การทบทวนวรรณกรรม: ประสิทธิผลและความปลอดภัยของการใช้สมุนไพรในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2

บทคัดย่อ

โรคเบาหวานชนิดที่ 2 เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ การใช้สมุนไพรทั้งการรับประทานภายในและการใช้ภายนอกได้รับความสนใจในการรักษาเสริม การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์หลักฐานเชิงประจักษ์เกี่ยวกับกลไกทางเภสัชวิทยา ประสิทธิผล ขนาดและวิธีใช้ ปฏิกิริยาระหว่างยากับสมุนไพร และความปลอดภัยของการใช้สมุนไพรในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 การทบทวนวรรณกรรมเชิงบรรยาย (Narrative Review) ตามแนวทาง PRISMA 2020 โดยสืบค้นข้อมูลย้อนหลังจาก 6 ฐานข้อมูลหลัก (PubMed, Scopus, ScienceDirect, Cochrane Library, Google Scholar และ TCI) ตั้งแต่เดือนมกราคม พ.ศ. 2559 ถึง เดือนเมษายน พ.ศ. 2569 คัดเลือกเฉพาะงานวิจัยฉบับเต็มที่มีคุณภาพสูงตามเกณฑ์ Cochrane RoB 2 และ JBI Critical Appraisal นำมาสังเคราะห์เนื้อหาและข้อมูล จากการสืบค้นและประเมินคุณภาพตามเกณฑ์ ได้คัดเลือกบทความวิจัยรวมทั้งสิ้น 28 บทความ ผลการสังเคราะห์พบว่า สมุนไพรสำหรับใช้ภายใน ได้แก่ มะระขี้นก ผักเชียงดา เจียวกู่หลาน และอบเชย มีประสิทธิผลในการลดระดับน้ำตาลในเลือด (FBG และ HbA1c) ช่วยเพิ่มความไวต่ออินซูลิน และฟื้นฟูเบต้าเซลล์ของตับอ่อน สำหรับสมุนไพรใช้ภายนอก ได้แก่ ไพล (ตำรับแช่เท้าและประคบสมุนไพร) บัวบก และว่านหางจระเข้ มีประสิทธิผลในการเพิ่มการไหลเวียนของเลือดส่วนปลาย บรรเทาภาวะชาปลายประสาท และส่งเสริมการสมานแผลเบาหวาน อย่างไรก็ตาม พบข้อควรระวังเกี่ยวกับปฏิกิริยาระหว่างยากับสมุนไพร โดยเฉพาะการเกิดภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ (Hypoglycemia) เมื่อใช้ร่วมกับยาแผนปัจจุบันกลุ่ม Sulfonylureas หรือ Insulin จากการทบทวนวรรณกรรมจะเห็นได้ว่าสมุนไพรไทยและตำรับการรักษาภายนอกมีหลักฐานเชิงประจักษ์สนับสนุนประสิทธิผลในการรักษาเสริมผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 แต่การนำไปใช้ในทางคลินิกต้องคำนึงถึงขนาด วิธีใช้ และปฏิกิริยาระหว่างยา โดยอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของบุคลากรทางการแพทย์อย่างใกล้ชิด