การสอบสวนการระบาดของโรคอาหารเป็นพิษในกิจกรรมปฐมนิเทศนักศึกษาใหม่ มหาวิทยาลัยแห่งหนึ่ง จังหวัดมหาสารคาม วันที่ 4–10 มิถุนายน 2568

บทคัดย่อ

ความเป็นมา : โรคอาหารเป็นพิษเกิดจากการรับประทานอาหารและน้ำที่มีการปนเปื้อนสิ่งก่อโรคต่าง ๆ ผู้ป่วยมักมาด้วยอาการของระบบทางเดินอาหาร วันที่ 6 มิถุนายน 2568 ทีมตระหนักรู้สถานการณ์ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม ได้รับแจ้งจากโรงพยาบาลมหาสารคามว่าพบผู้ป่วยอาหารเป็นพิษเป็นกลุ่มก้อน ในกิจกรรมปฐมนิเทศนักศึกษาใหม่ มหาวิทยาลัยแห่งหนึ่ง จังหวัดมหาสารคาม จึงจัดทีมสอบสวนและควบคุมโรค เพื่อยืนยันการระบาดและการวินิจฉับโรค ศึกษาการกระจายของโรค วิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยง และเสนอแนวทางป้องกันควบคุมโรค

วิธีการศึกษา : การศึกษาเชิงพรรณนาและเชิงวิเคราะห์รูปแบบ Case-control study (1:1) ในผู้เข้าร่วมกิจกรรม วันที่ 4–6 มิถุนายน 2568 เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถาม วิเคราะห์ Univariable analysis ด้วย Chi-square/Fisher exact test หาค่า odds ratio (OR), 95%CI และ p-value < 0.1 วิเคราะห์ Multiple logistic regression แสดงผล Adjusted OR และ 95%CI และ p-value < 0.05 ศึกษาด้านสิ่งแวดล้อมในมหาวิทยาลัยและร้านอาหาร 2 แห่ง ศึกษาทางห้องปฏิบัติการ โดยเก็บตัวอย่างจากผู้ป่วย ผู้สัมผัสอาหาร และสิ่งแวดล้อม

ผลการศึกษา : พบผู้ป่วย 591 ราย ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (72%) และเป็นนักศึกษาชั้นปีที่ 1 (85.45%) ค่ามัธยฐานของอายุ เท่ากับ18 ปี อาการป่วยหลัก ได้แก่ ปวดท้อง (84.4%) ถ่ายเหลว (78.7%) ถ่ายเป็นน้ำ (69.7%) ไข้ (53.8%) คลื่นไส้ (43.7%) ระยะฟักตัวเฉลี่ย 12 ชั่วโมง เป็นการระบาดแบบ Intermittent common source ผลการวิเคราะห์พบเมนูไก่ผัดใบโหระพาหน่อไม้ไข่ดาว (Adjusted OR 1.95) ผัดพริกแกงไก่หน่อไม้ไข่เจียว (Adjusted OR 4.12) และหมูผัดพริกหยวกไข่ดาว (Adjusted OR 1.71) สัมพันธ์กับการป่วยอย่างมีนัยสำคัญ พบความบกพร่องด้านสุขาภิบาลในร้านอาหาร 2 แห่ง ได้แก่ ปรุงไข่สุกไม่ทั่วถึง ใช้ถุงมือซ้ำ ไม่คัดกรองสุขภาพผู้สัมผัสอาหาร และเก็บอาหารที่อุณหภูมิห้องนาน ตรวจพบ Salmonella serogroup D ในอุจจาระผู้ป่วย พบโคลิฟอร์มในอุปกรณ์ครัวและมือผู้ปรุงอาหารทั้ง 2 ร้าน และพบ Aeromonas hydrophila และ Plesiomonas shigelloides ในน้ำแข็ง

สรุปผลการศึกษา : เป็นการระบาดของโรคอาหารเป็นพิษจากเชื้อ Salmonella serogroup D ลักษณะ Intermittent common source เกี่ยวข้องกับอาหารจาก 2 ร้าน ยังมาทราบแหล่งโรคแน่ชัด พบข้อบกพร่องด้านสุขาภิบาลที่คล้ายกันทั้ง 2 ร้าน หลังการควบคุมโรคไม่พบผู้ป่วยรายใหม่