บทบาทคณะสงฆ์จังหวัดสุรินทร์กับการส่งเสริมการศึกษาสงเคราะห์อย่างยั่งยืน
คำสำคัญ:
คณะสงฆ์สุรินทร์, การศึกษาสงเคราะห์, ความยั่งยืน, บทบาททางสังคม, การบริหารจัดการชุมชนบทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดการส่งเสริมการศึกษาสงเคราะห์ในพระพุทธศาสนา 2) ศึกษาสภาพการศึกษาสงเคราะห์ของคณะสงฆ์จังหวัดสุรินทร์ในปัจจุบัน และ 3) วิเคราะห์บทบาทคณะสงฆ์เพื่อความยั่งยืน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพผ่านการวิเคราะห์เอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลัก ได้แก่ คณะสงฆ์ ผู้บริหารสำนักงานพระพุทธศาสนา และนักวิชาการในพื้นที่ ผลการศึกษาพบว่า คณะสงฆ์จังหวัดสุรินทร์ได้เปลี่ยนผ่านจาก การให้ทานแบบจารีตสู่กระบวนทัศน์การลงทุนทางสังคม (Social Investment) โดยมีจุดเด่นคือการใช้ โครงสร้างการบริหารแบบทวิภาค ที่แยกบทบาทผู้นำสงฆ์ด้านจิตวิญญาณออกจากคณะกรรมการฆราวาสที่บริหารจัดการการเงิน พร้อมทั้งใช้นวัตกรรมทางการเงินผ่าน กองทุนถาวร (Endowment Funds) ที่เน้นใช้ดอกผลบริหารจัดการควบคู่กับระบบความโปร่งใสแบบเปิดเผยต่อสาธารณะเพื่อรักษาฐานศรัทธา
จากการวิเคราะห์พบว่า ความยั่งยืนของโครงการมิได้ขึ้นอยู่กับจำนวนเงินบริจาค แต่ขึ้นอยู่กับความสามารถในการแปลง ภาวะผู้นำเชิงบารมีสู่ระบบสถาบัน คณะสงฆ์ทำหน้าที่เป็น ผู้ประกอบการทางสังคม ที่สร้างความเป็นเจ้าของร่วมผ่าน Surin Sangha Model และ KUMAR-MODEL อย่างไรก็ตาม จุดเปราะบางสำคัญคือ การขาดแคลนแผนสืบทอดตำแหน่ง อย่างเป็นระบบ ซึ่งเป็นความเสี่ยงต่อความต่อเนื่องของโครงการ บทความนี้จึงเสนอแนะให้คณะสงฆ์เร่งพัฒนาทักษะการบริหารจัดการสมัยใหม่และสร้างกลไกสืบทอดอำนาจที่ชัดเจน เพื่อยกระดับงานศึกษาสงเคราะห์ให้เป็นสถาบันหลักประกันทางสังคมที่ยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
กมลรัตน์ ธรรมรัตนารักษ์. (2557). บทบาทของวัดในการส่งเสริมการศึกษาและคุณภาพชีวิตในพื้นที่ชนบทของจังหวัดสุรินทร์ (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
กรมการศาสนา. (2559). แผนยุทธศาสตร์การปฏิรูปกิจการพระพุทธศาสนา. กรุงเทพฯ: กรมการศาสนา.
คณะสงฆ์จังหวัดสุรินทร์ (มหานิกาย). (2566). แผนยุทธศาสตร์การบริหารกิจการคณะสงฆ์จังหวัดสุรินทร์ (พ.ศ. 2566–2570). สุรินทร์: สำนักงานคณะสงฆ์จังหวัดสุรินทร์ (มหานิกาย).
พระครูญานเพชรรัตน์ (เทวินทร์ ปิยทสฺสี). (2565). ยุทธศาสตร์การเผยแผ่พระพุทธศาสนาเชิงรุก. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 2(2), 80-93.
พระครูสมุห์สนิทวงศ์ วุฑฺฒิวํโส (เจริญรัตตะวงศ์) (2566). อนาคตภาพการขับเคลื่อนเครือข่ายองค์กรพุทธนานาชาติ เพื่อการเผยแผ่พระพุทธศาสนาอย่างยั่งยืน.ดุษฎีนิพนธ์. สาขาวิชาสันติศึกษา บัณฑิตศึกษา: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2542). พระพุทธศาสนากับการพัฒนาสังคม. กรุงเทพฯ: มูลนิธิพุทธธรรม.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2560). พุทธธรรม ฉบับปรับปรุงและขยายความ (พิมพ์ครั้งที่ 46). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ผลิธัมม์.
พระมหาวิศิษฎ์ อภิปุณฺโณ. (2562). บทบาทของพระสงฆ์ในการสร้างความเข้มแข็งของชุมชน. วารสารวิชาการ มจร., 6(1), 120–135.
เพชรี จินดาพร. (2563). การศึกษาสงเคราะห์: แนวคิดและปฏิบัติการในบริบทสังคมไทย. วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 8(2), 55–70.
มาลี ตั้งจิตเจริญ. (2558). การจัดการทรัพยากรชุมชนโดยใช้หลักพุทธธรรม. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
สนทนากลุ่ม นางรจนา ทองประดับ, ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านปอยเดิน (อินทรศึกษา), 11 ตุลาคม 2568.
สนทนากลุ่ม พระครูชินวรโกศล, ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดพรหมสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์, 11 ตุลาคม 2568.
สนทนากลุ่ม พระครูปริยัติปัญญาโสภณ (ผศ.ดร.), รองเจ้าคณะอำเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์, 11 ตุลาคม 2568.
สภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทย. (2561). คู่มือการสงเคราะห์ทางสังคมและการศึกษา. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์คณะรัฐมนตรีและราชกิจจานุเบกษา.
สัมภาษณ์ เจนจิรา บุญเย็น, ผู้อำนวยการกลุ่มอำนวยการและกิจการคณะสงฆ์ สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดสุรินทร์, 4 พฤศจิกายน 2568.
สัมภาษณ์ นิศานาถ แก้ววินัด, อาจารย์ประจำคณะเทคโนโลยีอุตสาหกรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์, 10 พฤศจิกายน 2568.
สัมภาษณ์ วรวิทย์ ทองไทยนันท์, ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดสุรินทร์, 4 พฤศจิกายน 2568.
สัมภาษณ์ อุบลวรรณ สุวรรณภูสิทธิ์, รองผู้อำนวยการวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์, 10 พฤศจิกายน 2568.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2565). รายงานการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน พ.ศ. 2564. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
อภิชาติ ปานสถิต. (2564). การประยุกต์ใช้ทฤษฎีทุนทางสังคมเพื่อความยั่งยืนของโครงการสงเคราะห์. วารสารวิจัยพัฒนาสังคม, 10(3), 45–60.
Coleman, J. S. (1988). Social capital in the creation of human capital. American Journal of Sociology, 94, S95–S120.
Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York: Simon & Schuster.
World Bank. (2012). Social Capital and Poverty Reduction: A Sustainable Development Approach. Washington, D.C.: The World Bank Group.
