การประเมินระบบเฝ้าระวังโรคซิฟิลิสและซิฟิลิสแต่กำเนิด โรงพยาบาลสวรรค์ประชารักษ์ จังหวัดนครสวรรค์ ปี พ.ศ. 2567–2568

บทคัดย่อ

ความเป็นมา : ซิฟิลิสเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เกิดจากแบคทีเรีย Treponema pallidum ติดต่อผ่านการมีเพศสัมพันธ์ การสัมผัสแผลติดเชื้อ หรือจากแม่สู่ทารกในครรภ์ โรคนี้สามารถรักษาได้หากได้รับการรักษาที่ถูกต้อง แต่หากไม่รักษาจะส่งผลถึงชีวิตได้ จากรายงานในระบบเฝ้าระวังโรคดิจิทัล พบว่า อัตราป่วยโรคซิฟิลิสและซิฟิลิสแต่กำเนิด อำเภอเมืองนครสวรรค์ ในปี พ.ศ. 2567 มีแนวโน้มลดลงจากปี พ.ศ. 2566 แต่ยังคงสูงกว่าค่ามัธยฐานย้อนหลัง 5 ปี การศึกษาครั้งนี้จึงมุ่งประเมินระบบเฝ้าระวังโรคซิฟิลิสและซิฟิลิสแต่กำเนิดของโรงพยาบาลสวรรค์ประชารักษ์ เพื่ออธิบายกระบวนการดำเนินงานของระบบเฝ้าระวังโรคซิฟิลิสฯ ประเมินคุณลักษณะของระบบทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ รวมถึงเสนอแนวทางในการพัฒนาระบบเฝ้าระวังให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

วิธีการศึกษา : เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed methods research) การศึกษาเชิงปริมาณโดยใช้กลุ่มตัวอย่างผู้ป่วยที่มารับบริการ ณ โรงพยาบาลสวรรค์ประชารักษ์ ซึ่งได้รับการวินิจฉัยว่าอยู่ในโรคซิฟิลิสและซิฟิลิสแต่กำเนิด หรือโรคที่มีลักษณะคล้ายคลึงกัน ตั้งแต่เดือนมกราคม 2567–ธันวาคม 2568 จำนวน 736 ราย ทบทวนเวชระเบียนและวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณ เปรียบเทียบข้อมูลในระบบเฝ้าระวัง และศึกษาเชิงคุณภาพโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับระบบเฝ้าระวัง

ผลการศึกษา : ระบบเฝ้าระวังโรคมีค่าความไว ร้อยละ 57.88 และค่าพยากรณ์ผลบวก ร้อยละ 95.89 สะท้อนความถูกต้องของการรายงานในระดับสูง อย่างไรก็ตาม ความไวของระบบยังไม่สูงมากนัก แสดงถึงความเป็นไปได้ของการรายงานผู้ป่วยไม่ครบถ้วน ความทันเวลาในการรายงานภายใน 7 วันอยู่ที่ร้อยละ 51.98 ด้านคุณภาพข้อมูล พบว่าความครบถ้วนของข้อมูลตัวแปร เพศ อายุ เชื้อชาติ ที่อยู่ตำบล วันที่เริ่มป่วย และวันที่วินิจฉัยร้อยละ 100 และความถูกต้องของข้อมูลเพศ อายุ สัญชาติ และวันที่วินิจฉัย มากกว่าร้อยละ 70 และพบว่าตัวแปร “ที่อยู่ตำบล” มีความถูกต้องร้อยละ 60.8 ซึ่งต่ำกว่าตัวแปรอื่น ๆ ด้านความเป็นตัวแทน ข้อมูลจากระบบเฝ้าระวังมีความใกล้เคียงกับฐานข้อมูลโรงพยาบาล การประเมินเชิงคุณภาพพบว่าระบบได้รับการยอมรับ ความยืดหยุ่น และความมั่นคงในระดับดี แต่ยังพบข้อจำกัดด้านความชัดเจนของเกณฑ์การวินิจฉัยและความง่ายในการใช้งานของระบบรายงาน

สรุปผลการศึกษา : ระบบเฝ้าระวังโรคซิฟิลิสฯมีคุณลักษณะเชิงปริมาณ อยู่ในระดับค่อนข้างดี และคุณลักษณะเชิงคุณภาพ ด้านความยอมรับ ความยืดหยุ่น และความมั่นคง อยู่ในระดับดี อย่างไรก็ตาม ยังพบข้อจำกัดด้านความซับซ้อนของแบบรายงาน การกรอกข้อมูลซ้ำซ้อนในหลายระบบ และความไม่ชัดเจนของแนวทางและนิยามการรายงาน ซึ่งอาจส่งผลต่อความครบถ้วนและความทันเวลาในการรายงาน ดังนั้น ควรมีการปรับปรุงกระบวนการรายงานและพัฒนาระบบให้ใช้งานได้ง่ายขึ้น เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของระบบเฝ้าระวังในภาพรวม