สุนทรียสนทนาในการสอนเพื่อการสื่อสารทางสุขภาพ: แนวทางสำหรับอาจารย์พยาบาล

ศุภานัน ยอดแคล้ว; วัชรี อมรโรจน์วรวุฒิ

ผู้แต่ง

ศุภานัน ยอดแคล้ว อาจารย์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จังหวัดขอนแก่น
วัชรี อมรโรจน์วรวุฒิ คณบดี คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จังหวัดขอนแก่น

บทคัดย่อ

การสื่อสารเพื่อการบำบัดเป็นสมรรถนะสำคัญของนักศึกษาพยาบาลและเป็นส่วนเฉพาะของการสื่อสารทาง สุขภาพ โดยเฉพาะในการพยาบาลสุขภาพจิตและจิตเวชที่นักศึกษาต้องใช้ตนเองเป็นเครื่องมือในการสร้างสัมพันธภาพ เข้าใจประสบการณ์ของผู้รับบริการ และตอบสนองอย่างมีเป้าหมาย การเรียนรู้แบบมุ่งจำเทคนิคจึงอาจไม่เพียงพอสำหรับสถานการณ์ที่ซับซ้อนและมีอารมณ์เข้มข้น บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวคิดและแนวทางประยุกต์ใช้สุนทรียสนทนาในการสอนการสื่อสารเพื่อการบำบัด โดยทบทวนวรรณกรรมแบบบรรยายจากฐานข้อมูลสากล ฐานข้อมูลไทย และเอกสารทฤษฎีต้นทาง บทความเสนอกรอบที่กำหนดให้สุนทรียสนทนาเป็นกระบวนการเรียนรู้ การสะท้อนคิดเป็นกลไกเปลี่ยนประสบการณ์ให้เป็นความเข้าใจ การสื่อสารเพื่อการบำบัดเป็นสมรรถนะผลลัพธ์ และการดูแลที่ยึดผู้รับบริการเป็นศูนย์กลางเป็นผลลัพธ์ปลายทาง พร้อมแนวทางจัดกิจกรรม 5 ระยะ กรณีศึกษา บทบาทอาจารย์ ตัวอย่างคำถาม และเกณฑ์ประเมินแบบหลายแหล่งข้อมูล แนวทางนี้ช่วยเชื่อมความรู้ ทักษะ การตระหนักรู้ในตนเอง และเหตุผลทางคลินิก โดยต้องคำนึงถึงความปลอดภัยทางจิตใจ ความสมัครใจ การรักษาความลับ ขอบเขตวิชาชีพ และการไม่ใช้วงเรียนรู้แทนการบำบัดทางจิตเวช

เอกสารอ้างอิง

Abdolrahimi M, Ghiyasvandian S, Zakerimoghadam M, Ebadi A. Therapeutic communication in nursing students: a Walker & Avant concept analysis. Electron Physician. 2017;9(8):4968–77. doi:10.19082/4968.

Gutiérrez-Puertas L, Márquez-Hernández VV, Gutiérrez-Puertas V, Granados-Gámez G, Aguilera-Manrique G. Educational interventions for nursing students to develop communication skills with patients: a systematic review. Int J Environ Res Public Health. 2020;17(7):2241. doi:10.3390/ijerph17072241.

Hong S, Lee JY. Evaluation of therapeutic communication education for nursing students based on constructivist learning environments: a systematic review. Nurse Educ Today. 2022;119:105607. doi:10.1016/j.nedt.2022.105607.

อรัญญา บุญธรรม, พิมพ์รัตน์ โทกุล. ผลของการใช้การสะท้อนคิดเป็นกลุ่มร่วมกับสุนทรียสนทนา เพื่อเสริมสร้างทักษะกระบวนการคิดทางการพยาบาลจิตเวช. วารสารการพยาบาลและการศึกษา. 2565;15(4):17–26.

มญช์พาณี ขำวงษ์, สุทธานันท์ กัลกะ, วิไลลักษณ์ ศิริมัย, ชาลินี หนูชูสุข. ผลของการเรียนรู้โดยใช้สถานการณ์จำลองต่อความมั่นใจในตนเองในการปฏิบัติการสื่อสารเพื่อการบำบัดของนักศึกษาพยาบาล. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล. 2563;36(1):201–12.

Nueangjaknak A, Thongpradab J, Chanapan N. Effects of learning via psychiatric standardized patients on nursing students’ knowledge and self-confidence in therapeutic communication: a pilot study. J Thai Nurse Midwife Counc. 2025;40(1):82–101. doi:10.60099/jtnmc.v40i01.270236.

Hamaideh SH, Abuhammad S, Abu Khait A, Al-Modallal H, Hamdan-Mansour AM, Masa'deh R, et al. Levels and predictors of empathy, self-awareness, and perceived stress among nursing students: a cross-sectional study. BMC Nurs. 2024;23:131. doi:10.1186/s12912-024-01774-7.

ศักดิ์ขรินทร์ นรสาร, วิไลวรรณ วัฒนานนท์. การจัดการเรียนรู้ทางการพยาบาลเพื่อการดูแลแบบประคับประคอง โดยประยุกต์ใช้การคิดอย่างเป็นระบบ ตะกร้า 3 ใบ และสุนทรียสนทนา. ขอนแก่น: สมาคมศิษย์เก่าวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ขอนแก่น; 2569.

วัชรี อมรโรจน์วรวุฒิ, ศักดิ์ขรินทร์ นรสาร. บทบาทผู้นำพยาบาลยุคใหม่ในการขับเคลื่อนองค์กรวิชาชีพไม่แสวงหาผลกำไรผ่านเครือข่ายวิชาการและนวัตกรรม. วารสารศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น. 2568;17(2):1–12.

วิไลวรรณ วัฒนานนท์, ศักดิ์ขรินทร์ นรสาร. การเสริมสร้างความผูกพันต่อสถาบันและความภาคภูมิใจในวิชาชีพ: บทบาทและแนวทางการดำเนินงานของสมาคมศิษย์เก่าวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ขอนแก่น. วารสารการพยาบาลและสุขภาพชุมชน สมาคมศิษย์เก่าวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี ขอนแก่น. 2569;1(1):1–23.

College of Nurses of Ontario. Professional boundaries and nurse-client relationships: practice standard [Internet]. Toronto: College of Nurses of Ontario; 2025 [cited 2026 Aug 3]. Available from: https://www.cno.org/standards-learning/educational-tools/practice-support-tools/boundaries-in-the-nurse-client-relationship

Furnes M, Kvaal KS, Høye S. Communication in mental health nursing—Bachelor students' appraisal of a blended learning training programme—an exploratory study. BMC Nurs. 2018;17:20. doi:10.1186/s12912-018-0288-9.

Bohm D. On dialogue. London: Routledge; 1996.

Isaacs W. Dialogue and the art of thinking together: a pioneering approach to communicating in business and in life. New York: Currency; 1999.

Freire P. Pedagogy of the oppressed. New York: Herder and Herder; 1970.

นภดล เลือดนักรบ, ประภาพร เมืองแก้ว, วราภรณ์ ยศทวี, ดวงดาว เทพทองคำ, วาสนา ครุฑเมือง, สุปราณี หมื่นยา, วิภาวรรณ นวลทอง. ผลการจัดการเรียนรู้โดยใช้การเรียนออนไลน์ในระบบเปิดสำหรับมหาชน (MOOCs) เพื่อพัฒนากระบวนการสุนทรียสนทนา กระบวนการสะท้อนคิดและกระบวนการฟังอย่างลึกซึ้งของนักศึกษาพยาบาล. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี อุตรดิตถ์. 2562;11(2):201–12.

Gibbs G. Learning by doing: a guide to teaching and learning methods. Oxford: Further Education Unit, Oxford Polytechnic; 1988.

Janssen L, Schick K, Neurohr T, Pittroff SID, Reiser S, Bauer J, et al. Reflect to interact: fostering medical students’ communication through reflection-focused e-learning. BMC Med Educ. 2024;24:541. doi:10.1186/s12909-024-05368-4.

Oliveira SN, Martini JG, Caravaca-Morera JA, Prado ML, Canever BP, Bortolato-Major C, et al. Debriefing, a dialogical space for the development of reflective thinking in nursing. Rev Gaucha Enferm. 2024;45:e20230041. doi:10.1590/1983-1447.2024.20230041.en.

World Health Organization. mhGAP training manual for the mhGAP intervention guide for mental, neurological and substance use disorders in non-specialized health settings—version 2.0 (for field testing) [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2017 [cited 2026 Aug 9]. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/9789241512639

Agency for Healthcare Research and Quality. TeamSTEPPS additional video: SBAR in inpatient medical teams [Internet]. Rockville (MD): Agency for Healthcare Research and Quality; 2023 [cited 2026 Aug 15]. Available from: https://www.ahrq.gov/teamstepps-program/resources/additional/sbar.html