การประเมินระบบเฝ้าระวังโรคไข้เลือดออก โรงพยาบาลหนองหิน อำเภอหนองหิน จังหวัดเลย ปี พ.ศ. 2565–2567

บทคัดย่อ

ความเป็นมา : อำเภอหนองหิน จังหวัดเลย พบอัตราป่วยโรคไข้เลือดออกสูงเป็นลำดับที่ 2 ของจังหวัดเลย โดยพบผู้ป่วยไข้เลือดออกเพิ่มขึ้นจำนวนมากในช่วงปี พ.ศ. 2566–2567 เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของอำเภอหนองหิน จำเป็นต้องมีการประเมินระบบเฝ้าระวังโรคไข้เลือดออกที่ดำเนินการอยู่ในปัจจุบัน เพื่อทราบขั้นตอนการรายงานโรค คุณลักษณะเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพของระบบฯ และให้ข้อเสนอแนะในการปรับปรุงพัฒนาระบบฯ

วิธีการศึกษา : ศึกษาเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวาง ในผู้ป่วยโรคไข้เลือดออก (ซึ่งรวมไข้เด็งกี ไข้เลือดออก และไข้เลือดออกช็อก) ที่เข้ารับการรักษาที่ รพ.หนองหิน ตั้งแต่ 1 มกราคม 2565–31 ธันวาคม 2567 โดยสุ่มเวชระเบียนแบบชั้นภูมิตาม ICD-10 กลุ่มโรคหลักและใกล้เคียง ใช้นิยามผู้ป่วยที่ดัดแปลงจากนิยามของกองระบาดวิทยา ร่วมกับวินิจฉัยของแพทย์และ ICD-10 ระบุ ทบทวนรายงานในระบบเฝ้าระวังโรคดิจิทัล (Digital Disease Surveillance: DDS) รหัส 26, 27 และ 66 ศึกษาขั้นตอนการรายงานโรค และสัมภาษณ์บุคลากรที่เกี่ยวข้องกับระบบเฝ้าระวัง

ผลการศึกษา : รพ.หนองหินมีการรายงานผู้ป่วยไข้เลือดออกในระบบ DDS ทุกวัน และพยาบาลประจำหน่วยบริการต่าง ๆ สามารถรายงานผู้ป่วยให้ รพ.สต.ที่เกี่ยวข้องได้โดยตรง ค่าความไวกรณียึดนิยามโรค แพทย์วินิจฉัย และ ICD-10 ระบุ เท่ากับร้อยละ 55.77, 55.46 และ 55.66 ตามลำดับ กรณียึดนิยามโรคพบค่าความไวในฤดูกาล นอกฤดูกาล ผู้ป่วยใน และผู้ป่วยนอก เท่ากับร้อยละ 56.70, 51.22, 63.44 และ 50.86 ตามลำดับ ค่าพยากรณ์บวก (ตามนิยามโรค) เท่ากับร้อยละ 100 ข้อมูลบันทึกครบถ้วนร้อยละ 100 ทุกตัวแปร โดยบันทึกถูกต้องร้อยละ 100 ทุกตัวแปร ยกเว้นวันที่เริ่มป่วย (ร้อยละ 70.79) รายงานโรคทันเวลาร้อยละ 94.74–100 ทุกตัวแปรสามารถเป็นตัวแทนของระบบเฝ้าระวังโรคได้ บุคลากรทุกระดับมีความพึงพอใจต่อระบบเฝ้าระวังโรค ผู้ปฏิบัติเห็นว่าขั้นตอนการรายงานโรคง่ายและสะดวก ผู้บริหารส่วนใหญ่ไม่ได้เข้าใช้งานระบบ DDS โดยตรง แต่ใช้รายงานการเฝ้าระวังในการวางแผนและวิเคราะห์สถานการณ์ แผนกผู้ป่วยในได้ใช้ข้อมูลในการเตรียมเวชภัณฑ์ให้เพียงพอในฤดูกาลระบาด

ข้อเสนอแนะ : 1) เจ้าหน้าที่ระบาดวิทยาหารือร่วมกับหน่วยบริการต่าง ๆ ถึงแนวทางการเฝ้าระวังและรายงานโรคไข้เลือดออกทั้งในและนอกฤดูกาลระบาด โดยแผนกผู้ป่วยนอกที่มีลักษณะการหมุนเวียนบุคลากรมาปฏิบัติงานนั้น ควรมีการชี้แจงแนวทางการรายงานโรคกับบุคลากรที่เวียนมาใหม่ทุกครั้ง  2) เจ้าหน้าที่ระบาดวิทยาชี้แจงแพทย์ใช้ทุนและบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับการบันทึกเวชระเบียนผู้ป่วยและลงรหัส ICD-10 เพื่อให้มีการบันทึกอาการทางคลินิกและผลตรวจทางห้องปฏิบัติงานครบถ้วนตามนิยามโรค บันทึกที่อยู่ขณะป่วยด้วยทุกครั้ง และลงรหัส ICD-10 ให้ถูกต้องตรงกับผลการวินิจฉัยโรค  3) เจ้าหน้าที่ระบาดวิทยาวางระบบในการติดตามและตรวจสอบข้อมูลผู้ป่วยให้ถูกต้อง ได้แก่ การบันทึกตัวแปรวันเริ่มป่วย การติดตามผลตรวจทางห้องปฏิบัติการที่ล่าช้าเกิน 3 วัน การแจ้งเตือนเมื่อมีผลตรวจทางห้องปฏิบัติการออก และการปรับแก้รายงานเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงผลการวินิจฉัยโรค