การพัฒนารูปแบบบริการคลินิกการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ผสมผสาน
คำสำคัญ:
การแพทย์ผสมผสาน , การแพทย์แผนไทย , คุณภาพการบริการ , ทีมสหวิชาชีพบทคัดย่อ
การแพทย์แผนไทยและการแพทย์ผสมผสานมีบทบาทในการสนับสนุนการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม การจัดบริการในรูปแบบบูรณาการจึงจำเป็นต้องอาศัยการทำงานร่วมกันของทีมสหวิชาชีพและระบบบริการที่ตอบสนองต่อความต้องการของผู้รับบริการ
เพื่อศึกษารูปแบบการจัดบริการแบบบูรณาการการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ผสมผสาน ประเมินคุณภาพบริการ และสังเคราะห์ข้อเสนอแนะเพื่อพัฒนารูปแบบบริการในอนาคต
การวิจัยและพัฒนา (Research and Development) ศึกษาในคลินิกบูรณาการการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ผสมผสาน เขตสุขภาพที่ 4 ระหว่างเดือนเมษายน–พฤษภาคม พ.ศ. 2569 คัดเลือกผู้เข้าร่วมการศึกษาแบบเฉพาะเจาะจง จำนวน 30 ราย เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกและแบบประเมินคุณภาพบริการ SERVQUAL วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา และสังเคราะห์ร่วมกับข้อมูลเชิงปริมาณเพื่อจัดทำข้อเสนอแนะ
รูปแบบบริการเป็นการทำงานของทีมสหวิชาชีพ ได้แก่ แพทย์แผนปัจจุบัน แพทย์แผนไทย แพทย์แผนจีน และพยาบาล โดยมีการให้บริการตามวิชาชีพและปรึกษาหรือส่งต่อระหว่างวิชาชีพตามความจำเป็น ผู้รับบริการร้อยละ 90 เห็นว่าบริการมีความแตกต่างจากสถานบริการทั่วไป เนื่องจากสามารถรับบริการหลายศาสตร์ได้ในครั้งเดียวและได้รับข้อมูลจากบุคลากรหลายวิชาชีพ อย่างไรก็ตาม การรับรู้คุณภาพบริการต่ำกว่าความคาดหวังในทุกมิติ โดยพบช่องว่างอย่างมีนัยสำคัญในด้านความน่าเชื่อถือไว้วางใจ (Reliability) และการตอบสนองต่อผู้รับบริการ (Responsiveness)
คลินิกมีจุดแข็งด้านการเข้าถึงบริการหลายศาสตร์และการทำงานของทีมสหวิชาชีพ แต่ยังมีช่องว่างระหว่างรูปแบบบริการที่จัดให้กับประสบการณ์ที่ผู้รับบริการคาดหวัง สะท้อนว่าการพัฒนารูปแบบบริการในอนาคตควรยกระดับจากการมีบุคลากรหลายวิชาชีพไปสู่ ระบบบริการบูรณาการที่มี clinical pathway และกระบวนการทำงานร่วมกันที่ชัดเจน โดยประยุกต์กรอบ WHO 6 Building Blocks ครอบคลุมด้านการจัดบริการ กำลังคน ระบบข้อมูล ยาและเทคโนโลยี การเงินการคลัง และภาวะผู้นำและธรรมาภิบาล เพื่อสนับสนุนให้เกิดบริการที่มีคุณภาพ ปลอดภัย เข้าถึงได้ และตอบสนองต่อผู้รับบริการอย่างเป็นระบบ
ควรพัฒนารูปแบบบริการโดยกำหนดแนวทางการดูแลและการส่งต่อระหว่างวิชาชีพ พัฒนาสมรรถนะบุคลากรและระบบข้อมูลเพื่อสนับสนุนการทำงานร่วมกัน จัดให้มียาและเทคโนโลยีที่จำเป็น ตลอดจนกำหนดกลไกด้านการบริหารจัดการและตัวชี้วัดคุณภาพบริการ เพื่อให้สามารถพัฒนารูปแบบบริการและประเมินผลได้อย่างต่อเนื่อง
เอกสารอ้างอิง
Hoenders R, Ghelman R, Portella C, Simmons S, Locke A, Cramer H, et al. A review of the WHO strategy on traditional, complementary, and integrative medicine from the perspective of academic consortia for integrative medicine and health. Front Med 2024;11:1395698.
World Health Organization. Traditional, complementary and integrative medicine [Internet]. Geneva:
World Health Organization; 2025 [Cited 2026 Apr 9]. Available from: https://www.who.int/health-
topics/traditional-complementary-and-integrative-medicine
กองวิชาการและแผนงาน กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. รายงานการสาธารณสุขไทย: ด้าน
การแพทย์แผนไทย การแพทย์พื้นบ้าน และการแพทย์ทางเลือก พ.ศ. 2564–2567 [อินเทอร์เน็ต].
นนทบุรี: กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก; 2568 [เข้าถึงเมื่อ 9 เมษายน 2569]. เข้าถึงได้จาก:
https://www.dtam.moph.go.th/publications/32886/
ภัทราพร ภัทรนาวิก, ไพสิฐ ภัทรนาวิก, จินตนา อาจสันเที๊ยะ. แนวคิดการผสมผสานและบูรณาการกั
การแพทย์แผนปัจจุบันในการดูแลสุขภาพ. ว. การพยาบาลและสุขภาพ สสอท 2565;4(3):1-12.
Creswell JW. Qualitative inquiry and research design: choosing among five approaches. 3rd ed. Thousand Oaks (CA): SAGE Publications; 2013.
Guest G, Bunce A, Johnson L. How many interviews are enough? Field Methods 2006;18(1):59-82.
Parasuraman A et al. SERVQUAL. Parasuraman A, Zeithaml VA, Berry LL. SERVQUAL: a multiple-item scale for measuring consumer perceptions of service quality. J Retail 1988;64(1):12-40.
Turner RC, Carlson L. Indexes of item-objective congruence for multidimensional items. International Journal of Testing 2003;3(2):163-171.
World Health Organization. Everybody’s business: strengthening health systems to improve health outcomes: WHO’s framework for action. Geneva: WHO; 2007.
Duke Center for Integrative Medicine. The Wheel of Health. Durham (NC): Duke University; 2018.
มัลลิกา จีนาคำ, ประสพชัย พสุนนท์. การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจของการจัดบริการสุขภาพ โรงพยาบาลศรีสังวาล จังหวัดแม่ฮ่องสอน. ว. พยาบาลตำรวจ 2566;15(2):348-356.
ชุลีพร แสงเพิ่ม. แนวทางการรักษาแบบบูรณาการระหว่างการแพทย์แผนไทยและแพทย์แผนปัจจุบัน โรงพยาบาลพนัสนิคม อำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี [วิทยานิพนธ์]. ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา; 2559
ภาวิณี อ่อนมุข, สรรใจ แสงวิเชียร และศุภะลักษณ์ ฟักคำ. การศึกษารูปแบบการให้บริการคลินิกกัญชาทางการแพทย์แผนไทย ในหน่วยบริการของกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกกระทรวงสาธารณสุข. ว. สหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฎสวนสุนันทา 2565;7(1):27-39.
มัธนา เอ็มประโคน. การพัฒนารูปแบบการให้บริการผู้ป่วยโรคเรื้อรังเพื่อลดความแออัดในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลภายใต้สถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรน่า 2019 ตำบลโคกย่าง อำเภอประโคนชัย จังหวัดบุรีรัมย์. ว. วิชาการสาธารณสุข 2567;33(2):S253-264.
บุษกร โลหารชุน และคณะ. รูปแบบการดําเนินงานคลินิกผู้สูงอายุในสถานบริการสังกัดกระทรวงสาธารณสุขเขตสุขภาพที่ 1-12ในบริบทประเทศไทย: การวิจัยแบบผสานวิธีเชิงลําดับ. ว. พยาบาลศาสตร์และสุขภาพ 2568;48(3):174-189.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
บทความที่ตีพิมพ์ถือว่าเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารการแพทย์โรงพยาบาลสกลนคร การคัดลอกเพื่อพัฒนาเชิงวิชาการต้องได้รับการอ้างอิงอย่างถูกต้อง
