ภาวะเลือดไปเลี้ยงสมองมากเกินหลังการผ่าตัด ต่อหลอดเลือดสมองในผู้ป่วยหลอดเลือดสมองโมยาโมยา

ภัคพนธ์ ยังสมิทธ์; ชานน อริยประกาย; อิศร ภูมิเนาว์นิล; อติเทพ มงคลรัตน์นันต์

ผู้แต่ง

ภัคพนธ์ ยังสมิทธ์ หน่วยประสาทศัลยศาสตร์, ภาควิชาศัลยศาสตร์, คณะแพทยศาสตร์วชิรพยาบาล, มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช
ชานน อริยประกาย หน่วยประสาทศัลยศาสตร์, ภาควิชาศัลยศาสตร์, คณะแพทยศาสตร์วชิรพยาบาล, มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช
อิศร ภูมิเนาว์นิล หน่วยประสาทศัลยศาสตร์, ภาควิชาศัลยศาสตร์, คณะแพทยศาสตร์วชิรพยาบาล, มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช
อติเทพ มงคลรัตน์นันต์ หน่วยประสาทศัลยศาสตร์, ภาควิชาศัลยศาสตร์, คณะแพทยศาสตร์วชิรพยาบาล, มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช

คำสำคัญ:

ภาวะเลือดไปเลี้ยงสมองมากเกิน, การผ่าตัดต่อหลอดเลือดสมอง, โรคหลอดเลือดสมองโมยาโมยา, ภาวะหลอดเลือดสมองตีบ

บทคัดย่อ

Moyamoya disease (MMD) คือภาวะที่มีการตีบหรือตันของหลอดเลือดแดง internal carotid artery (ICA) ที่บริเวณส่วนปลาย หรือ middle cerebral artery (MCA) หรือ anterior cerebral artery (ACA) ซึ่งทำให้ผู้ป่วย มีอาการได้ทั้งภาวะสมองขาดเลือด (cerebral ischemia) หรือ ภาวะเลือดออกในช่องกะโหลกศีรษะ (intracranial hemorrhage) การรักษาที่เป็นมาตรฐานในปัจจุบันคือการต่อหลอดเลือดสมอง (direct bypass) เชื่อมระหว่าง superficial temporal artery (STA) และ middle cerebral artery (MCA) ร่วมกับการทำ indirect bypass ซึ่ง ภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญของการทำ direct bypass คือภาวะเลือดไปเลี้ยงสมองมากเกิน (cerebral hyperperfusion syndrome; CHS) ทำให้มีอาการหลังการผ่าตัดได้ตั้งแต่ ปวดศีรษะ, ภาวะชัก, ความผิดปกติทางระบบประสาท, หรือ ภาวะความรู้สึกตัวผิดปกติ โดยปัจจุบันยังไม่มีแนวทางการจัดการภาวะ CHS ที่ชัดเจนทั้งการวินิจฉัยและการรักษา ทางผู้เขียนและคณะจึงได้รวบรวมลักษณะอาการ, ปัจจัยเสี่ยง, แนวทางการวินิจฉัย, การรักษา, และการป้องกันเอาไว้ ในบทความฉบับนี้

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

Okada Y, Kawamata T, Kawashima A, Yamaguchi K, Ono Y, Hori T. The efficacy of superficial temporal artery-middle cerebral artery anastomosis in patients with moyamoya disease complaining of severe headache: clinical article. J Neurosurg. 2012;116(3):672-9. https://doi.org/10.3171/2011.11.JNS11944

Zhao WG, Luo Q, Jia JB, Yu JL. Cerebral hyperperfusion syndrome after revascularization surgery in patients with moyamoya disease. Br J Neurosurg. 2013;27(3):321-5. https://doi.org/10.3109/02688697.2012.757294

Suzuki J, Kodama N. Moyamoya disease--a review. Stroke. 1983;14(1):104-9. https://doi.org/10.1161/01.STR.14.1.104

Dusick JR, Gonzalez NR, Martin NA. Clinical and angiographic outcomes from indirect revascularization surgery for moyamoya disease in adults and children: a review of 63 procedures. Neurosurgery. 2011;68(1):34-43. https://doi.org/10.1227/NEU.0b013e3181fc5ec2

Houkin K, Kamiyama H, Abe H, Takahashi A, Kuroda S. Surgical therapy for adult moyamoya disease. Stroke. 1996;27(8):1342-6. https://doi.org/10.1161/01.STR.27.8.1342

Patel NN, Mangano FT, Klimo P Jr. Indirect revascularization techniques for treating moyamoya disease. Neurosurg Clin N Am. 2010;21(3):553-63. https://doi.org/10.1016/j.nec.2010.03.008

Baaj AA, Agazzi S, Sayed ZA, Toledo M, Spetzler RF, van Loveren H. Surgical management of moyamoya disease: a review. Neurosurg Focus. 2009;26(4):E7. https://doi.org/10.3171/2009.01.FOCUS08293

Kim T, Oh CW, Bang JS, Kim JE, Cho WS. Moyamoya disease: treatment and outcomes. J Stroke. 2016;18(1):21-30. https://doi.org/10.5853/jos.2015.01739

Shi Z, Wu L, Wang Y, Zhang H, Yang Y, Hang C. Risk factors of postoperative cerebral hyperperfusion syndrome and its relationship with clinical prognosis in adult patients with moyamoya disease. Chin Neurosurg J. 2023;9(1):10. https://doi.org/10.1186/s41016-023-00321-8

Fujimura M, Mugikura S, Kaneta T, Shimizu H, Tominaga T. Incidence and risk factors for symptomatic cerebral hyperperfusion after superficial temporal artery-middle cerebral artery anastomosis in patients with moyamoya disease. Surg Neurol. 2009;71(4):442-7. https://doi.org/10.1016/j.surneu.2008.02.031

Nishizawa T, Fujimura M, Katsuki M, Mugikura S, Tashiro R, Sato K, et al. Prediction of cerebral hyperperfusion after superficial temporal artery-middle cerebral artery anastomosis by three-dimensional-time-of-flight magnetic resonance angiography in adult patients with moyamoya disease. Cerebrovasc Dis. 2020;49(4):396-403. https://doi.org/10.1159/000509740

Pang CH, Lee SU, Lee Y, Kim WB, Kwon MY, Sunwoo L, et al. Prediction of hemorrhagic cerebral hyperperfusion syndrome after direct bypass surgery in adult nonhemorrhagic moyamoya disease: combining quantitative parameters on RAPID perfusion CT with clinically related factors. J Neurosurg. 2023;138(3):683-92. https://doi.org/10.3171/2022.5.JNS212838

Yu J, Zhang J, Li J, Zhang J, Chen J. Cerebral hyperperfusion syndrome after revascularization surgery in patients with moyamoya disease: systematic review and meta-analysis. World Neurosurg. 2020;135:357-66.e4. https://doi.org/10.1016/j.wneu.2019.11.065

Bai J, Zhao YL, Zhao JZ, Wang R, Zhang D, Lin S, et al. Possible factors influencing postoperative temporary neurologic deterioration following standard superficial temporal artery-middle cerebral artery (STA-MCA) bypass surgery: diameter of STA and MCA (M4). J Exp Stroke Transl Med. 2012;5(1):11-21. https://doi.org/10.6030/1939-067X-5.1.11

Kim JH, Hong N, Kim H, Choi YH, Lee HC, Ha EJ, et al. Autoregulatory dysfunction in adult moyamoya disease with cerebral hyperperfusion syndrome after bypass surgery. Sci Rep. 2024;14(1):26451. https://doi.org/10.1038/s41598-024-76559-8

Fujimura M, Kaneta T, Mugikura S, Shimizu H, Tominaga T. Temporary neurologic deterioration due to cerebral hyperperfusion after superficial temporal artery-middle cerebral artery anastomosis in patients with adult-onset moyamoya disease. Surg Neurol. 2007;67(3):273-82. https://doi.org/10.1016/j.surneu.2006.07.017

Fujimura M, Gasche Y, Morita-Fujimura Y, Massengale J, Kawase M, Chan PH. Early appearance of activated matrix metalloproteinase-9 and blood-brain barrier disruption in mice after focal cerebral ischemia and reperfusion. Brain Res. 1999;842(1):92-100. https://doi.org/10.1016/S0006-8993(99)01843-0

Fujimura M, Niizuma K, Inoue T, Sato K, Endo H, Shimizu H, et al. Minocycline prevents focal neurological deterioration due to cerebral hyperperfusion after extracranial-intracranial bypass for moyamoya disease. Neurosurgery. 2014;74(2):163-70. https://doi.org/10.1227/NEU.0000000000000238

Kawamata T, Kawashima A, Yamaguchi K, Hori T, Okada Y. Usefulness of intraoperative laser Doppler flowmetry and thermography to predict a risk of postoperative hyperperfusion after superficial temporal artery-middle cerebral artery bypass for moyamoya disease. Neurosurg Rev. 2011;34(3):355-62. https://doi.org/10.1007/s10143-011-0331-8

Fujimura M, Inoue T, Shimizu H, Saito A, Mugikura S, Tominaga T. Efficacy of prophylactic blood pressure lowering according to a standardized postoperative management protocol to prevent symptomatic cerebral hyperperfusion after direct revascularization surgery for moyamoya disease. Cerebrovasc Dis. 2012;33(5):436-45. https://doi.org/10.1159/000336765

Turpin J, Lynch DG, White T, Shah KA, Yang K, Katz JM, et al. Hyperperfusion syndrome after superficial temporal artery-middle cerebral artery bypass for non-moyamoya stenoocclusive disease. J Stroke Cerebrovasc Dis. 2023;32(8):107222. https://doi.org/10.1016/j.jstrokecerebrovasdis.2023.107222

Uno M, Nakajima N, Nishi K, Shinno K, Nagahiro S. Hyperperfusion syndrome after extracranial-intracranial bypass in a patient with moyamoya disease: case report. Neurol Med Chir (Tokyo). 1998;38(7):420-4. https://doi.org/10.2176/nmc.38.420

Matano F, Murai Y, Mizunari T, Adachi K, Kobayashi S, Morita A. Intracerebral hemorrhage caused by cerebral hyperperfusion after superficial temporal artery to middle cerebral artery bypass for atherosclerotic occlusive cerebrovascular disease. NMC Case Rep J. 2017;4(1):27-32. https://doi.org/10.2176/nmccrj.cr.2016-0043

Kawamata T, Okada Y, Kawashima A, Yoneyama T, Yamaguchi K, Ono Y, et al. Postcarotid endarterectomy cerebral hyperperfusion can be prevented by minimizing intraoperative cerebral ischemia and strict postoperative blood pressure control under continuous sedation. Neurosurgery. 2009;64(3):447-54. https://doi.org/10.1227/01.NEU.0000339110.73385.8A

Farooq MU, Goshgarian C, Min J, Gorelick PB. Pathophysiology and management of reperfusion injury and hyperperfusion syndrome after carotid endarterectomy and carotid artery stenting. Exp Transl Stroke Med. 2016;8:7. https://doi.org/10.1186/s13231-016-0021-2

Hu M, Yu J, Zhang J, Chen J. Designing a flow-controlled STA-MCA anastomosis based on the Hagen-Poiseuille law for preventing postoperative hyperperfusion in adult moyamoya disease. Ther Adv Chronic Dis. 2023;14:20406223231181492. https://doi.org/10.1177/20406223231181492