การสอบสวนโรคอาหารเป็นพิษจากเห็ดระโงกน้ำตาล (Amanita brunneitoxicaria) บ้านสระกระจาย หมู่ 4 ตำบลสตึก อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์ ระหว่างวันที่ 9–23 กรกฎาคม 2567

บทคัดย่อ

บทนำ : ประเทศไทยพบเหตุการณ์อาหารเป็นพิษจากการรับประทานเห็ดบ่อยในฤดูฝน โดยภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีอัตราป่วยสูงที่สุด เมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม 2567 กลุ่มงานควบคุมโรคติดต่อ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดบุรีรัมย์ ได้รับแจ้งจากเจ้าหน้าที่ระบาดวิทยา โรงพยาบาลบุรีรัมย์ว่าพบผู้เสียชีวิตจากโรคอาหารเป็นพิษจากการบริโภคเห็ดในพื้นที่อำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์ จึงดำเนินการสอบสวนโรคโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อยืนยันการวินิจฉัยและการระบาด ศึกษาลักษณะทางระบาดวิทยา หาสาเหตุ และเสนอแนวทางการควบคุมป้องกัน

วิธีการศึกษา : การศึกษานี้เป็นการศึกษาเชิงพรรณนา โดยเก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์ผู้ป่วยและญาติ ทบทวนเวชระเบียน ผลตรวจทางห้องปฏิบัติการ และสำรวจสิ่งแวดล้อมในพื้นที่โดยรอบจุดเกิดเหตุ เก็บตัวอย่างเห็ดสดจากบริเวณเก็บเห็ด ส่งตรวจวิเคราะห์จำแนกชนิดที่ธนาคารทรัพยากรชีวภาพแห่งชาติ

ผลการศึกษา : พบผู้ป่วยเข้าข่าย 4 ราย เพศชาย 2 ราย และเพศหญิง 2 ราย เสียชีวิต 3 ราย (อัตราป่วยตายร้อยละ 75) อาการสำคัญ ได้แก่ ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน และอ่อนเพลีย ผู้ป่วยทั้งหมดมีประวัติบริโภคแกงเห็ดรวมที่เก็บจากป่าในพื้นที่ มีระยะฟักตัว 9–17 ชั่วโมง ผลตรวจทางห้องปฏิบัติการพบความผิดปกติของการทำงานของตับ ไต และระบบแข็งตัวของเลือด โดยพบความรุนแรงในรายที่เสียชีวิต ผลตรวจจำแนกเห็ดพบความใกล้เคียงกับ Amanita brunneitoxicaria ร้อยละ 99.85 ซึ่งเป็นเห็ดสกุล Amanita ที่มีสารพิษกลุ่ม amatoxin สาเหตุของการป่วยครั้งนี้เกิดจากการรับประทานเห็ดป่าร่วมกันจากแหล่งเดียวกัน

อภิปราย : ผลการสอบสวนสอดคล้องกับรายงานการป่วยจากเห็ดพิษในประเทศไทยซึ่งมักเกิดในฤดูฝนและเกี่ยวข้องกับเห็ดสกุล Amanita ที่มีความเป็นพิษรุนแรงสูง การเก็บเห็ดหลายชนิดมาปรุงรวมกันโดยไม่สามารถจำแนกชนิดที่ปลอดภัยเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญ เหตุการณ์นี้สะท้อนว่าพื้นที่อำเภอสตึกยังพบผู้ป่วยจากการบริโภคเห็ดป่าเป็นประจำทุกปี ซึ่งชี้ว่าการสื่อสารความเสี่ยงและมาตรการป้องกันในชุมชนยังไม่ครอบคลุมเพียงพอ การเฝ้าระวังและแจ้งเตือนในช่วงฤดูฝนจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง ควรเร่งสร้างความตระหนักแก่ชุมชนผ่านการสื่อสารความเสี่ยง การพัฒนาคู่มือจำแนกเห็ด การติดป้ายเตือนในพื้นที่เสี่ยง และการดำเนินโครงการ “ชุมชนปลอดภัย ห่างไกลเห็ดพิษ” เพื่อป้องกันการเกิดเหตุซ้ำ ทั้งนี้ควรเฝ้าระวังและแจ้งเตือนประชาชนอย่างเข้มข้น โดยเฉพาะฤดูฝนซึ่งเป็นช่วงที่มีความเสี่ยงสูง