สุขภาพผู้ย้ายถิ่นและการควบคุมโรคติดต่อในพื้นที่ชายแดนที่มีการเคลื่อนย้ายสูงของประเทศไทย: กรณีศึกษาเชิงระบบด้านวัณโรค เอชไอวี มาลาเรีย และการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคในเด็ก

บทคัดย่อ

บทนำ : ประเทศไทยเป็นประเทศปลายทางสำคัญของผู้ย้ายถิ่นในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง โดยการเคลื่อนย้ายข้ามพรมแดนส่งผลกระทบโดยตรงต่อการควบคุมโรคติดต่อ ความต่อเนื่องของการดูแลรักษา และความมั่นคงด้านสุขภาพของประเทศ โดยเฉพาะในพื้นที่ชายแดนที่มีการเคลื่อนย้ายประชากรสูง

วิธีการศึกษา : การศึกษานี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพร่วมกับการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนา โดยบูรณาการข้อมูลเฝ้าระวังโรคระดับประเทศ ข้อมูลทางระบาดวิทยาในพื้นที่จังหวัดตากซึ่งเป็นพื้นที่เฝ้าระวังตัวแทน และผลการวิเคราะห์จากการประชุมปรึกษาหารือผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่จัดโดยกรมควบคุมโรคในเดือนธันวาคม พ.ศ. 2568 ครอบคลุม วัณโรค มาลาเรีย เอชไอวี/เอดส์ และการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคในเด็ก

ผลการศึกษา : กลุ่มผู้ย้ายถิ่นโดยเฉพาะแรงงานข้ามชาติมีภาระโรคติดต่อในสัดส่วนสูง โดยเฉพาะวัณโรคและมาลาเรียซึ่งกระจุกตัวในพื้นที่ชายแดนไทย–เมียนมา  การวิเคราะห์เชิงระบบชี้ให้เห็นช่องว่างสำคัญ 4 ประการ ได้แก่ 1)  ความแยกส่วนของระบบข้อมูลสุขภาพ 2) ความไม่มั่นคงด้านการเงินการคลัง 3) อุปสรรคด้านระบบประกันและการเข้าถึงบริการ และ 4) ข้อจำกัดด้านกำลังคนและการสื่อสาร ผลการวิเคราะห์นำไปสู่กรอบยุทธศาสตร์ที่ประกอบด้วย 4 เสาหลัก ได้แก่ 1) การพัฒนาระบบอัตลักษณ์บุคคลด้วยเทคโนโลยีชีวมิติ 2) การบูรณาการชุดบริการควบคุมโรคติดต่อที่สำคัญ 3) การยกระดับการใช้กลไกความร่วมมือข้ามพรมแดนที่มีอยู่ และ 4) การเสริมสร้างศักยภาพบุคลากรสาธารณสุขสองภาษาในระดับชุมชน

อภิปรายผล : การควบคุมโรคติดต่อในกลุ่มผู้ย้ายถิ่นจำเป็นต้องอาศัยการบูรณาการเชิงระบบมากกว่าการดำเนินงานเฉพาะรายโรค การเชื่อมโยงระบบเฝ้าระวัง กลไกทางการเงิน โครงสร้างการกำกับดูแล และความร่วมมือข้ามพรมแดน มีความสำคัญต่อการเสริมสร้างความต่อเนื่องของการรักษาและความมั่นคงด้านสุขภาพของประเทศไทยและภูมิภาคโดยรวม