การพัฒนาความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพของผู้ประกอบการร้านชำในเขตพื้นที่ ตำบลลำสนธิ อำเภอลำสนธิ จังหวัดลพบุรี
คำสำคัญ:
ผู้ประกอบการร้านชำ, ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, ผลิตภัณฑ์สุขภาพบทคัดย่อ
บทนำ: ร้านชำเป็นแหล่งจำหน่ายผลิตภัณฑ์สุขภาพที่สำคัญในชุมชนแต่ยังพบปัญหาการจำหน่าย ยาและผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ไม่เหมาะสมส่งผลกระทบต่อความปลอดภัยของผู้บริโภค การพัฒนาความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพของผู้ประกอบการร้านชำจึงมีความสำคัญในการส่งเสริมการคุ้มครองผู้บริโภคในชุมชน
วัตถุประสงค์การวิจัย: เพื่อพัฒนารูปแบบการพัฒนาความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพของผู้ประกอบการร้านชำ ในเขตพื้นที่ตำบลลำสนธิ อำเภอลำสนธิ จังหวัดลพบุรี
ระเบียบวิธีวิจัย: การวิจัยเชิงปฏิบัติการ ดำเนินการโดยแบ่งเป็น 3 ระยะ ดังนี้ 1) ระยะที่ 1 การศึกษาสถานการณ์และปัญหาการจำหน่ายผลิตภัณฑ์สุขภาพ กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ประกอบการร้านชำ จำนวน 30 ร้าน เครื่องมือการวิจัยเป็นแบบบันทึกการตรวจร้านชำ เก็บข้อมูลใช้เวลาประมาณ 30 นาทีต่อราย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา 2) ระยะที่ 2 การพัฒนารูปแบบการพัฒนาความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ กลุ่มผู้ให้ข้อมูล คือ ผู้ประกอบการร้านชำ จำนวน 30 คน เครื่องมือเก็บข้อมูลเป็นแนวคำถามปลายเปิด เก็บข้อมูลด้วยการประชุมระดมสมอง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา และ 3) ระยะที่ 3 การประเมินประสิทธิผลรูปแบบการพัฒนาความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ประกอบการร้านชำ จำนวน 30 คน เครื่องมือทดลอง คือ รูปแบบการพัฒนาความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ และเก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และ Paired sample t-test
ผลการวิจัย: พบว่า 1) ผู้ประกอบการร้านชำบางส่วนยังมีการจำหน่ายยาอันตราย ร้อยละ 53.33และอาหารที่มีฉลากไม่ครบถ้วน ร้อยละ 60 2) รูปแบบการพัฒนาความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพของผู้ประกอบการร้านชำ ประกอบด้วย 5 กิจกรรม ได้แก่ การอบรมให้ความรู้ การใช้สื่อประชาสัมพันธ์ การติดตามเฝ้าระวังโดยอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน การใช้ระบบสารสนเทศเฝ้าระวัง และการจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และ 3) ภายหลังการทดลองใช้รูปแบบฯ คะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพของผู้ประกอบการโดยรวม เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value<.05)
สรุปผล: รูปแบบการพัฒนาความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพที่พัฒนาขึ้นช่วยเพิ่มความรอบรู้และส่งเสริมพฤติกรรมการจำหน่ายผลิตภัณฑ์สุขภาพของผู้ประกอบการร้านชำได้
ข้อเสนอแนะ: ควรขยายผลไปยังพื้นที่อื่นและส่งเสริมการพัฒนาความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพอย่างต่อเนื่องโดยอาศัยความร่วมมือจากเครือข่ายชุมชนเพื่อเสริมสร้างระบบคุ้มครองผู้บริโภคที่ยั่งยืน
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กรมควบคุมโรค สำนักสื่อสารความเสี่ยงและพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพ. (2564). คู่มือกระบวนการสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในการป้องกันควบคุมโรคและภัยสุขภาพ. https://ddc.moph.go.th/uploads/publish/1188920211018040126.pdf
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2563). คู่มือแนวทางการพัฒนาโรงเรียนรอบรู้ด้านสุขภาพ (HLS). https://hp.anamai.moph.go.th/th/manuals-of-official/209064
กิตติภัทร อบอุ่น. (2566). รูปแบบการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพในการเฝ้าระวังผลิตภัณฑ์สุขภาพของร้านชำในชุมชน อำเภอดอนจาน จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ, 8(2), 539–545.
จุฬาภรณ์ โพธิ์ศรี. (2567). ผลการสร้างความรอบรู้และการพัฒนาร้านชำในชุมชนสู่การเป็นร้านชำคุณภาพประเภทการใช้ยาสมเหตุสมผล (G-RDU): กรณีศึกษาตำบลบ้านแดง อำเภอพิบูลย์รักษ์ จังหวัดอุดรธานี. วารสารสาธารณสุขชุมชน, 18(2), 45–58.
นพมาศ จันทร์ละออ, วรรณา ศรีวิริยานุภาพ, รุ่งทิวา หมื่นปา, พงศกร จีนกล่ำ, อาทิตย์ จิรพงศธรกุล, ชวภณ วารีบุญมา และชิดชนก เรือนก้อน. (2568). การพัฒนาแบบวัดความรอบรู้ด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพของผู้ประกอบการร้านชำ. วารสารเภสัชกรรมไทย, 17(3), 626-640.
บุบผา รักษานาม ธนารัตน์ หมัดเชี่ยว สุขุมาภรณ์ ศรีวิศิษฐ พิมาน ธีระรัตนสุนทร และภาณุพงศ์ สยังกุล. (2568). ความรอบรู้สารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์ด้านสุขภาพความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการดูแลตนเองของประชาชนกลุ่มเสี่ยงโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูงในอำเภอกันตัง จังหวัดตรัง. วารสารเภสัชกรรมไทย, 17(1), 274-282.
พยอม เพชระบูรณิน และสุรศักดิ์ เสาแก้. (2562). ความชุกของยาไม่ปลอดภัยในร้านชำ: กรณีศึกษาอำเภอหล่มเก่า เขาค้อ และน้ำหนาว จังหวัดเพชรบูรณ์. วารสารเภสัชกรรมไทย, 11(2), 422-430.
ศูนย์วิชาการคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ (คคส.) มวคบ.-สสส. .(2567). คู่มือการใช้โปรแกรมระบบเฝ้าระวังยาและผลิตภัณฑ์สุขภาพในชุมชน (G-RDU & G-SHP). https://www.thaihealthconsumer.org/wp-content/uploads/2024/09/คู่มือ-G-RDU-และ-G-SHP.pdf
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2559). คู่มือการตรวจสอบเฝ้าระวังโฆษณาผลิตภัณฑ์สุขภาพเบื้องต้น. https://db.oryor.com/databank/data/printing/printing/590824_อยHealthBook_คู่มือการตรวจสอบเฝ้าระวังโฆษณาผลิตภัณฑ์สุขภาพเบื้องต้น_1037.pdf
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. (2565). รายงานประจำปี 2565 สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา. https://www.fda.moph.go.th/media.php?id=532481519973965824&name=FDA%20Annual%20Report%202565.pdf
อุสาห์ วงศ์สุกรรม. (2568). ผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านการจำหน่ายผลิตภัณฑ์สุขภาพอย่างปลอดภัยในผู้ประกอบการร้านชำ จังหวัดสิงห์บุรี. วารสารการคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ, 5(2), 181-198.
อัปสร บุญยัง และรุ่งทิวา หมื่นปา. (2562). ความชุกของการจำหน่ายยาที่ไม่เหมาะสมของร้านชำในจังหวัดพิษณุโลกและปัจจัยที่มีผล. วารสารเภสัชกรรมไทย, 11(1), 105-118.
Best, J. W. (1997). Research in education (3rd ed.). Prentice-Hall.
Coghlan, D. & Brannick, T. (2001). Doing Action Research in Your Own Organization. London : Sage.
Walters, R., Leslie, S. J., Polson, R., Cusack, T., & Gorely, T. (2020). Establishing the efficacy of interventions to improve health literacy and health behaviours: a systematic review. BMC public health, 20(1), 1040. https://doi.org/10.1186/s12889-020-08991-0
