ผลของโปรแกรมการสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองในสตรีที่เป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์
คำสำคัญ:
เบาหวานขณะตั้งครรภ์, ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, พฤติกรรมการดูแลตนเองบทคัดย่อ
บทนำ: เบาหวานขณะตั้งครรภ์ส่งผลต่อสุขภาพของมารดาและทารก สตรีที่เป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์จึงควรมีพฤติกรรมการดูแลตนเองที่เหมาะสม โดยการสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพมีความสำคัญต่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพและส่งเสริมการดูแลตนเองอย่างเหมาะสม
วัตถุประสงค์การวิจัย: เพื่อเปรียบเทียบคะแนนพฤติกรรมการดูแลตนเองของสตรีที่เป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์ ก่อนและหลังเข้าร่วมโปรแกรมการสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพ
ระเบียบวิธีวิจัย: การวิจัยกึ่งทดลอง แบบกลุ่มเดียววัดผลก่อนและหลัง กลุ่มตัวอย่างเป็นสตรีตั้งครรภ์ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์ จำนวน 40 คน คัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการทดลอง ได้แก่ โปรแกรมการสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพ เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบบันทึกผลลัพธ์การตั้งครรภ์ และแบบสอบถามพฤติกรรมการดูแลตนเอง ระยะเวลาดำเนินการ 7 สัปดาห์ แบบสอบถามพฤติกรรมการดูแลตนเองขณะตั้งครรภ์ มีค่าความเชื่อมั่น เท่ากับ 0.91 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และสถิติ Paired samples t–test
ผลการวิจัย: พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนพฤติกรรมการดูแลตนเองขณะตั้งครรภ์โดยรวมเฉลี่ยหลังการทดลอง (M=91.20, SD=8.00) สูงกว่าก่อนการทดลอง (M=66.85, SD=9.50) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value<.001) โดยมีความแตกต่างของค่าเฉลี่ยเท่ากับ 24.35 คะแนน (95% CI=22.34–26.36)
สรุปผล: หลังเข้าร่วมโปรแกรมการสร้างเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพ สตรีที่เป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์ มีคะแนนพฤติกรรมการดูแลตนเองขณะตั้งครรภ์สูงกว่าก่อนการเข้าร่วมโปรแกรม
ข้อเสนอแนะ: พยาบาลที่ปฏิบัติงานในแผนกฝากครรภ์หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถประยุกต์ใช้โปรแกรมร่วมกับการดูแลตามมาตรฐานในสตรีที่เป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์ โดยเน้นกิจกรรมอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ไตรมาสที่สองถึงไตรมาสที่สามเพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการดูแลตนเองที่เหมาะสม
Downloads
เอกสารอ้างอิง
บุญสืบ โสโสม, ตรีชฎา ปุ่นสำเริง, กมลรัตน์ เทอร์เนอร์, จุฬารัตน์ ห้าวหาญ, บำเพ็ญ คำดี, พรทิพา ศุภราศรี และ สุเพียร โภคทิพย์. (2567). ความรอบรู้ทางสุขภาพ และปัจจัยทำนายการควบคุมน้ำตาลของหญิงตั้งครรภ์ ที่มีภาวะเบาหวานร่วมกับตั้งครรภ์. วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์, 16(1), 168–185.
รพีพรรณ นาคบุบผา, ไพลิน ถึงถิ่น, และสมจิตร นุชนารถ. (2564). บทบาทพยาบาลกับการประยุกต์ใช้แนวทางการสื่อสารเพื่อเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพในหญิงที่มีภาวะเบาหวานขณะตั้งครรภ์. หัวหินเวชสาร, 1(1), 1–15.
ศิรินภา สำลี, พัดชา หิรัญวัฒนกุล และ วรพจน์ พรหมสัตยพรต. (2567). ผลของโปรแกรมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพของหญิงตั้งครรภ์ในโรงพยาบาลบรบือ อำเภอบรบือ จังหวัดมหาสารคาม. ลำปางเวชสาร, 45(1), 9–17.
American College of Obstetricians and Gynecologists. (2018). ACOG Practice Bulletin No. 190: Gestational diabetes mellitus. Obstetrics & Gynecology, 131(2), e49–e64. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000002501
American Diabetes Association Professional Practice Committee. (2025). 15. Management of diabetes in pregnancy: Standards of care in diabetes—2025. Diabetes Care, 48(Suppl. 1), S306–S320. https://doi.org/10.2337/dc25-S015
Cohen, J. (1977). Statistical power analysis for the behavioral sciences (Rev. ed.). Academic Press. https://doi.org/10.1016/C2013-0-10517-X
Eteläinen, S., Keikkala, E., Lingaiah, S., Viljakainen, M., Männistö, T., Pouta, A., Kaaja, R., Eriksson, J. G., Laivuori, H., Gissler, M., Kajantie, E., & Vääräsmäki, M. (2025). Perinatal and neonatal outcomes in gestational diabetes: The importance of the number of abnormal values in an oral glucose tolerance test. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, 104(1), 130–138. https://doi.org/10.1111/aogs.14999
International Diabetes Federation. (2021). IDF Diabetes Atlas (10th ed.). https://media.idf.org/media/uploads/sites/3/2025/02/IDF_Atlas_10th_Edition_2021.pdf
Jatavan, P., Luewan, S., Sirilert, S., & Tongsong, T. (2023). Trends in the Prevalence of Diabetes Mellitus in Pregnancy during the Past Two Decades in Northern Thailand. Healthcare, 11(9), 1315. https://doi.org/10.3390/healthcare11091315
Mandavi, R., Ogedegbe, S., Bashir, A., Joseph, V. M., & Sekhar, T. (2025). Quality of life of women with gestational diabetes mellitus in a tertiary care hospital, Ajman, UAE: A cross-sectional descriptive study. BMC Pregnancy Childbirth 25, 1129. https://doi.org/10.1186/s12884-025-08154-2
Milani, N., Safari Ghalezou, M., Farkhani, E. M., Vakili, V., Mazloum Khorasani, Z., & Kabiri, M. (2023). Assessment of neonatal and maternal complications in pregnant women with gestational diabetes in the Iranian population. Acta Endocrinologica (Bucharest), 19(1), 59–67. https://doi.org/10.4183/aeb.2023.59
Prasit, K., & Boriboonhirunsarn, D. (2022) Prevalence of Gestational Diabetes Diagnosed before 24 Weeks of Gestation. Thai Journal of Obstetrics and Gynaecology, 30(6), 423-431. https://doi.org/10.14456/tjog.2022.49
Robatsarpooshi, D., Mahdizadeh, M., Alizadeh Siuki, H., Haddadi, M., Robatsarpooshi, H., & Peyman, N. (2020). The relationship between health literacy level and self-care behaviors in patients with diabetes. Patient Related Outcome Measures, 11, 129–135. https://doi.org/10.2147/PROM.S243678
Solhi, M., Abbasi, K., Ebadi Fard Azar, F., & Hosseini, A. (2019). Effect of health literacy education on self-care in pregnant women: A randomized controlled clinical trial. International Journal of Community Based Nursing and Midwifery, 7(1), 2–12. https://doi.org/10.30476/IJCBNM.2019.40841
Sørensen, K., Van den Broucke, S., Fullam, J., Doyle, G., Pelikan, J., Slonska, Z., & Brand, H. (2012). Health literacy and public health: A systematic review and integration of definitions and models. BMC Public Health, 12, 80. https://doi.org/10.1186/1471-2458-12-80
World Health Organization. (2025). WHO launches global guidelines on diabetes during pregnancy on World Diabetes Day. https://www.who.int/news/item/14-11-2025-who-launches-global-guidelines-on-diabetes-during-pregnancy-on-world-diabetes-day
