การสอบสวนการระบาดของโรคมือเท้าปาก ณ โรงเรียนอนุบาลแห่งหนึ่ง ตำบลพิมาน อำเภอเมืองสตูล จังหวัดสตูล วันที่ 15 สิงหาคม–4 กันยายน 2568

บทคัดย่อ

ความเป็นมา : วันที่ 14 สิงหาคม 2568 กลุ่มงานเวชกรรมสังคม โรงพยาบาลสตูล พบผู้ป่วยโรคมือเท้าปาก 3 ราย ทุกรายศึกษาที่โรงเรียนอนุบาลแห่งหนึ่งในเทศบาลเมืองสตูล จึงได้สอบสวนโรคช่วงวันที่ 15 สิงหาคม–4 กันยายน 2568 เพื่อยืนยันการวินิจฉัยและการระบาด อธิบายลักษณะการเกิดและการกระจายของโรค สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรค และกำหนดมาตรการควบคุมการระบาดของโรค

วิธีการศึกษา : ศึกษาระบาดวิทยาเชิงพรรณนา ทบทวนเวชระเบียนผู้ป่วยที่โรงพยาบาลสตูล และสัมภาษณ์ครูและผู้ปกครองเพื่อค้นหาผู้ป่วยรายใหม่ โดยนิยามผู้ป่วย คือ นักเรียนที่มีอาการอย่างน้อย 2 ใน 5 ข้อ ดังนี้ 1) มีตุ่มใสหรือแผลในปาก (มากกว่า 1 แผล) 2) มีตุ่มใสหรือผื่นแดงที่ฝ่ามือ 3) มีตุ่มใสหรือผื่นแดงที่ฝ่าเท้า 4) มีไข้ 5) มีลักษณะของโรคแผลในคอหอย ศึกษาทางห้องปฏิบัติการโดยเก็บ Throat swab ส่งตรวจหาเชื้อเอนเทอโรไวรัส โดยวิธี RT-PCR ศึกษาสิ่งแวดล้อมที่เป็นปัจจัยเสี่ยงในการแพร่ระบาด และศึกษาระบาดวิทยาเชิงวิเคราะห์ ใช้รูปแบบการศึกษาแบบ Case-control study เพื่อระบุปัจจัยเสี่ยงของการเกิดโรค แสดงผลด้วยค่าอัตราส่วนความเสี่ยง (Odds Ratio: OR) พร้อมช่วงความเชื่อมั่นร้อยละ 95 (95% CI) และค่า p-value

ผลการศึกษา : พบการระบาดของโรคมือเท้าปากที่โรงเรียนอนุบาลแห่งหนึ่งในตำบลพิมาน อำเภอเมืองสตูล จังหวัดสตูล ระหว่างเดือนกรกฎาคม–19 สิงหาคม 2568 จากการสอบสวนโรคพบผู้ป่วยรวม 23 ราย อัตราโจมตี (Attack Rate) ร้อยละ 3.44 ไม่พบผู้เสียชีวิต เป็นผู้ป่วยยืนยัน 1 ราย ผู้ป่วยเข้าข่าย 1 ราย และผู้ป่วยสงสัย 21 ราย โดยห้องอนุบาล 2/4 พบอัตราโจมตีสูงสุด ร้อยละ 37.50 ผลตรวจทางห้องปฏิบัติการจากผู้ป่วย 2 ราย พบสารพันธุกรรมของ Enterovirus 71 (EV71) จำนวน 1 ราย การศึกษาเชิงวิเคราะห์ย้อนหลังพบปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการป่วยอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ การใช้แก้วน้ำ ช้อน จาน หรือขวดนมร่วมกับผู้อื่น (OR = 4.97, 95% CI = 1.87–13.20) และก่อนป่วยมีเพื่อนละแวกบ้านป่วยเป็นโรคมือเท้าปาก (OR = 4.69, 95% CI = 1.60–13.74) ซึ่งสอดคล้องกับผลการสำรวจด้านสิ่งแวดล้อมที่พบข้อจำกัดในการควบคุมการแพร่กระจายเชื้อ คือ การจัดเก็บอุปกรณ์การนอน (หมอน ผ้าห่ม) ปะปนกัน การใช้เครื่องเขียนและของเล่นต่าง ๆ ร่วมกันภายในชั้นเรียน รวมถึงการทำความสะอาดสถานที่และสิ่งของเพื่อกำจัดเชื้อผิดวิธี ซึ่งส่งผลให้เกิดการแพร่กระจายของเชื้อในกลุ่มเด็กนักเรียนอย่างรวดเร็ว

สรุปและวิจารณ์ผล : การระบาดของโรคมือเท้าปากครั้งนี้เป็นแบบแพร่กระจาย สาเหตุจากเชื้อ EV71 พฤติกรรมเสี่ยงของกลุ่มผู้ป่วยเกิดจากการอยู่ร่วมกัน ใช้อุปกรณ์ร่วมกัน การเก็บของใช้ส่วนตัวร่วมกัน ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดการระบาด คือ การทำความสะอาดสถานที่และสิ่งของเพื่อกำจัดเชื้อโรคมือเท้าปากผิดวิธี ภายหลังดำเนินมาตรการป้องกันควบคุมโรค ได้แก่ การคัดกรองนักเรียนทุกเช้า การปิดห้องเรียนชั่วคราว เป็นเวลาอย่างน้อย 5 วัน และการทำความสะอาดสถานที่เพื่อฆ่าเชื้อโรคอย่างถูกวิธี พบว่าการระบาดยุติลง โดยพบผู้ป่วยรายสุดท้ายวันที่ 19 สิงหาคม 2568