การพัฒนาการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในสถานพยาบาลเอกชน จังหวัดระนอง

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา (1) สถานการณ์และปัญหาการใช้ยาอย่างสมเหตุผลสำหรับสถานพยาบาลเอกชน จังหวัดระนอง และ (2) ค้นหาสถานพยาบาลเอกชนต้นแบบด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในจังหวัดระนอง

ประชากรที่ใช้ในการศึกษา คือ ผู้ประกอบกิจการคลินิก 53 คน เก็บรวบรวมโดยใช้แบบประเมินตนเองด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผลสำหรับสถานพยาบาลเอกชนที่ไม่รับผู้ป่วยไว้ค้างคืน ที่ผู้วิจัยพัฒนามาจากแบบประเมินของสำนักสถานพยาบาลและการประกอบโรคศิลปะ ความตรงของเนื้อหา อยู่ระหว่าง 0.67-1.0 และอำนาจจำแนกรายข้ออยู่ระหว่าง 0.34-0.79 ความเชื่อมั่นสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค เท่ากับ 0.908 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา คือ การแจกแจงความถี่ และร้อยละ เก็บข้อมูลเชิงคุณภาพ โดยการสนทนากลุ่ม ประกอบด้วย ผู้แทนผู้ประกอบกิจการคลินิก จำนวน 9 คน และเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบงานสถานพยาบาล จำนวน 7 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา โดยมีระยะเวลาดำเนินการในปีงบประมาณ 2564-2565 ผลการศึกษาพบว่า (1) สถานการณ์และปัญหาการใช้ยาอย่างสมเหตุผลของสถานพยาบาลเอกชน (คลินิก) ในจังหวัดระนอง ส่วนใหญ่เป็นคลินิกเวชกรรม (ทั่วไป/เฉพาะทาง) สำหรับคลินิกเวชกรรมเฉพาะทาง พบว่า เป็นคลินิกสาขาเวชกรรมเฉพาะทางสาขากุมารเวชศาสตร์ และสาขาโสต คอ นาสิกวิทยามากที่สุด ผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่เป็นเจ้าของคลินิก รับทราบและเห็นด้วยเกี่ยวกับการใช้ยาอย่างสมเหตุผลสำหรับคลินิก สถานการณ์การใช้ยาอย่างสมเหตุผลในคลินิกโดยรวมอยู่ในระดับปานกลาง (กำลังดำเนินการ) โดยปัญหาและอุปสรรคที่พบในคลินิกที่พบมากที่สุดคือ ด้านระบบแจ้งเตือนการแพ้ยาเป็นแบบระบบ manual ทำให้เกิดความเสี่ยงต่อการสั่งจ่ายยาที่ผู้ป่วยแพ้ เนื่องจากไม่ได้ใช้ระบบ electronic รองลงมาคือ ปัญหาด้านการพัฒนาฉลากยา ฉลากยาเสริม และข้อมูลยาสู่ประชาชน (ฉลากยาไม่ได้บอกความแรงของยาที่ให้ผู้ป่วยได้ทราบ ไม่มีฉลากเสริม) และปัญหาด้านการรวบรวมและพัฒนาคำแนะนำต่าง ๆ ที่ช่วยให้การใช้ยาในผู้ป่วยกลุ่ม (ไม่ได้จัดทำคำแนะนำต่าง ๆ ในผู้ป่วยกลุ่มพิเศษแต่ละกลุ่ม) จากสถานการณ์และปัญหาดังกล่าวนำสู่การจัดทำแนวทางการพัฒนาระบบการใช้ยาอย่างสมเหตุผลสำหรับคลินิก จังหวัดระนอง ประกอบด้วย 1) การสร้างความเข้มแข็งของคณะกรรมการเภสัชกรรม โดยผู้ดำเนินการคลินิก เป็นกรรมการหลัก  2) การจัดทำฉลากยา ฉลากยาเสริม และข้อมูลยาสู่ประชาชน ให้จัดทำฉลากยาตามข้อกำหนดที่ระบุใน มาตรฐานฉลากยาสำหรับสถานพยาบาลเอกชน 3) การจัดหาเครื่องมือจำเป็นที่ช่วยให้เกิดการสั่งใช้ยาอย่างสมเหตุผล ให้ทบทวนรายการยาที่ผู้ป่วยใช้ประจำ และนำระบบเทคโนโลยีสารสนเทศมาประยุกต์ใช้ในการตรวจรักษา และจัดทำคำแนะนำ สำหรับโรคที่พบบ่อยในเวชปฏิบัติ 4) การสร้างความตระหนักรู้ของบุคลากรทางการแพทย์และผู้รับบริการ ให้มีป้ายประชาสัมพันธ์หรือป้ายเตือนภายในคลินิก ถึงการจ่ายยาปฏิชีวนะ 5) การดูแลด้านยาเพื่อความปลอดภัยของประชาชนกลุ่มพิเศษ ให้หลีกเลี่ยงการสั่งยาซ้ำซ้อน ที่ก่อให้เกิดอันตรายได้ง่าย และ 6) การส่งเสริมจริยธรรมและจรรยาบรรณทางการแพทย์ในการสั่งใช้ยา ให้งดเว้นการสั่งยาที่เป็นสูตรลับ และไม่ให้ผู้อื่นที่ไม่ใช่แพทย์เป็นผู้สั่งยาแทน พร้อมเผยแพร่แนวทางการพัฒนาดังกล่าวไปยังคลินิกกลุ่มเป้าหมายในการพัฒนา (2) การค้นหาคลินิกต้นแบบด้านการใช้ยาอย่างสมเหตุผล พบว่า คลินิกที่ผ่านการประเมินมาตรฐาน เป็นคลินิกเวชกรรม จำนวน 2 แห่ง