การพัฒนารูปแบบการส่งต่อหญิงตั้งครรภ์ไม่พร้อมที่ต้องการยุติการตั้งครรภ์ทางการแพทย์  จังหวัดนครศรีธรรมราช

อมรทิพย์ วงศ์เมือง; ชีวรัตน์ บุญวงศ์; วรลักษณ์ คีรินทร์นนท์

ผู้แต่ง

อมรทิพย์ วงศ์เมือง ศูนย์อนามัยที่ 11 นครศรีธรรมราช กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
ชีวรัตน์ บุญวงศ์ ศูนย์อนามัยที่ 11 นครศรีธรรมราช กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข
วรลักษณ์ คีรินทร์นนท์ ศูนย์อนามัยที่ 11 นครศรีธรรมราช กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข

บทคัดย่อ

การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) สถานการณ์การตั้งครรภ์ไม่พร้อม 2) ผลการพัฒนารูปแบบการส่งต่อหญิงตั้งครรภ์ไม่พร้อม และ 3) ปัจจัยแห่งความสำเร็จในการพัฒนารูปแบบ มีการศึกษา 4 ระยะ โดยระยะที่ 1 ศึกษาสถานการณ์ ปัญหา และความต้องการ ระยะที่ 2 พัฒนารูปแบบการส่งต่อหญิงตั้งครรภ์ไม่พร้อม ระยะที่ 3 ประเมินผลของรูปแบบการส่งต่อหญิงตั้งครรภ์ไม่พร้อม และระยะที่ 4 ศึกษาปัจจัยแห่งความสำเร็จในการพัฒนารูปแบบการส่งต่อหญิงตั้งครรภ์ไม่พร้อม เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสนทนากลุ่ม และแบบสอบถาม เครื่องมือผ่านการตรวจสอบโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่าน ได้ค่าความสอดคล้องระหว่างข้อคำถามกับวัตถุประสงค์ระหว่าง .67 – 1.00 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา สถิติ Wilcoxon Signed Ranks Test และการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า 1) ในปี 2566 และ 2567 หญิงตั้งครรภ์ที่โดนปฏิเสธการยุติการตั้งครรภ์ ร้อยละ 81.55 และ 31.55 2) รูปแบบที่พัฒนาขึ้น คือ KESF-RSA Model ได้แก่ Knowledge (K) การให้ความรู้ Empowerment (E) การให้คำปรึกษา คำแนะนำ และการเสริมพลัง Service Quality (S) การบริการที่มีคุณภาพ Follow Up (F) การที่เจ้าหน้าที่ได้ติดตามหลังหญิงตั้งครรภ์ยุติการตั้งครรภ์ และ Referral System for Safe Abortion (RSA) การมีหน่วยที่รับส่งข้อมูลหญิงตั้งครรภ์ไม่พร้อมรวดเร็ว สะดวก และง่าย 3) หลังพัฒนารูปแบบ หญิงตั้งครรภ์ที่ต้องการยุติการตั้งครรภ์มีคะแนนเฉลี่ยความรู้เกี่ยวกับการยุติการตั้งครรภ์สูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05 (p < 0.001) สำหรับด้านความคิดเห็นในการยุติการตั้งครรภ์ในภาพรวมมีคะแนนเฉลี่ยสูงขึ้น อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05 (p = 0.020) เมื่อพิจารณาเป็นรายด้าน พบว่า ด้านข้อมูลส่วนบุคคล และด้านเศรษฐกิจ มีคะแนนเฉลี่ยสูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) ด้านสังคม และวัฒนธรรม มีคะแนนเฉลี่ยน้อยลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) สำหรับด้านครอบครัว ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ (p= 0.133) หญิงตั้งครรภ์ที่ตั้งครรภ์ไม่พร้อมมารับบริการได้รับบริการร้อยละ 100 และ 4) ปัจจัยแห่งความสำเร็จ คือ เพิ่มช่องทางในการรับบริการ มีการพัฒนาคณะทำงาน และมีการเชื่อมโยงระหว่างหน่วยบริการที่มีคุณภาพ รวดเร็ว และเป็นไปในทิศทางเดียวกัน ข้อเสนอแนะ ควรมีการพัฒนาระบบการส่งต่อ มีการพัฒนาช่องทางการติดต่อและให้ข้อมูลเกี่ยวกับกฎหมาย และการบริการการยุติการตั้งครรภ์ไม่พร้อมที่ปลอดภัย

เอกสารอ้างอิง

กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2564). คู่มือมาตรฐานการปฏิบัติงานเพื่อการยุติการตั้งครรภ์ที่ปลอดภัยแบบองค์รวม. กรุงเทพฯ: ศูนย์สื่อและสิ่งพิมพ์แก้วเจ้าจอม มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา.

จรวยพร เหมรังสี. (2564). กฎหมายการทำแท้งกับจริยธรรมในสังคมไทย. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 6(11), 483–498.

จิรวัฒน์ พลภักดี. (2567). ผลลัพธ์การตั้งครรภ์สตรีตั้งครรภ์อายุมากกว่าหรือเท่ากับ 35 ปี ที่มาคลอดในโรงพยาบาลกันทรลักษณ์ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิจัยและพัฒนาสุขภาพศรีสะเกษ, 3(1), 115–126.

จิรัชยา เจียวก๊ก, อลัน สาดีน, คฑาวุธ แสงอรุณ, ไมสาเราะ บูอีตำ, และสกุลรัตน์ เทพสุทา. (2567). ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการตัดสินใจของมารดาต่อการยุติการตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์ในโรงพยาบาลสงขลา จังหวัดสงขลา. วารสารวิชาการคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์, 20(1), 40–62.

จุฑามาศ โกมลศิริสุข. (2561). การพัฒนารูปแบบการป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ของวัยรุ่นจังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 27(2), 253–267.

เฉลิมลักขณ์ วิจิตรานนท์, และสุวะรีย์ ดำเนินวุฒิ. (2566). การประเมินผลการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ในวัยรุ่นของภาคีเครือข่ายจังหวัดสมุทรปราการ. วารสารการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม, 46(2), 69–84.

นภสร คงมีสุข, รัชนี ลักษิตานนท์, และพรรณงาม สุนทร. (2562). ปัจจัยที่สัมพันธ์กับการตั้งครรภ์และผลกระทบในการตั้งครรภ์ของแม่วัยรุ่นในเขตสุขภาพที่ 5. สืบค้นเมื่อ 8 เมษายน 2568, จาก https://hpc.go.th/rcenter/

_fulltext/20210113173110_4468/20210113173128_2539.pdf

ปติมา หิริสัจจะ. (2565). การพัฒนารูปแบบกลไกดูแลช่วยเหลือวัยรุ่นที่ตั้งครรภ์ให้ได้รับสิทธิตามพระราชบัญญัติการป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ในวัยรุ่น พ.ศ. 2559. วารสารการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม, 45(1), 27–38.

พิชาภรณ์ จันทนกุล, สมฤดี ชื่นกิติญานนท์, และสุกฤตา ตะการีย์. (2560). ปัจจัยที่เกี่ยวข้องต่อการตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์ของสตรีวัยรุ่นที่ฝากครรภ์ในโรงพยาบาลกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร. วารสารพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยสยาม, 22(43), 62–76.

พัชรีวรรณ เจนสาริกรณ์. (2567). การพัฒนาระบบบริการสำหรับหญิงตั้งครรภ์ไม่พร้อมและการยุติการตั้งครรภ์ที่ปลอดภัย จังหวัดจันทบุรี. วารสารโรงพยาบาลสิงห์บุรี, 33(1), B104–B115.

ภัทรพงศ์ ชูเศษ. (2559). ปัจจัยที่มีผลต่อการตั้งครรภ์ในวัยรุ่นจังหวัดนนทบุรี (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยบูรพา.

ศิริพร พรแสน, และวัณยรัตน์ คุณาพันธ์. (2567). การตั้งครรภ์ไม่พร้อมในสตรีอายุมาก (ตั้งแต่ 35 ปีขึ้นไป). วารสารศูนย์อนามัยที่ 10 อุบลราชธานี, 12(1), 73–84.

ศูนย์อนามัยที่ 11 นครศรีธรรมราช. (2567). ทะเบียนหญิงตั้งครรภ์ไม่พร้อม. กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.

สายใจ สุวรรณศรี. (2567). การศึกษารูปแบบการจัดระบบบริการหญิงตั้งครรภ์ไม่พร้อมและการยอมรับการยุติการตั้งครรภ์เครือข่ายจังหวัดหนองคาย. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน, 9(1), 287–297.

อุษมา ช้อนนาค, และวีรวิทย์ ปิยะมงคล. (2566). การตั้งครรภ์ในวัยรุ่น (Teenage pregnancy). สืบค้นเมื่อ 19 ตุลาคม 2567, จาก http://w.1.med.cmo.ac.th/obgyn/lecturestopics/49484

เครือข่ายอาสา RSA. (2563). แถลงการณ์ข้อเท็จจริงเรื่องการทำแท้งในประเทศไทยจากเครือข่ายอาสา RSA. สืบค้นเมื่อ 19 ตุลาคม 2567, จาก https://rsathai.org/contents/17600/

กุลภา วจนสาระ, และเบญจมาศ รอดภัย. (2558). รายงานสรุปการประชุมเครือข่ายสนับสนุนทางเลือกของผู้หญิงที่ท้องไม่พร้อม ครั้งที่ 36. ณ ห้องประชุม 201 ชั้น 2 สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติฯ. เอกสารอัดสำเนา.

Barrow, A., Jobe, A., Barrow, S., Touray, E., & Ekholuenetale, M. (2022). Prevalence and factors associated with unplanned pregnancy in The Gambia: Findings from 2018 population-based survey. BMC Pregnancy and Childbirth, 22(1), 17. https://doi.org/10.1186/s12884-021-04336-0

Bloom, B. S. (1986). What we are learning about teaching and learning: A summary of recent research. Principal, 66(6), 6–10.

Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.

Crabtree, B. F., & Miller, W. L. (1992). Doing qualitative research: Multiple strategies. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.

Faul, F., Erdfelder, E., Lang, A. G., & Buchner, A. (2007). G*Power 3: A flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods, 39(2), 175–191. https://doi.org/10.3758/BF03193146