การพัฒนารูปแบบการดำเนินงานการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดโดยชุมชนเป็นศูนย์กลาง กรณีศึกษาในเขตโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแห่งหนึ่ง ในอำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์การดูแลผู้ป่วยยาเสพติด พัฒนารูปแบบการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดโดยชุมชนเป็นศูนย์กลาง และประเมินประสิทธิผลของการดำเนินงานพัฒนารูปแบบการดำเนินงานการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดโดยชุมชนเป็นศูนย์กลาง กรณีศึกษาในเขตโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแห่งหนึ่ง ในอำเภอลำปลายมาศ จังหวัดบุรีรัมย์  กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้ใช้สารเสพติดที่สมัครใจเข้าร่วมโครงการจำนวน 10 คน และภาคีเครือข่าย 35 คน รวมทั้งสิ้น 45 คน ดำเนินการวิจัยระหว่างเดือนเมษายน ถึง เดือนกันยายน พ.ศ. 2568 เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบคัดกรองผู้ใช้ยาเสพติดฯ  แบบประเมินความเครียด แบบประเมินคุณภาพชีวิต  แบบบันทึกการเข้าร่วมบำบัด และแบบติดตามผลการบำบัด วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ การแจกแจงความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน

ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการบำบัดและฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติดโดยชุมชนเป็นฐานที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 4 ขั้นตอนหลัก ได้แก่ 1) การค้นหาและคัดกรอง 2) การบำบัดฟื้นฟู 3) การฝึกอาชีพ และ 4) การติดตามช่วยเหลือ ผู้เข้าร่วมบำบัดครบตามเกณฑ์ร้อยละ 90.00 มีอัตราการหยุดเสพต่อเนื่องที่ 1, 3 และ 6 เดือน เท่ากับร้อยละ 80.00, 66.66 และ 70.00 ตามลำดับ ระดับความเครียดเฉลี่ยลดลงจาก  = 12.1, SD = 4.1 เหลือ  = 7.4, SD = 2.0 ขณะที่คะแนนคุณภาพชีวิตเฉลี่ยเพิ่มขึ้นจาก = 96.13, SD = 11.31 เป็น = 106.0, SD = 7.72

เห็นได้ว่ารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูโดยชุมชนเป็นศูนย์กลางมีประสิทธิภาพในการช่วยให้ผู้ใช้ยาเสพติดลด ละ เลิกการใช้สารเสพติด ลดระดับความเครียด และยกระดับคุณภาพชีวิต อีกทั้งยังสอดคล้องกับบริบทและวัฒนธรรมของชุมชน โดยเน้นการใช้หลักศาสนา การสร้างงานสร้างอาชีพ และระบบการติดตามต่อเนื่อง อันนำไปสู่การฟื้นฟูสมรรถภาพของผู้ใช้ยาเสพติดให้สามารถกลับมาดำรงชีวิตอย่างมีคุณค่า และเป็นกำลังสำคัญของสังคมได้อย่างยั่งยืน