การพัฒนารูปแบบการควบคุมระดับความดันโลหิตในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง โดยการจัดการตนเองและการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลช่างปี่ อำเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์

เสาวภา  สิงจานุสงค์

ผู้แต่ง

เสาวภา สิงจานุสงค์ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลช่างปี่ สำนักงานสาธารณสุขอำเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์

คำสำคัญ:

โรคความดันโลหิตสูง, การควบคุมความดันโลหิต, การจัดการตนเอง, การมีส่วนร่วมของชุมชน, รูปแบบการดูแล

บทคัดย่อ

การวิจัยแบบผสมผสานนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการจัดการตนเองและการมีส่วนร่วมของชุมชน พัฒนาและประเมินรูปแบบควบคุมความดันโลหิต ดำเนินการ 3 ระยะ เดือนมีนาคม 2568–มีนาคม 2569 ในผู้ป่วย 187 คน และภาคีเครือข่าย 179 คน เครื่องมือคือแบบสอบถาม แบบบันทึกความดันโลหิต แบบประเมิน และการสัมภาษณ์ มีค่า IOC 0.67–1.00 และค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค 0.79–0.86 วิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนา สหสัมพันธ์ การทดสอบความแตกต่าง การเปรียบเทียบก่อน–หลัง และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า การจัดการตนเอง (Mean = 3.26, SD = 0.44) และการมีส่วนร่วมของชุมชน (Mean = 3.95, SD = 0.71) อยู่ระดับปานกลาง อายุสัมพันธ์ทางลบกับการจัดการตนเอง (rₛ = −0.485) ส่วนระยะเวลาที่ทราบว่าป่วยสัมพันธ์ทางบวก (rₛ = 0.417; p < .001) รูปแบบมี 7 องค์ประกอบและ 8 ขั้นตอน เชื่อมการประเมิน การเสริมทักษะ แผนดูแลร่วมกับครอบครัว การเยี่ยมบ้าน กิจกรรมชุมชน การสนับสนุนจากท้องถิ่น และการประเมินผล หลังใช้รูปแบบ ความดันโลหิตซิสโตลิกลดจาก 151.62 ± 8.74 เป็น 135.48 ± 7.92 มิลลิเมตรปรอท และไดแอสโตลิก
ลดจาก 91.36 ± 6.28 เป็น 82.14 ± 5.74 มิลลิเมตรปรอท พฤติกรรมการจัดการตนเองเพิ่มเป็น 4.18 ± 0.39 คะแนน ทุกผลลัพธ์แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ (p < .001) ผู้ป่วยและภาคีเครือข่ายพึงพอใจระดับสูง (Mean = 4.30, SD = 0.41 และ Mean = 4.37, SD = 0.43) รูปแบบจึงเหมาะสำหรับการดูแลต่อเนื่องในบริการปฐมภูมิและชุมชน

ประวัติผู้แต่ง

เสาวภา สิงจานุสงค์, โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลช่างปี่ สำนักงานสาธารณสุขอำเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์

พยาบาลวิชาชีพชำนาญการ

เอกสารอ้างอิง

ขวัญชนก แสงแก้ว, สาวิตรี ศรีโฉม, วิลาสินีพร โคตวัตร์, อุทิศ นันทะมาตย์, และประเสริฐ ประสมรักษ์. (2568). ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมการดูแลและการควบคุมความดันโลหิตของผู้ป่วยความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้ ในโรงพยาบาลชานุมาน อำเภอชานุมาน จังหวัดอำนาจเจริญ. วารสารวิชาการเพื่อการพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิและสาธารณสุข, 3(1), 1–13.

จามจุรี จันทโพธิ์, และสุพัฒน์ อาสนะ. (2568). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับบทบาทในการป้องกันโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูงของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน จังหวัดอุดรธานี. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9: วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม, 19(3), 931–946.

จุฑาทิพย์ หีดแก้ว, เขมิกา สมบัติโยธา, และสุมัทนา กลางคาร. (2568). การพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้ โดยการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชน ตำบลหน้าเมือง อำเภอเกาะสมุย จังหวัดสุราษฎร์ธานี. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน, 11(4), 145–162.

ชลธาร ทองแสง, อารี บุตรสอน, และอนันต์ ไชยกุลวัฒนา. (2567). การพัฒนารูปแบบการดูแลตนเองของผู้ป่วยความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้ ตำบลบุ่งมะแลง อำเภอสว่างวีระวงศ์ จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารการศึกษา-สุขภาพและการจัดการสิ่งแวดล้อม, 9(4), 395–406.

รัตน์สุดา จิตระวัง. (2567). การพัฒนาแนวทางการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุที่มีภาวะความดันโลหิตสูงโดยการมีส่วนร่วมของครอบครัวและชุมชน ตำบลนาคู อำเภอนาคู จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ, 5(1), 44–52.

รุ่งทอง วัชรนุกูลเกียรติ, และวรรณกร ตาบ้านดู่. (2567). การพัฒนารูปแบบการสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการป้องกันโรคความดันโลหิตสูงในกลุ่มเสี่ยงวัยทำงานแบบมีส่วนร่วมของเครือข่าย อำเภอกระนวน จังหวัดขอนแก่น. วารสารสำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 7 ขอนแก่น, 31(1), 108–121.

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลช่างปี่. (2568). ข้อมูลความดัน งานวิจัย ปี 68. โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลช่างปี่ อำเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์.

อภิญญา อุบลสะอาด. (2567). ผลของโปรแกรมการจัดการตนเองในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่ควบคุมความดันโลหิตไม่ได้ โรงพยาบาลลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารการศึกษา-สุขภาพและการจัดการสิ่งแวดล้อม, 9(1), 596–605.

Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215.

Best, J. W. (1977). Research in education (3rd ed.). Prentice-Hall.

Bryant, K. B., Sheppard, J. P., Ruiz-Negrón, N., Kronish, I. M., Fontil, V., King, J. B., Pletcher, M. J., Bibbins-Domingo, K., Moran, A. E., McManus, R. J., & Bellows, B. K. (2020). Impact of self-monitoring of blood pressure on processes of hypertension care and long-term blood pressure control. Journal of the American Heart Association, 9(15), Article e016174. https://doi.org/ 10.1161/JAHA.120.016174

Glasgow, R. E., Lichtenstein, E., & Marcus, A. C. (2003). Why don’t we see more translation of health promotion research to practice? Rethinking the efficacy-to-effectiveness transition. American Journal of Public Health, 93(8), 1261–1267.

Grady, P. A., & Gough, L. L. (2014). Self-management: A comprehensive approach to management of chronic conditions. American Journal of Public Health, 104(8), e25–e31.

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610.

Powell, B. J., Fernandez, M. E., Williams, N. J., Aarons, G. A., Beidas, R. S., Lewis, C. C., McHugh, S. M., & Weiner, B. J. (2019). Enhancing the impact of implementation strategies in healthcare: A research agenda. Frontiers in Public Health, 7, Article 3. https://doi.org/10.3389/fpubh.2019.00003

Rifkin, S. B. (1996). Paradigms lost: Toward a new understanding of community participation in health programmes. Acta Tropica, 61(2), 79–92.

Sukpattanasrikul, S., Monkong, S., Leelacharas, S., Krairit, O., & Viwatwongkasem, C. (2022). Comparison of hypertensive outcomes after the implementation of self-management program for older adults with uncontrolled hypertension in Krabi, Thailand: A quasi-experimental study. Journal of Health Research, 36(4), 641–651.

World Health Organization. (2023). Global report on hypertension: The race against a silent killer. https:// www. who.int/publications/i/item/ 9789240081062