การประเมินระบบเฝ้าระวังโรคมือเท้าปากและโรคติดเชื้อเอนเทอโรไวรัสที่มีอาการรุนแรง ในกลุ่มเด็กอายุ 0–9 ปี ที่มารับบริการในอำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ ปี พ.ศ. 2568
DOI:
https://doi.org/10.59096/wesr.v57i10.7936คำสำคัญ:
การประเมินระบบเฝ้าระวังทุกสถานบริการในอำเภอ, โรคมือเท้าปาก, ระบบเฝ้าระวังโรคดิจิทัล, จังหวัดอุตรดิตถ์บทคัดย่อ
บทนำ : โรคมือเท้าปาก และโรคติดเชื้อเอนเทอโรไวรัสที่มีอาการรุนแรงเป็นโรคติดเชื้อที่พบบ่อยในเด็กเล็กและอาจมีภาวะแทรกซ้อนถึงขั้นเสียชีวิตได้ จากรายงานการเฝ้าระวังโรคของอำเภอน้ำปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ ปี พ.ศ. 2568 พบอัตราป่วยสูง และพบการระบาดเป็นกลุ่มก้อนในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กและโรงเรียนระดับประถมศึกษา ซึ่งสะท้อนว่าการเฝ้าระวังโรคในพื้นที่อาจยังไม่ครอบคลุมเพียงพอ อีกทั้งสถานพยาบาลเอกชนซึ่งมีจำนวนมากที่สุดในพื้นที่ (35 จาก 49 แห่ง) ไม่มีข้อมูลผู้ป่วยถูกรายงานเข้าสู่ระบบเฝ้าระวังโรคดิจิทัล (Digital Disease Surveillance: DDS) เลยแม้แต่รายเดียว จึงมีความจำเป็นต้องประเมินระบบเฝ้าระวังโรคดังกล่าวให้ครอบคลุมทุกสถานบริการในพื้นที่การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อพรรณนาลักษณะและกระบวนการดำเนินงานของระบบการเฝ้าระวังโรคมือเท้าปาก และโรคติดเชื้อเอนเทอโรไวรัสที่มีอาการรุนแรงในอำเภอน้ำปาด ศึกษาคุณลักษณะเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพของระบบเฝ้าระวังในเด็กอายุ 0–9 ปี และให้ข้อเสนอแนะในการปรับปรุงและพัฒนาระบบเฝ้าระวัง
วิธีการศึกษา : การศึกษาเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวาง เก็บข้อมูลเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ระหว่างวันที่ 1 มกราคม–31 ธันวาคม 2568 จากเวชระเบียนผู้ป่วย 3 แหล่ง ได้แก่ โรงพยาบาลน้ำปาด โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล และคลินิกเอกชน เพื่อพรรณนาลักษณะและกระบวนการดำเนินงานของระบบเฝ้าระวังใช้วิธีทบทวนเอกสารที่เกี่ยวข้อง ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้มีส่วนได้ส่วนเสียและการสังเกตการปฏิบัติงานจริงในแต่ละสถานบริการ แล้วนำเสนอผลในรูปแบบแผนภูมิขั้นตอนการดำเนินงานประเมินคุณลักษณะเชิงปริมาณ ได้แก่ ความไว ค่าพยากรณ์บวก ความเป็นตัวแทน ความทันเวลา ความถูกต้อง และความครบถ้วน และคุณลักษณะเชิงคุณภาพ ได้แก่ ความเป็นที่ยอมรับ ความง่ายในการใช้งาน ความยืดหยุ่น และความมั่นคงของระบบรวมทั้งพรรณนากระบวนการดำเนินงานของระบบเฝ้าระวังโดยการสัมภาษณ์ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียและทบทวนเอกสารที่เกี่ยวข้อง
ผลการศึกษา : ระบบเฝ้าระวังมีความไวโดยรวมร้อยละ 62.69 ค่าพยากรณ์บวกร้อยละ 100 กระจายตัวตามกลุ่มอายุของผู้ป่วยที่รายงานมีความใกล้เคียงกับข้อมูลจากเวชระเบียน พบผู้ป่วยสูงสุดในกลุ่มอายุ 1–5 ปี และมีลักษณะการระบาด 2 ช่วงตามฤดูกาล ความทันเวลาภายใน 3 วันร้อยละ 100 ความถูกต้องร้อยละ 100 และความครบถ้วนร้อยละ 85.71 โดยข้อมูลที่ขาดหายส่วนใหญ่ คือ วันเริ่มป่วย เนื่องจากโปรแกรม JHCIS ไม่สามารถเชื่อมต่อกับระบบ DDS โดยตรง การประเมินเชิงคุณภาพพบว่าระบบเป็นที่ยอมรับ ใช้งานง่าย มีความยืดหยุ่นและความมั่นคงดี อย่างไรก็ตาม พบข้อจำกัดสำคัญ ได้แก่ การลงรหัส ICD-10 ไม่ตรงกับโรคหลักสูงถึงร้อยละ 59.46 ความเข้าใจผิดของบุคลากรบางส่วน และคลินิกเอกชนที่พบผู้ป่วย 15 ราย ไม่มีช่องทางรายงานเข้าระบบ DDS แม้แต่รายเดียว
อภิปรายและข้อเสนอแนะ : ความไวของระบบที่ต่ำเกิดจากหลายสาเหตุ ได้แก่ การขาดการเชื่อมต่อระหว่าง JHCIS และ DDS การลงรหัส ICD-10 ที่คลาดเคลื่อน และการไม่มีช่องทางรายงานของคลินิกเอกชน ควรทบทวนนิยามและความเข้าใจการลงรหัสโรคในสถานบริการของรัฐ กำหนดช่องทางรายงานโรคจากคลินิกเอกชนให้ชัดเจน พัฒนาโปรแกรม JHCIS ให้เชื่อมต่อกับระบบ DDS และจัดตั้งช่องทางสื่อสารออนไลน์ระหว่างเจ้าหน้าที่เวชสถิติและเจ้าหน้าที่ระบาดวิทยา รวมถึงให้สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนิเทศติดตามและประเมินระบบเฝ้าระวังเป็นประจำทุกปี
เอกสารอ้างอิง
1. Ministry of Public Health (TH), Department of Medical Services. Clinical practice guideline for diagnosis and management of hand, foot and mouth disease for physicians and healthcare personnel. Bangkok: Department of Medical Services; 2012. p. 1–16. (in Thai)
2. Thanongsaksirikul J, Tongtawe P, Srimanote P. Hand, foot and mouth disease: viruses causing disease and laboratory diagnosis. J Med Tech Assoc Thailand. 2014;42(1):4704–17. (in Thai)
3. Department of Disease Control (TH), Division of Epidemiology. Digital Disease Surveillance (DDS) [Internet]. Nonthaburi: Department of Disease Control; [cited 2026 Jun 13]. Available from: https://ddsdoe.ddc.moph.go.th
4. Kaewpradap Y, Asura T, Jitpeera C, Kraipattanapong S, Yasopha O, Boonnoon P, et al. Evaluation of the hand, foot and mouth disease surveillance system at Ban Rai Hospital, Uthai Thani Province, 2022. Inst Urban Dis Control Prev J [Internet]. 2024 [cited 2026 Feb 2];9:36–51. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/iudcJ/article/view/266686 (in Thai)
5. Chaichin P, Sutti P. Evaluation of the hand, foot and mouth disease surveillance system at Huai Rat Hospital, Buriram Province, 2015. Wkly Epidemiol Surveill Rep [Internet]. 2016 [cited 2026 Feb 2];47(supplement):S28–36. Available from: https://he05.tci-thaijo.org/index.php/WESR/article/view/1957 (in Thai)
6. Department of Disease Control (TH), Division of Epidemiology. Case definitions for national communicable disease surveillance. Nonthaburi: Division of Epidemiology; 2020. (in Thai)
7. Makpheng C, Chuaychana S. Evaluation of the hand, foot and mouth disease surveillance system at Trang Hospital, Trang Province, 2024. J Off Dis Prev Control Reg 12 Songkhla [Internet]. 2025 [cited 2026 Feb 2];3:38–49. Available from: https://he04.tci-thaijo.org/index.php/jodpc12sk/article/view/3020 (in Thai)
8. Anawan A, Jaiwong N, Eakarukroongrueng N. Evaluation of the hand, foot and mouth disease surveillance system at Chom Thong Hospital, Chiang Mai Province, 2023. Lanna Public Health J [Internet]. 2025 [cited 2026 Feb 2];21:68–80. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/LPHJ/article/view/273514 (in Thai)
9. Intharpradit P, Khamtonot S. Evaluation of the hand, foot and mouth disease surveillance system among children aged 0-9 years attending community hospitals in Ang Thong Province. Reg 4 Med Public Health J [Internet]. 2021 [cited 2026 Feb 2];11:29–38. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JMPH4/article/view/248319 (in Thai)
10. Kittikawin N, Ketasathit P. Evaluation of the hand, foot and mouth disease surveillance system in a public health center cluster under the Bangkok Metropolitan Administration. Wkly Epidemiol Surveill Rep [Internet]. 2019 [cited 2026 Feb 2];50:181–7. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/jdpc7kk/article/view/272333 (in Thai)
11. Wijittraphan T, Inthramoon A. Evaluation of the surveillance system for hand, foot and mouth disease and enterovirus infection at San Pa Tong Hospital, Chiang Mai Province, 2015. Wkly Epidemiol Surveill Rep [Internet]. 2017 [cited 2026 Feb 2];48:S56–61. Available from: https://he05.tci-thaijo.org/index.php/WESR/article/view/2154 (in Thai)
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 รายงานการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาประจำสัปดาห์

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ความรับผิดชอบและลิขสิทธิ์
1. ความรับผิดชอบของผู้เขียนและความเห็นของกองบรรณาธิการ (Author Responsibility and Editorial Disagreement)
เนื้อหาและข้อมูลทั้งหมดในบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร WESR ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบโดยตรงของผู้นิพนธ์บทความ และกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ ในเนื้อหาดังกล่าว
2. ลิขสิทธิ์และการอ้างอิง (Copyright and Referencing)
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ และอื่น ๆ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร WESR ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิชาการ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดประสงค์จะนำเนื้อหาทั้งหมดหรือส่วนใดส่วนหนึ่งไปเผยแพร่ จะต้องอ้างอิงบทความนั้น ๆ อย่างถูกต้อง

