การทบทวนข้อมูลผู้เสียชีวิตจากวัณโรคในโครงการศึกษาสาเหตุการตายของประชากรไทย ปี พ.ศ. 2562
DOI:
https://doi.org/10.59096/wesr.v57i6.7298คำสำคัญ:
วัณโรค, สาเหตุการตายต้นกำเนิด, โครงการศึกษาสาเหตุการตายบทคัดย่อ
ความเป็นมา : ประเทศไทยอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีภาระโรควัณโรคสูง โดยข้อมูลอัตราตายจากวัณโรคยังมีความคลาดเคลื่อนเนื่องจากความไม่ครบถ้วนของการบันทึกสาเหตุการตายในมรณบัตร โครงการศึกษาสาเหตุการตาย ปี พ.ศ. 2562 รายงานอัตราตายจากวัณโรคสูงกว่าค่าประมาณขององค์การอนามัยโลกหลายเท่า จึงจำเป็นต้องทบทวนสาเหตุการตายต้นกำเนิดในฐานข้อมูลโครงการศึกษาดังกล่าว
วิธีการศึกษา : การวิจัยเชิงพรรณนานี้ทบทวนข้อมูลทุติยภูมิจากแบบฟอร์มวินิจฉัยสาเหตุการตายของผู้เสียชีวิตที่ถูกระบุว่าวัณโรคเป็นสาเหตุการตายต้นกำเนิด ในโครงการศึกษาสาเหตุการตายปี พ.ศ. 2562 จำนวน 198 ราย หลังตัดข้อมูลซ้ำซ้อน เหลือวิเคราะห์ 135 ราย ข้อมูลถูกทบทวนอย่างอิสระโดยแพทย์สองท่าน ได้แก่ อายุรแพทย์อาวุโส และผู้ทรงคุณวุฒิด้านการควบคุมวัณโรค ให้คะแนนความเห็น 5 ระดับต่อการระบุว่าวัณโรคเป็นสาเหตุการตายต้นกำเนิด ทดสอบความสอดคล้องของผลการทบทวนด้วยสถิติ weighted kappa แจงนับลักษณะที่เป็นปัจจัยเสี่ยงหรือโรคอื่น ๆ ที่นำไปสู่การตายและแสดงเป็นค่าร้อยละ
ผลการศึกษา : ผู้เสียชีวิตส่วนใหญ่เป็นเพศชาย (ร้อยละ 74.8) และอายุมากกว่า 60 ปี (ร้อยละ 54.8) ความเห็นของผู้ทบทวนในรอบแรกแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ โดยผู้ทรงคุณวุฒิด้านควบคุมวัณโรคส่วนใหญ่ไม่แน่ใจว่าวัณโรคเป็นสาเหตุการตาย (ร้อยละ 69.6) ขณะที่อายุรแพทย์อาวุโสเห็นด้วยหรือค่อนข้างเห็นด้วย (ร้อยละ 68.9) ความสอดคล้องของความเห็นอยู่ในระดับพอใช้ (weighted kappa = 0.226, p<0.001) หลังการทบทวนรอบสอง ทั้งสองฝ่ายมีความเห็นตรงกันร้อยละ 77.0 โดยเห็นตรงกันว่าวัณโรคเป็นสาเหตุการตาย 89 ราย ปัจจัยเสี่ยงหรือโรคร่วมที่พบบ่อย ได้แก่ วัณโรครุนแรง การดื่มแอลกอฮอล์ เบาหวาน โรคปอดเรื้อรัง และสูงอายุ
สรุปและข้อเสนอแนะ : การสรุปว่าวัณโรคเป็นสาเหตุการตายต้นกำเนิดมีความแปรผันตามผู้ประเมินและข้อมูลที่ใช้ประกอบการพิจารณา โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่มีโรคร่วมหลายประการ อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษาสะท้อนว่าวัณโรคระยะรุนแรงยังเป็นปัญหาสำคัญในประเทศไทย จำเป็นต้องพัฒนาคุณภาพข้อมูลสาเหตุการตายและเร่งมาตรการป้องกัน วินิจฉัย และรักษาวัณโรคเพื่อลดการตายที่ป้องกันได้
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Use of high burden country lists for TB by WHO in the post-2015 era [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2015 [cited 2026 Jan 16]. Available from: https://cdn.who.int/media/docs/default-source/hq-tuberculosis/who-htm-tb-2015-29.pdf?sfvrsn=5a965942_3&download=true
World Health Organization. WHO global lists of high burden countries for tuberculosis (TB), TB/HIV and multidrug/rifampicin-resistant TB (MDR/RR-TB), 2021–2025: background document [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2021 [cited 2026 Jan 16]. Available from: https://iris.who.int/handle/10665/341980
World Health Organization. Tuberculosis profile: Thailand [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2023 [cited 2023 Nov 8] Available from: https://worldhealthorg.shinyapps.io/tb_profiles/?_inputs_&entity_type=”country”&iso2=”TH”&lan=”EN”
Ministry of Public Health (TH), Office of the Permanent Secretary, Strategy and Planning Division. Public Health Statistics A.D. 2022 [Internet]. Nonthaburi: Ministry of Public Health; 2022 [cited 2026 Mar 12]. Available from: https://spd.moph.go.th/wp-content/uploads/2023/11/Hstatistic65.pdf (in Thai)
Inthrakong O. Death detectives: A major step in healthcare information system reform [Internet]. Bangkok: TQP limited; Health Information System Development Office; 2010 [cited 2026 Jan 16] Available from: https://dol.thaihealth.or.th/resourcecenter/sites/default/files/documents/naksuuebkhwaamtaay_1-136.pdf (in Thai)
Chuprabhavarn C. Report of study on the causes of death among the Thai population who died in one year between 1997 and 1999 in 16 provinces of Thailand. Nonthaburi: Office of Policy and Strategy, Ministry of Public Health (TH); 2003. (in Thai)
Parapakham Y. The project for improving the quality of mortality reports in Thailand, 2005–2008. Policy Alternatives Study Project on the Burden of Disease. (in Thai)
Office of International Health Policy Development. A study report on the causes of death among the Thai population, 2017–2019. [Internet]. The Foundation for International Health Policy Development; 2021 [cited 2026 Jan 16] Available from: https://bodthai.net/download/รายงานการศึกษาสาเหตุกา/ (in Thai)
World Health Organization. Global Tuberculosis Report 2020 [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2020 [cited 2026 Jan 16]. Available from: https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/b1692b45-a92a-4871-8392-72080827ea6d/content
Ministry of Public Health (TH), Office of the Permanent Secretary, Strategy and Planning Division. Manual of Recording a Death Certificate [Internet]. Nonthaburi: Ministry of Public Health; 2017 [cited 2026 Jan 16]. Available from: https://spd.moph.go.th/wp-content/uploads/2022/07/Death-certificate_2017.pdf (in Thai)
World Health Organization. Medical certification of cause of death. Instructions for physicians on use of international form of medical certificate of cause of death [Internet]. Geneva: World Health Organization; 1979 [cited 2026 Jan 16]. Available from: https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/18b123d3-8a32-4c99-8489-cd8db07ea837/content
Izci H, Tambuyzer T, Vandeven J, Xicluna J, Wildiers H, Punie K, et al. Cause of death discordance between death certificates and medical files: Impact on cancer survival assessment in a Belgian case study [abstract]. In: Proceedings of the 2020 San Antonio Breast Cancer Virtual Symposium; 2020 Dec 8–11; San Antonio, TX. Cancer Res 2021;81(4 Suppl): Abstract nr PS7–63. [cited 2026 Jan 16] Available from: https://doi.org/10.1158/1538-7445.SABCS20-PS7-63
World Health Organization. International statistical classification of diseases and related health problems, 10th revision, 5th edition, 2016 [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2015. [cited 2026 Jan 16]. Available from: https://iris.who.int/handle/10665/246208
Glaziou P, Arinaminpathy N, Dodd PJ, Floyd K. Methods used by WHO to estimate the global burden of TB disease the global burden of TB disease [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2023. [cited 2026 Jan 16] Available from: https://cdn.who.int/media/docs/default-source/hq-tuberculosis/global-tuberculosis-report-2022/methods-used-by-who-to-estimate-the-global-burden-of-tb-disease-2022.pdf
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 รายงานการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาประจำสัปดาห์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ความรับผิดชอบและลิขสิทธิ์
1. ความรับผิดชอบของผู้เขียนและความเห็นของกองบรรณาธิการ (Author Responsibility and Editorial Disagreement)
เนื้อหาและข้อมูลทั้งหมดในบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร WESR ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบโดยตรงของผู้นิพนธ์บทความ และกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ ในเนื้อหาดังกล่าว
2. ลิขสิทธิ์และการอ้างอิง (Copyright and Referencing)
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ และอื่น ๆ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร WESR ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิชาการ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดประสงค์จะนำเนื้อหาทั้งหมดหรือส่วนใดส่วนหนึ่งไปเผยแพร่ จะต้องอ้างอิงบทความนั้น ๆ อย่างถูกต้อง
