Early Childhood Care by Older Adults in Skipped-Generation Families: The Context of Northeastern Thailand
Keywords:
Caregiving, Early childhood, Skipped-generation family, Older adultsAbstract
Introduction: Thailand’s transition to a complete-aged society has increased the number of skipped-generation families, particularly in rural Northeastern Thailand, where older adults often become the primary caregivers of children in early childhood.
Objectives: To analyze the roles of older adults in caring for children in early childhood in skipped-generation families, their impacts on both caregivers and children, and strategies to enhance caregiving capacity in the context of Northeastern Thailand.
Key contents: The roles of older adults in caring for children in early childhood in skipped-generation families include providing daily care, nurturing and discipline, transmitting cultural values, and supporting children's learning and development. The impacts on both older adults and children in early childhood involve positive and negative consequences across health, psychological, social, and economic dimensions. Approaches to strengthening older adults’ caregiving capacity include enhancing their knowledge and skills in child care, developing community support networks, and promoting digital literacy among older adults.
Conclusion: Older adults play a vital role in caring for children in early childhood in skipped-generation families; therefore, their caregiving capacity and support systems should be strengthened.
Implications: Public health agencies, local administrative organizations, and child development centers should provide training and support programs to enhance older adults’ knowledge and skills in child care and development.
Downloads
References
กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. (2562). นิยาม และประเภทครอบครัว. https://infocenter.nationalhealth.or.th/sites/default/files/นิยามและประเภทครอบครัว.pdf
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม. (2561). มรดกภูมิปัญญาอีสาน. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด.
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2567). พ่อแม่ยุคดิจิทัลเลี้ยงลูกแบบ traditional. https://www.cgtoolbook.com/books007/8-9/
กาญจนา เทียนลาย และวรรณี หุตะแพทย์. (2558). สถานการณ์การเลี้ยงดูหลานในครัวเรือนข้ามรุ่นของประเทศไทย. https://ipsr.mahidol.ac.th/wp-content/uploads/2022/03/447-IPSR-Conference-A20-fulltext.pdf
เกิดสิริ หงส์ไทย และ ดารุณี จงอุดมการณ์. (2563). ผู้สูงอายุที่เลี้ยงหลานวัยรุ่นในยุคปัจจุบัน. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ, 43(4), 97–109.
เกิดสิริ หงส์ไทย และ ดารุณี จงอุดมการณ์. (2564). ภาระการเลี้ยงหลานของผู้สูงอายุในครอบครัวข้ามรุ่น. วารสารสภาการพยาบาล, 36(1), 71–88.
ทัศนีย์ นาคุณทรง, ประสพสุข ฤทธิเดช, สุชาดา หวังสิทธิเดช, บงกชรัตน์ ศุภเกสร, และ วารินทิพย์ ศรีกุลา.
(2559). การพัฒนารูปแบบอาหารพื้นบ้านอีสานสำหรับเด็กปฐมวัย. วารสารวิชาการ (ฉบับพิเศษ) ประจำปี 2559, 331–342.
พระธวัชชัย อานนฺโท, พระครูโสภณปริยัติสุธี, และ สมยศ ปัญญามาก. (2565). การเสริมสร้างการมีส่วนร่วมของผู้สูงอายุในการถ่ายทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่เยาวชนของตำบลแม่ปืม อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา. วารสารวิจัยวิชาการ, 5(3), 35–48.
ภาคิน จันโทมา. (2567). ปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมของผู้ปกครองในการเลี้ยงดูเด็กปฐมวัยด้วยจิตวิทยาเชิงบวกในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จังหวัดพิษณุโลก. (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยนเรศวร.
ภูเบศร์ สมุทรจักร, กมลชนก ขำสุวรรณ, และ กัญญาพัชร สุทธิเกษม. (2563). โลกที่ 3 ของซี–แอลฟา. นครปฐม: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล.
รุ่งทิวา แย้มรุ่ง, กิตติชัย สุธาสิโนบล, และพัฒน์นรี จันทราภิรมย์. (2565). ยุคการเปลี่ยนแปลงของโลกกับความท้าทายในการพัฒนาเด็กปฐมวัย. วารสารคหเศรษฐศาสตร์, 65(2), 1-13.
วนิศารัตน์ อิสระมโนรส, สุทัศน์ จันบัวลา, ชนม์ธิดา ยาแก้ว และ ภานุวัฒน์ นิ่มนวล. (2560). การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้สำหรับเด็กปฐมวัยในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก เขตพื้นที่จังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือโดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น. https://ebooks-viewer.dusit.ac.th/viewer/1017968121439812297577668798368898943878612143816161/1/2/0/viewer.html?url=%0D%0Ahttps%3A%2F%2Febooks-viewer.dusit.ac.th%2Fviewer%2F1017968121439812297577668798368898943878612143816161%2F1%2F2%2F0%2Fviewer.html
สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล. (2565ก). ภาวะประชากรและการพัฒนา 2565: ครอบครัวไทยในยุคเปลี่ยนผ่าน. สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดลร่วมกับสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ.
สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล. (2565ข). ครอบครัวไทยในอนาคต: พ.ศ. 2583. https://ipsr.mahidol.ac.th/wp-content/uploads/2022/07/566-ThaiFamily-2040_compressed.pdf
สรัญรัชญ์ ศรีคำ. (2567). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุที่เลี้ยงดูหลาน จังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารวิจัยสาธารณสุขและวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 6(3), 63–77.
สุพัตรา บุญเจียม, ธิโสภิญ ทองไทย, และ ปิยะ ปุริโส. (2564). คู่มือเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัยสำหรับผู้เลี้ยงดูเด็ก ปู่ ย่า ตา ยาย. วารสารการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม, 44(2), 97-112.
สุพัตรา นุตรักษ์, วรรณไพร แย้มมา, ประนอม พูลพัฒน์, สาริศา อัครกุลพิชา, บุญยอด มาคล้าย, ภาวิณี ทองกลับ, และ วรวิทย์ ละครจันทร์. (2564). การดูแลภายใต้การเชื่อมความสัมพันธ์ต่างรุ่น: ทางเลือกใหม่เพื่อการส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัยในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กสังกัดองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี, 11(1), 199-206.
อรุณณี ใจเที่ยง, จินตนา ยูนิพันธ์, วรางคณา จันทร์คง, นงลักษณ์ เมธากาญจน์, และ สุพัตรา นุตรักษ์. (2566). การส่งเสริมการดูแลเด็กปฐมวัยโดยความร่วมมือระหว่างสถาบันการศึกษาพยาบาลและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ประเทศไทย. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ, 46(3), 59-74.
อมร ทองรักษ์. (2568). การพัฒนาระบบการดูแลผู้สูงอายุระยะยาวโดยการมีส่วนร่วมของเครือข่าย จังหวัดหนองบัวลำภู. วารสารสาธารณสุขชุมชน, 11(2), 137–150.
อุทิศ ทาหอม และสุนันท์ เสนารัตน์. (2561). การประยุกต์ใช้ทุนทางวัฒนธรรมกับการพัฒนาชุมชนท้องถิ่นอีสาน. วารสารวนัมฎองแหรกพุทธศาสตรปริทรรศน์, 5(1), 15–24.
Hu, J., Zhang, N., & Kitcharoen, P. (2025). The impact of grandchild caregiving on depression among grandparents: A scoping review. Frontiers in Public Health, 13, 169.
Vigezzi, G. P., Barbati, C., Maggioni, E., Stenholm, S., Odone, A., Amerio, A., Ardito, C., Bertuccio, P., Costa, G., d'Errico, A., Gentile, L., et al. (2025). Impact of retirement transition on health, well-being and health behaviours: Critical insights from an overview of reviews. Social Science & Medicine, 375, 118049.
Wang, L., & Tang, Y. (2023). Impacts of intergenerational caregiving on grandparents’ health: Implications for SDG-3. Economic Analysis and Policy, 79, 584–598.
World Health Organization, United Nations Children's Fund, & World Bank Group. (2018). Nurturing care for early childhood development: A framework for helping children survive and thrive to transform health and human potential. https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/781de51d-4cef-482e-bb3b-c2b3becf3c9f/content
