การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ติดสารเสพติดหลังจำหน่ายในระยะ Detox เพื่อป้องกันการเสพซ้ำ โรงพยาบาลโซ่พิสัย จังหวัดบึงกาฬ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสถานการณ์และปัญหาการดูแลผู้ติดสารเสพติดหลังจำหน่ายในระยะ Detox 2) พัฒนารูปแบบการดูแลผู้ติดสารเสพติดหลังจำหน่ายในระยะ Detox เพื่อป้องกันการเสพซ้ำ และ 3) ประเมินผลลัพธ์ของรูปแบบที่พัฒนาขึ้น ณ โรงพยาบาลโซ่พิสัย จังหวัดบึงกาฬ ดำเนินการระหว่างเดือนมกราคม ถึงเดือนกันยายน พ.ศ. 2569 รวมระยะเวลา 9 เดือน แบ่งเป็น 4 ระยะ ได้แก่ ระยะวิเคราะห์สถานการณ์ ระยะพัฒนารูปแบบ ระยะทดลองใช้รูปแบบ และระยะประเมินผล กลุ่มตัวอย่างคัดเลือกแบบเจาะจง ประกอบด้วย ผู้ติดสารเสพติดที่ผ่านการบำบัดระยะ Detox และได้รับการจำหน่าย จำนวน 30 ราย ผู้ดูแลในครอบครัว จำนวน 30 ราย และทีมสหวิชาชีพและภาคีเครือข่าย จำนวน 15 ราย เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง แบบประเมินการรับรู้ความสามารถของตนเองในการป้องกันการเสพซ้ำ แบบบันทึกการติดตามและผลตรวจปัสสาวะหาสารเสพติด และแบบสอบถามความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา Paired t-test และ Chi-square test ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content Analysis)

          ผลการวิจัยพบว่า ปัญหาสำคัญของการดูแลหลังจำหน่าย ได้แก่ การขาดนัดบำบัดต่อเนื่อง การขาดระบบติดตามที่เชื่อมต่อจากโรงพยาบาลสู่ชุมชน ครอบครัวไม่มีเวลากำกับดูแล และการกลับไปอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการใช้สารเสพติด รูปแบบที่พัฒนาขึ้น คือ "โซ่พิสัยไร้รอยต่อ (Soi Phisai Seamless Care Model)" ประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) การวางแผนจำหน่ายและประเมินความเสี่ยงการเสพซ้ำรายบุคคล 2) การเตรียมครอบครัวให้เป็นผู้ดูแลหลัก 3) การติดตามแบบไร้รอยต่อผ่านเทคโนโลยี 4) การเยี่ยมบ้านโดยเครือข่ายชุมชน และ 5) การจัดการสัญญาณเตือนและการกลับเข้าสู่ระบบบำบัด หลังใช้รูปแบบ อัตราการกลับไปเสพซ้ำภายใน 3 เดือนหลังจำหน่ายลดลงจากร้อยละ 43.3 เหลือร้อยละ 16.7 อัตราการคงอยู่ในระบบการบำบัดเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 63.3 เป็นร้อยละ 86.7 คะแนนเฉลี่ยการรับรู้ความสามารถของตนเองในการป้องกันการเสพซ้ำเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) และผู้ป่วยมีความพึงพอใจในระดับมากถึงมากที่สุดร้อยละ 86.7 ข้อค้นพบสำคัญ คือ การดูแลที่เชื่อมต่อตั้งแต่ก่อนจำหน่ายจนถึงชุมชน ร่วมกับการมีส่วนร่วมของครอบครัวและการใช้เทคโนโลยีติดตาม ช่วยลดการเสพซ้ำและเพิ่มความต่อเนื่องของการบำบัดรักษา