กลยุทธ์การคัดกรอง ค้นหา และฟื้นฟูผู้ใช้ ผู้เสพ และผู้ป่วยยาเสพติด โดยใช้ชุมชน และเครือข่ายเป็นศูนย์กลางในจังหวัดอำนาจเจริญ
คำสำคัญ:
การใช้สารเสพติด, ความผิดปกติจากการใช้สารเสพติด, การบำบัดฟื้นฟูโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน, การคัดกรองและค้นหา, การป้องกันการกลับไปเสพซ้ำบทคัดย่อ
เป็นการวิจัย และพัฒนามีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบัน ปัญหา และความต้องการ พัฒนากลยุทธ์ ทดลองใช้กลยุทธ์ และเพื่อปรับปรุง และเผยแพร่กลยุทธ์การคัดกรอง ค้นหา และฟื้นฟูผู้ใช้ ผู้เสพ และผู้ป่วยยาเสพติดโดยใช้ชุมชน และเครือข่ายเป็นศูนย์กลางในจังหวัดอำนาจเจริญ การศึกษาแบ่ง 4 ระยะ ดำเนินการตั้งแต่เดือนธันวาคม 2566-ธันวาคม 2567 กลุ่มตัวอย่างสำหรับการสำรวจความต้องการจำเป็น 350 คน ผู้ร่วมวิจัย 1,680 คน เข้ารับการตรวจคัดกรอง 267,360 คน และประเมินความพึงพอใจ 252 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม แบบประเมิน แบบบันทึกและแนวคำถามสำหรับการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการศึกษาพบว่า 1) ผลการศึกษาสภาพปัจจุบัน ปัญหา พบว่า ความต้องการจำเป็นสำหรับการคัดกรอง ค้นหา และฟื้นฟูผู้ใช้ ผู้เสพ และผู้ป่วยยาเสพติด โดยใช้ชุมชน และเครือข่ายเป็นศูนย์กลาง ได้แก่ การสนับสนุนจากผู้นำชุมชน และองค์กรท้องถิ่น และนโยบาย และแผนงานที่ชัดเจน 2) การพัฒนากลยุทธ์การคัดกรอง ค้นหา และฟื้นฟูผู้ใช้ ผู้เสพ และผู้ป่วยยาเสพติด พบว่า มีกระบวนการดำเนินงาน 7 ขั้นคือ (1) การเตรียมการ (2) การค้นหา และคัดกรอง (3) สรุปผลการตรวจคัดกรอง และการคืนข้อมูลแก่ชุมชน (4) การบำบัดรักษาตามรูปแบบ CBTx และสรุปผลการบำบัด (5) การส่งต่อความยั่งยืนและประเมินความพึงพอใจของผู้เสพ ผู้ใช้ และผู้ป่วยยาเสพติด ครอบครัว และชุมชน (6) การติดตามเพื่อเฝ้าระวังการกลับมาเสพซ้ำ และ (7) การประเมินแบบเสริมพลังเครือข่าย 3)หลังการทดลองใช้กลยุทธ์ฯ พบว่า ผู้เข้ารับการตรวจคัดกรองส่วนใหญ่ (กว่า 99.62%) อยู่ในกลุ่มปกติ มีเพียง 0.38% (1,007 คน) เท่านั้นที่ผลตรวจเป็นบวก (Positive) เป็นผู้ติด (ติดยาเสพติด) 253 คน (25.89%) มีเพียง 20.56% (160 คน) เท่านั้นที่บำบัดครบ 9 ครั้ง และยังมีผลตรวจปัสสาวะบวก 52.44% (408 คน) บำบัดครบ และอัตราการกลับไปเสพซ้ำโดยรวม คิดเป็น 4.94% (38 คน) และ 4) การปรับปรุง และเผยแพร่พบว่า ในขั้นตอนนี้ได้เพิ่มกลยุทธ์ฯ ขั้นการประเมินเสริมพลังเครือข่ายเพื่อเน้นการมีส่วนร่วม สร้างความเป็นเจ้าของ และเสริมศักยภาพของเครือข่าย
Downloads
เอกสารอ้างอิง
United Nations Office on Drugs and Crime. World Drug Report 2022 [internet] 2022 [cited 2024 SEP 12]. Available from: https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/world-drug-report-2022.html
Phufa Enterprise. สรุป World Drug Report 2022 – ภูฟ้าเรสท์โฮม [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [อ้างเมื่อ 17 กันยายน 2568]. จาก:https://www.phufaresthome.com/blog/world-drug-report-2022-summary/
โรงพยาบาลธัญญารักษ์ขอนแก่น. รายงานประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2564 โรงพยาบาลธัญญารักษ์ขอนแก่น. [internet] 2021 [อ้างเมื่อ 12 กันยายน 2566]. จาก https://shorturl.asia/GYzI5
เขตตรวจราชการ กระทรวงมหาดไทย เขต 13 และ 14. สรุปผลการตรวจราชการของผู้ตรวจราชการกระทรวงมหาดไทยที่สามารถถอดบทเรียนการดำเนินงานของจังหวัดที่เป็นแบบอย่างได้ (Best Practice). [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [อ้างเมื่อ 12 กันยายน 2566]. จาก http://www.stabundamrong.go.th/web/Best_Practice/best51.pdf
Secretariat of the Committee on Treatment and Rehabilitation of Drug Addicts, Ministry of Public Health. Guidelines for the Treatment and Rehabilitation of Drug Addicts under the Narcotics Code (Revised Edition). Secretariat of the Committee on Treatment and Rehabilitation of Drug Addicts, Ministry of Public Health: Nonthaburi; 2024.
United Nations Office on Drugs and Crime; World Health Organization. Principles of drug dependence treatment. Geneva: WHO; 2008.
Teng-Calleja M, Jocson M.R, Acosta A, Ocampo W. MT, Bertulfo M.DJ, Hechanova MR. Examining the impact of community-based behavioral drug treatment: A case study from the Philippines. The Journal of Behavioral Science Division [2651-2246] 2020; 2(15): 1-15.
สุกุมา แสงเดือนฉาย, วันเพ็ญ ใจปทุม, สำเนา นิลบวรพ์, สุวภัทร คงหอม. คู่มือโปรแกรมการบำบัดความคิดและพฤติกรรมในผู้ป่วยเมทแอมเฟตามีน [อินเทอร์เน็ต] 2557 [อ้างเมื่อ 12 กุมภาพันธ์ 2568]. จาก: https://www.pmnidat.go.th/thai/downloads/handbook/58/1-57.pdf
สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี (สบยช.). ข้อมูลการให้บริการ ด้านการบำบัดรักษาผู้ป่วยยาเสพติด ปีงบประมาณ 2564-2568. [อินเทอร์เน็ต] 2557 [อ้างเมื่อ 12 กุมภาพันธ์ 2568]. จากhttps://www.pmnidat.go.th/thai/index.php?option=com_content&task=view&id=5917&Itemid=53
คลังความรู้สุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต. แนวทางการเฝ้าระวัง! ค้นหา ส่งต่อ บำบัด และดูแลติดตามผู้ป่วยยาเสพติดที่มีอาการทางจิต. [อินเทอร์เน็ต] 2562 [อ้างเมื่อ 20 พฤศจิกายน 2567]. จาก: https://dmh-elibrary.org/items/show/269
ราศรี อาษาจิตร, สุจิตตา ฤทธิ์มนตรี. การพัฒนารูปแบบการบำบัดรักษาผู้ติดสารเสพติดโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน : กรณีศึกษาชุมชนแห่งหนึ่งในอำเภอป่าติ้ว จังหวัดยโสธร. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ [วารสารออนไลน์] 2566; 6(2): 244–257.
Khumlit P, Naklang S, Sukkasem T. The development of a family and community‑based treatment and rehabilitation model for substance users. JTNMC [serial online] 2024; 39(2): 298–311. doi:10.60099/jtnmc.v39i02.269039.
Thongjerm N, Sakulmanon T, Sittisarn L. Development of a community-based rehabilitation model for substance users. Journal of Boromarajonani College of Nursing, Surin. [serial online] 2023; 13(2): 17–30. [cited 2025 Feb 20] Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/bcnsurin/article/view/264575
Barker N, Bryan G, Karlan D, Ofori‑Atta A, Udry C. Cognitive Behavioral Therapy among Ghana’s Rural Poor Is Effective Regardless of Baseline Mental Distress. Am Econ Rev Insights [serial online] 2022; 4(4): 527–545. [cited 2025 Feb 20] doi:10.1257/aeri.20210612.
Graves BD, Mogelvang R. “Community‑based substance use treatment programs for reentering justice‑involved adults: A scoping review.” Drug and Alcohol Dependence Reports [serial online] 2024; 10: 100221. doi: 10.1016/j.dadr.2024.100221
Liu TH, Li SD, Xiong R. The Drug Addiction Treatment System in China: Promises and Controversies. Asian Journal on Addictions [serial online] 2023; 1(1): 12. [cited 2025 Feb 20] doi:10.58896/aja.v1i1.5
Magill M, Kiluk BD, Ray LA. Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy for Alcohol and Other Drug Use Disorders: Is a One‑Size-Fits-All Approach Appropriate? Subst Abuse Rehabil [serial online] 2023; 14: 50–59. [cited 2025 Feb 20] doi:10.2147/SAR.S362864
Promsit S. Success Mechanisms and Factors Affecting Rehabilitation of Drug Addicts with Community Participation: A Case Study in Chaiyaphum Province. Interdisciplinary Academic and Research Journal [serial online] 2024; 4(5): 527–546. [cited 2025 Feb 22] doi:10.60027/iarj.2024.277386
Boness, C. L., Votaw, V. R., Schwebel, F. J., Moniz-Lewis, D. I. K., McHugh, R. K., Witkiewitz, K. An evaluation of cognitive behavioral therapy for substance use disorders: A systematic review and application of the society of clinical psychology criteria for empirically supported treatments. Clinical Psychology: Science and Practice. 2023; 30(2): 129. doi: 10.1037/cps0000131
E Childs, K B Biello, P K Valente, P Salhaney, D L Biancarelli, J Olson, J J Earlywine, et al. Implementing harm reduction in non-urban communities affected by opioids and polysubstance use: A qualitative study exploring challenges and mitigating strategies. Int J Drug Policy [serial online] 2020; 16(90): 103080. doi: 10.1016/j.drugpo.2020.103080
Maarefvand M, Eghlima M, Rafiey H, Rahgozar M, Tadayyon N, Deilamizadeh A, et al. "Community-based relapse prevention for opiate dependents: a randomized community controlled trial." Community Ment Health J [serial online] 2015; 51: 21-29. doi: 10.1007/s10597-014-9772-1
O’Connor AM, Cousins G, Durand L, Barry J, Boland F. Retention of patients in opioid substitution treatment: a systematic review. PLoS ONE [serial online] 2020; 15(5): e0232086. [cited 2025 Feb 25] doi: 10.1371/journal.pone.0232086
Best D., Laudet B.A. The potential of recovery capital. London: RSA, 2010. [Internet] 2010 [cited 2025 Feb 25]. Available from: https://shorturl.asia/oI0c7
Zimmerman MA. Empowerment theory: Psychological, organizational and community levels of analysis. In: Rappaport J., Seidman E. (eds) Handbook of community psychology. Boston, MA: Springer US, 2000. p. 43-63. doi: 10.1007/978-1-4615-4193-6_2
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 วารสารการพัฒนาสุขภาพชุมชน มหาวิทยาลัยขอนแก่น
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ตีพิมพ์ในวารสารนี้เป็นลิขสิทธิ์ของผู้เผยแพร่ ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0) ท่านสามารถอ่านและใช้งานบทความเหล่านี้เพื่อวัตถุประสงค์ทางวิชาการ เช่น การสอน การวิจัย หรือการอ้างอิง โดยต้องให้เกียรติแก่ผู้เขียนและวารสารอย่างเหมาะสม ห้ามนำบทความไปใช้หรือดัดแปลงโดยไม่ได้รับอนุญาต ข้อความที่แสดงในบทความเป็นความคิดเห็นของผู้เขียนแต่เพียงผู้เดียว ผู้เขียนมีความรับผิดชอบอย่างเต็มที่ต่อเนื้อหาและความถูกต้องของบทความ การนำไปใช้ซ้ำหรือตีพิมพ์ซ้ำอื่นๆ ต้องได้รับอนุญาตจากวารสาร
