อพฤติกรรมการปรับตัว และระดับการควบคุมโรคหืด. พุทธชินราชเวชสาร 2561; 35(2): 215–81.
Chen L. Effectiveness of the Roy adaptation model-based nursing intervention in improving physiological, psychological, and social outcomes in patients with Parkinson’s disease. BMC Neurol 2025; 25(1): 219. DOI: 10.1186/s12883-025-04232-2
Bartoli D, Petrosino F, Nuccio E, Damico V, Rago C, Veronese M, et al. The Impact of a Video-Educational and Tele-Supporting Program on the Caregiver–Stroke Survivor Dyad During Transitional Care (D-STEPS: Dyadic Support Through Tele-Health and Educational Programs in Stroke Care): A Longitudinal Study Protocol. Healthcare 2025; 13(16): 2039. DOI: 10.3390/healthcare13162039
ภาสิกา กิมหงษ์, ดวงกมล วัตราดุลย์, อรอุมา ชุติเนตร. ผลของโปรแกรมดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะเปลี่ยนผ่านต่อความพร้อมและภาระในการดูแลของญาติผู้ดูแล. วารสารพยาบาลตำรวจและวิทยาศาสตร์สุขภาพ 2567; 16(1): 52–66.
Xu Q, Ma J, Zhang Y, Gan J. Family resilience and social support as mediators of caregiver burden and capacity in stroke caregivers: a cross-sectional study. Front Psychol 2024; 15: 1435867.
DOI: 10.3389/fpsyg.2024.1435867
Chaknum P, Harnirattisai T, Somprasert C, Chiang LC. Development of the Family-Based Care Model for Stroke Survivors to Promote Healthy Family Dynamics: Participatory Action Research. Pacific Rim International Journal of Nursing Research 2023; 27(2): 244–59. DOI: 10.60099/prijnr.2023.262033
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Community Health Development Quarterly Khon Kaen University
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Articles in this journal are copyrighted by the x may be read and used for academic purposes, such as teaching, research, or citation, with proper credit given to the author and the journal.use or modification of the articles is prohibited without permission.
statements expressed in the articles are solely the opinions of the authors.
authors are fully responsible for the content and accuracy of their articles.
other reuse or republication requires permission from the journal."
